Кіріспе
Клиффхэнгер немесе клиффхэнгерлік аяқтама – көркем әдебиеттегі сюжеттік тәсіл, онда басты кейіпкер осал немесе қиын жағдайға түсіп, немесе эпизодтың немесе сериалдық туындының соңында күтпеген жаңалықты естіп қалады. Клиффхэнгер көрермендерді кейіпкерлердің бұл қиындықтан қалай шығатынын білуге ынталандыруы тиіс. Кейбір сериалдар "Жалғасы бар" немесе "Соңы?" деген ескертумен аяқталады. Сериалдық фильмдер мен телесериалдарда келесі бөлім көбінесе алдыңғы оқиғаның қысқаша мазмұнымен басталады. Клиффхэнгерлер орта ғасырлардағы бірнеше шығармаларда әдеби құрал ретінде қолданылған, мысалы, «Мың бір түн» әр түні клиффхэнгермен аяқталады. Диккенстің үлкен табысынан кейін, 1860 жылдары клиффхэнгерлік аяқтамалар сенсациялық сериалдардың маңызды бөлігіне айналды. Кейбір ортағасырлық қытай балладалары, мысалы, Лю чих юань чу кунг тиао, әр тарауын көрермендерді қызықтыру үшін клиффхэнгермен аяқтаған. Шотландиялық «The Glasgow Looking Glass» комикс журналы, ағылшын суретшісі Уильям Хит құрған, 1825 жылы сериалдарында «Жалғасы бар» фразасын алғаш рет қолданды.
A cliffhanger or cliffhanger ending is a plot device in fiction which features a main character in a precarious or difficult dilemma or confronted with a shocking revelation at the end of an episode or a film of serialized fiction. A cliffhanger is hoped to incentivize the audience to return to see how the characters resolve the dilemma. Some serials end with the caveat, "To Be Continued" or "The End?" In serial films and television series, the following episode sometimes begins with a recap sequence. Cliffhangers were used as literary devices in several works of the Middle Ages with One Thousand and One Nights ending on a cliffhanger each night. Following the enormous success of Dickens, by the 1860s cliffhanger endings had become a staple part of the sensation serials. Some medieval Chinese ballads like the Liu chih yuan chu kung tiao ended each chapter on a cliffhanger to keep the audience in suspense. The Scottish comic magazine The Glasgow Looking Glass, founded by English artist William Heath, pioneered the use of the phrase 'To Be Continued' in its serials in 1825.
Этимология
"Клиффхангер" термині Томас Хардидің "Көк көздер жұбы" романының бөлім-бөлім жарияланған нұсқасымен байланысты деп саналады (романның бөлімдері 1872 жылдың қыркүйегінен 1873 жылдың шілдесіне дейін "Тинсли журналында" жарияланды), онда басты кейіпкерлердің бірі Генри Найт биік жартастан асылып қалады. "Рандом Хаус тарихи сөздігінің" мәліметінше, бұл термин алғаш рет 1937 жылы жазылымда қолданылған.
Ертедегі кино
Клиффхангерлер 1910-шы жылдардан 1930-шы жылдарға дейінгі сериалдарда ерекше танымал болды, сол кезде никелодеондар мен кинотеатрлар кейіннен негізінен теледидар басып алған мәдени ортаны құрады. Клиффхангер тәсілімен жасалған алғашқы фильм сериалы – 1913 жылғы Селиг Полископының «Кэтлиннің бақиғалары». 1910-шы жылдары Форт-Ли, Нью-Джерси кино өндірісінің орталығы болғанда, Нью-Йорк пен Гудзон өзеніне қараған жартастар кино түсіру орны ретінде жиі қолданылды. Осы фильмдердің ең танымалсы – «клиффхангер» терминін танытуға көмектескен «Паулиннің қауіп-қатерлері» сериалы. Онда сериал көбінесе кенеттен аяқталып, актриса Пёрл Уайттың Паулин кейіпкері тіпті жартастан асылып қалатын.
