Кіріспе

Эритрея музыкасы – ежелгі заманнан бері қазіргі уақытқа дейін қалыптасқан дәстүрлі және танымал стильдердің алуан түрлі үйлесімі. Эритреяның тоғыз негізгі этникалық тобы – афар, билен, хедареб, кунама, нара, рашаида, сахо, тигре және тигринья – ел ішінде де, халықаралық диаспорада да өркен жайған бай мұрадағы әншілер, аспапшылар мен музыкалық іс-әрекеттері арқылы дербес музыка жасауды тойлайды. Елдің музыкасына аймақтағы этнолингвистикалық топтардың өзара әсері, Эфиопиямен ортақ колониялық емес тарихы және тәуелсіздік алу жолындағы күресі, сондай-ақ 20 ғасырдың ортасында әлемдік американдық музыканың ықпалы зор әсер еткен.

Белгілі музыканттар

Ерекше танымал еритреялық музыканттар Эдрис Уад Амир, Ибрагим Уад Горет, Эдрис М. Али, Зейнаб Башир, Фатима Ибрагим, Инженер Асгедом Вольдемихаэль, Уад Ашейх, Еман Бария, Осман Абдеррехим, Алам Абделетиф және Атове Бирхан Сегид еді. Еман Бария бір саяси ән жазды және түрмеде отырды. Сонымен қатар, ұзақ мансапқа ие Берекет Менгистаб және 1960 жылдардағы музыканттар Хайле Гебру мен Тевольде Редда да атап өтуге лайық. Қазіргі танымал жұлдыздар: Уад Ашейх, Саид Салих, Фатима Ибрагим, Текле Тесфа Езиге, Текле Кифлемариам Уэди Тукул, Тесфаи Мехари (Фихира), Осман Абдеррехим, Абрар Осман, Абрахам Афверки, Йеман Гебремихаэль, Аламин Абделетиф, Атевебрахан Сегид және Цехайту Бераки.

Халықтық музыка

Халық музыканттары қолданған дәстүрлі аспаптардың ішінде ішекті краар, кеберо және лира бар. Тесфүй Мехари Фихира мен Уеди Шейк белгілі халық музыканттары еді.

Халықтық музыка

Қазіргі эритреялық танымал музыка 1960 жылдардың соңына дейін, Асмарадағы МаХбер театры Осман Әбдеррехим, Аламін Әбделетиф, Еманә Гебремихаль (көбінесе Еманә Бария деп аталады), Джаббер, Атевеберхан Сегид, Йонус Ибрагим, Цехайту Бераки, Теволде Редда, Теберх Тесфахивет және Тукабо Велдемариам сияқты жұлдыздарды жарыққа шығара бастаған кезге дейін жетеді. Одан бері краар ойнаушы Дәуит Шилан, Йоханнес Тикабо (әлде Деди Тукабо), Дехаб Файтинга (Файтинга), Асмара All Stars және Темесген Гебреселасси (Танико) сияқты бірқатар музыканттар эритреялық музыканың негізгі элементтерін танымал музыкаға енгізуге үлес қосты.

Билеу

Эритреяның дәстүрлі тигрения биінде екі негізгі би стилі бар. Біріншісі – «куда» деп аталатын биде, бишілер шеңбер құрып, музыканың ырғағымен бірте-бірте айналып, үздірілмейтін дөңгелек қозғалыс жасайды. Содан кейін олар дөңгелек музыкалық ағынды/қозғалысты тоқтатып, қысқа уақытқа жұп немесе үштік болып бір-біріне қарама-қарсы билейді, сосын дөңгелек қозғалысты қайтадан жалғастырады. Осы кезде олар музыканың ырғағымен аяқтарын қозғайды және иықтарын ырғақты түрде шайқатады. Әйел бишілер әдетте еркек бишілерге қарағанда иықтарын көбірек қозғайды. Бишілер екі-үштен бір-біріне қарама-қарсы тұрып, иықтарын жылдам қозғап биін аяқтайды. Бұл секіруді, тізе бүгіп отыруды, сондай-ақ иықтарды шайқап, бас жағын күшті барабан соққан дыбысына қарай қозғауды да қамтиды. Екінші би стилінде екі топ (көбінесе ерлер тобы мен әйелдер тобы) қатарласып, бір-біріне қарама-қарсы тұрады. Биде музыкаға сай жылдам қадамдар жасалады. Уақыт-уақытпен екі топ орын ауыстырып, бір-бірінен өтіп билейді. Эритреяның басқа афро-азиялық қауымдастықтарының дәстүрлі билеріне сахо тайпасының биі жатады, онда олар әр аяқпен ырғақпен секіріп билейді. Афар, Тигре, Билен және Хидареб тайпалары да ұқсас қозғалыстар жасайды. Сонымен қатар, Рашаида тайпасының да өзіне тән ерекше билері бар. Нило-сахаралық кунама тайпасының биінде музыканың ырғағымен үйлесімде, моншақтармен әшекейленген аяқтар көтеріледі. Нара тайпасының да осыған ұқсас дәстүрлері бар.