Қазіргі қолданысы
Клиффхенджерлер көбінесе телесериалдарда, әсіресе мыс операларында және ойын-сауық шоуларында қолданылады. Жазда эфирден шыққан бірнеше австралиялық мыс опералары, мысалы, No 96, The Restless Years және Prisoner, жыл соңында үлкен және көп талқыланған оқиғамен аяқталады, мысалы, кейіпкер жылдың соңғы эпизодының соңғы секундтарында атылады. Клиффхенджерлер жапон мангалары мен анимелерінде жиі қолданылады. Американдық супергерой комикстерінен айырмашылығы, жапон мангалары көбінесе әр том немесе нөмірде клиффхенджермен жазылады. Бұл әсіресе shōnen мангаларында, әсіресе Weekly Shōnen Jump басылымынан шыққан Dragon Ball, Shaman King, One Piece және "To be continued" интернет-мемнің бастауы болған JoJo's Bizarre Adventure сияқты туындыларда жиі кездеседі. "Доктор Ху" басында сериалдық форматта жазылып, әдетте әр эпизодты сериал ішінде клиффхенджермен аяқтаған. Шоудың алғашқы жылдарында әр сериалдың соңғы эпизодтары келесі сериалға көшу үшін клиффхенджермен аяқталады. Бағдарламаның клиффхенджерлері кейде дау тудырды, әсіресе "Өлімге қастандықшының" үшінші бөлігі (1976), ол науқаншы Мэри Уайтхаустың шағымынан кейін болашақ көрсетілімдер үшін өңгерілді. Уайтхаус сахнаның зорлық-зомбылығына қарсы болды (Докторды суға батыру үшін оның басын су астында ұстау). Ол оны Доктор Худағы ең қорқынышты көріністердің бірі ретінде жиі айтты, оның пікірінше, балалар келесі аптаға дейін Доктордың аман қалғанын білмейді және олар осы уақыт ішінде "олардың саналарында осы күшті бейне болады". Сол кездегі "Доктор Ху" продюсері Филип Хинчклифф 1950 жылдардағы радиосериал "Көңілді саяхатты" клиффхенджерлерді қолданудың ықпалы ретінде атады. Кейінгі сериал, Dragonfire (1987), Жетінші Доктордың жардан асылып, тіпті қалауымен ілінгендей көрінетін клиффхенгерге ие болды, бұл "Доктор Худағы ең абсурдты" деп сипатталды. Тағы бір британдық ғылыми-фантастикалық сериал, Blake's 7 (1978–1981), сериал эфирде болған төрт маусымның әрқайсысының соңында маусым соңындағы клиффхенджерлерді қолданды, әсіресе 1981 жылғы соңғы эпизодында, онда негізгі актерлердің барлығы өлтірілген сияқты көрінді. Соңғы мәселе ешқашан шешілмеді. 1966 жылдан 1968 жылға дейін және синдикациялық көрсетілімдерде "Бірдей ұшқыштың уақыты, бірдей ұшқыштың арнасы" көрермендерді келесі түнде Батманның 120 эпизодын көруге шақырды. Келесі эпизод кейіпкерлерді әр супер зұлымның тұзағынан тез құтқарып алды. Кейбір үш эпизодтық бөлімдерде екі клиффхенджер болды. 1969 жылы Майкл Кейн мен Ноэл Кауардтың қатысуымен түсірілген "Италиялық жұмыс" британдық фильмі, зұлымдардың автобусы жартасқа тіреліп тұрған сәтте аяқталды. 1980 жылға дейін американдық прайм-тайм теледидарында клиффхенджерлер сирек кездесетін, өйткені телеарналар эпизодтарды кез-келген тәртіппен көрсетуге икемділік бергенді жөн көрді. Ситком "Соп" 1978 жылы бірінші маусымының соңында маусым соңындағы клиффхенгерді пайдаланған алғашқы американдық прайм-тайм телебағдарламасы болды. Содан кейін клиффхенджерлер американдық мыс операларының маңызды бөлігіне айналды; 1980 жылы "Даллас" сериалының үшінші маусымындағы "Кім Дж. Р. ?" деген клиффхенгер және төртінші маусымдағы құпияны шешкен "Кім жасады?" эпизоды американдық теледидарда клиффхенгердің кең таралған әңгімелеу құралына айналуына ықпал етті. Тағы бір ерекше оқиға 1985 жылы "Династия" сериалындағы "Молдавиялық қырғын" болды, ол жаз айларында Молдавиядағы тойға барған барлық кейіпкерлердің тағдыры туралы болжамдарды қоздырды, революционерлер үкіметті құлатып, тойға қатысушылардың барлығына автоматпен атқылады. "Falcon Crest" және "Knots Landing" сияқты басқа мыс опералары да жыл сайынғы маусым соңындағы драмалық клиффхенджерлерді қолданды. Ситкомдар да клиффхенгер құрылғысын пайдаланды. Жоғарыда аталған "Соп" сияқты, ұзақ жылдар бойы көрсетілген "Cheers" ситкомы көбінесе маусымның соңында клиффхенгерлерді енгізеді, әсіресе (алғашқы жылдары) оның екі басты кейіпкері Сэм Малоун мен Дайан Чемберс арасындағы қарым-қатынасқа қызығушылықты арттыру үшін. Бұл клиффхенджерлер кейіпкерлерді ешқандай қауіпке ұшыратпады, керісінше олардың қарым-қатынасын (шоудың өзегі) тепе-теңдікте қалдырды. Фильмдердегі клиффхенгерлік аяқталулар 20 ғасырдың басына таман басталған және 1930 жылдардың сериалдық фильмдерінде (мысалы, "Флэш Гордон" және "Бак Роджерс") кеңінен қолданылған, бірақ олар келесі аптада келесі бөліммен шешілетін болды. Ұзақ мерзімді клиффхенджер "Жұлдызды соғыстар" фильмдер сериясында, "Империя кері соққы береді" (1980) фильмінде қолданылды, онда Дарт Вейдер Люк Скайуокерге шоқ ашты, ал Хан Солоның өмірі тоңазытқаннан кейін қауіпке ұшырады және оны сыйлық іздеуші алып кетті. Бұл сюжет желілері үш жылдан кейін шыққан келесі фильмде шешілді. Клиффхенджерлер көрермендерді қайтарудың екі негізгі жолы – кейіпкерлерді күдікті, тіпті өмірге қауіпті жағдайға түсіру немесе кенеттен таң қалдыратын ақпаратты көрсету. Клиффхенджерлер кейіпкердің актердың рөлден бас тартуына байланысты өліміне мүмкіндік беру үшін де қолданылады. Жаңа сериал немесе маусымға тапсырыс беріле ме, емес пе, әлі белгілі болмаған жағдайда, жазушылар жағдайдың қалай шешілетінін көрермендер білуді талап етеді деп үміттенеді, сондықтан олар клиффхенгерлерді әдейі енгізеді. "Twin Peaks" сериалының екінші маусымы осындай жағдайдың мысалы, ол бірінші маусым сияқты баламасыз аяқталды, бірақ клиффхенгер шоуды жоюдан сақтай алмады, нәтижесінде аяқталмаған соңғы эпизод болды. "Даллас" және "Династия" мыс операларының соңғы эпизодтары да осылай аяқталды, бірақ барлық үш шоу кейінірек кейбір түрінде қайта оралды, бұл сюжет желілерін шешуге мүмкіндік берді. Австралиялық мыс операсы "Return To Eden" 1986 жылы екінші маусымды күтіп, драмалық клиффхенгермен аяқталды. Алайда, телеарна шоуды жаңартпады, сондықтан асығыс түсірілген бес минуттық "қорытынды" эпизодтың соңына қосылды. Кейбір шоулар шешілмейтін болып танылды. Жоғарыда аталған "Blake's 7"-ден басқа, "Angel", 1984 жылғы "V" сериалы және оның 2009 жылғы қайта жасалуы да шешілмеген клиффхенджермен аяқталды. Кейде телесериалдарға олардың маусым соңындағы клиффхенджерлерін кейінірек шешуге мүмкіндік беріледі; мысалы, 1999–2003 жылдарғы "Farscape" сериалы клиффхенгермен аяқталды, бірақ кейінірек "Farscape: The Peacekeeper Wars" атты қосымша мини-сериалда оны шеше алды, ал жоғарыда аталған "Twin Peaks" 1991 жылғы клиффхенгері 2017 жылы сериалдың жалғасы (үшінші маусым деп есептелді) эфирге шыққанда 26 жылдан кейін шешілді. Клиффхенджерлер, әсіресе комикстерде (көп бөлімді сюжеттер жеке дара оқиғалардың орнына қалыпты жағдайға айналғандықтан) жанрдың маңызды бөлігіне айналды, сондықтан сериал жазушылары келесі эпизод көрсетілгенде оларды дереу шешуге немесе тіпті сілтеуге қажет деп ойламайды, себебі жазушыға бұл "жеткілікті күшті ашылу" секілді көрінбейді немесе жай ғана "көңілі толмайды". "True Blood" сериалы клиффхенджерлерге жиі жүгінеді. Маусымдар ғана емес, әрбір эпизодтың соңы да 1980 және 90 жылдардағы мыс опералар сияқты, өте драмалық сәттен кейін немесе оның барысында клиффхенгермен аяқталады. Рекламалық үзілістер сценарий жазушылар үшін қиындық тудыруы мүмкін, өйткені көрерменнің арнаны ауыстырмауы үшін әр үзілістен бұрын белгілі бір толық еместік немесе шағын клиффхенгер ұсынылуы керек. Кейде сериал өте күрт аяқталуынан күтпеген клиффхенгермен аяқталады.