Тірі музыка: фортепианоның баттары

Эритреяның астанасы Асмарадағы музыка өнері дәстүрлі түрде Эритрея мен Эфиопия тыңдаушылары үшін тигрин музыкасының стандартын белгілеуімен танымал. Жақында ғана пайда болған «пиано бар» құбылысы көбінесе Асмараға тән, себебі заманауи музыканттар мен әншілердің көп бөлігі астанада тұрады. Пиано бар мәдениеті 2004 жылы Давит Шилан сияқты жетекші әншілер «Ха.Ко.Се.Е» кафесінде өнер көрсеткен кезде кеңінен танылды. Бұл кезде барларда тікелей музыка орындалуы қала үшін жаңалық болғандықтан, демалыс күндері кафеге көп адам келіп, көптеген клиенттерге қызмет көрсетуге мүмкіндік болмады. Пиано барлардың ерекшеліктерінің бірі – әртістердің тек өзіндік шығармаларын орындаудың орнына, классикалық хиттерді ремикске түсіруі. Мысалы, Давит Шилан Атевебран Сегидтің 1970-ші жылдардағы джаз композициясын орындағанда, ол бұл классикалық әнді жаңартып қана қоймай, өзінің орындау шеберлігін, әсіресе крармен жұмыс ілудегі дағдысын көрсетті. Пиано барлар джаз және блюз әртістеріне, сондай-ақ жергілікті би музыкасы Гуайлаға (аздап болса да) платформа ұсынды. Олар музыканттардың өнерін көрсетуге мүмкіндік беретін орындарға айналды, себебі олар биге арналған көтеріңкі музыкаға қатысты стандартты талаптармен шектеліп отырмады. «Ха.Ко.Се.Е» пиано барындағы табысты концерттерден кейін, басқа да қонақүйлер мен кафелер осы бизнестің пайдасын байқады. «Sunshine», «Savana», «Bologna cub» және «Ayele» отбасы сияқты қонақүйлер Йоханнес Тикабо, Тесфай Менгеша және Кахсай Хайле сияқты заманауи орындаушыларды тұрақты түрде қабылдап келеді. 2013 жылы Берхе Айба қонақ үйі әншілерге емес, музыканттарға басымдық беріп, жаңа форматтағы тікелей музыкалық өнер көрсетуді бастады. Джаз классикасы орындалды, ал Йоханнес Тикабо сияқты әншілер кейбір композицияларда ғана өнер көрсетті. Эритрея музыкасының ең талантты өкілдері – Шонки, Фанжай, Чоби және Гидевон бірегей тәжірибе беру үшін топ құрды. Бұл орын көптеген музыканттардың жиналатын жеріне айналды, олар сахнаға шығып, джем-сессиялар өткізеді. Асмарадағы пиано барлардың табысы Гаеда жанрымен де байланысты болуы мүмкін, ол Аба Шауэлдегі Суа үйлерінде орындалады. Аба Шауэл – дәстүрлі түрде көптеген көрнекті суретшілердің туған жері саналатын Асмара ауданы. Гаеда – бұл әншінің достары барабан соғып, қол шапалақтағанда және бірге ән шырқағанда орындалатын ұжымдық музыкалық тәжірибе. Бұл әндердің көп бөлігі тек Гаеда ортасында орындалады және жазбаға түсірілмейді немесе альбомдарда шығарылмайды. Әндерді орындайтын әртістер жиі өзгертіп, оларға әлеуметтік және саяси мәселелерге қатысты ойларды қосады.

Сибрит

1994 жылы Эритрея тәуелсіздігін жариялап, халықаралық мойындылық алғаннан кейін бір жыл өткен соң, Кахсай Гебрехветтің жетекшілігімен музыканттар тобы Эритреяның мемлекет құру жолындағы күш-жігерінің аясында біріктірілді. Бұрын түрлі революциялық музыкалық ұйымдарда өнер көрсеткен музыканттар «Сибрит» – «мұра» деген мағынаны білдіретін ұлттық музыка және би ансамблі ретінде құрылды. «Сибрит» Эритреяның негізгі тоғыз этностық тобының (афар, билен, хедареб, сахо, кунама, нара, рашаида, тигре және тигриня) музыкасы мен билерін орындайды, Эритрея радиосы мен телеарналарында жиі орындалып, әлемдік аренада эритреялық мәдениеттің өкілдері ретінде танылады. Олардың аспаптарына күшейтілген крар, бас крар және соққы аспаптары жатады.