Кіріспе

1992 жылғы бельгиялық қара комедиялық қылмыстық макияж фильмі

"Man Bites Dog" ("Адам итті шақты", немесе сөзбе-сөз "Бұл сіздің үйіңіздің жанында болды") – 1992 жылы француз тілінде түсірілген бельгиялық қара комедиялық қылмыстық макияж фильмі. Фильмнің авторы, продюсері және режиссері – Реми Бельво, Андре Бонзель және Бенуа Пулворд, сонымен қатар олар фильмнің монтаждаушысы, операторы және бас рөлдегі актерлер. Фильмде кинотоптар тобы бір серийлі кісі өлтірушінің ізінен жүріп, оның қорқынышты қылмыстарын деректі фильмге түсіреді. Бастапқыда бейжай бақылаушылар болған олар, ақырында хаотикалық және нигилистік зорлық-зомбылыққа тартылып, оның қылмысына серіктес болады. Фильм Бельгия киносыншылары қауымдастығының (UCC) "Үздік фильм" сыйлығымен марапатталды – Андре Кавенс атындағы сыйлық. Шығарылымынан бері бұл фильм культты фильмге айналып, АҚШ-та көрсетілімге сирек кездесетін NC-17 рейтингісін алды.

Сюжет

Бен - ақылға қонымды және харизматикалық, бірақ нарциссистік және тез ашуланатын сериялық кісі өлтіруші, ол ойға келген нәрсені, яғни кісі өлтірудің "өндірісін", сәулет өнерінің кемшіліктерін, өзінің поэзиясын немесе өзінің досы Валеримен бірге ойнайтын классикалық музыканы ұзақ уақыт бойы айтады. Бір топ адам оған садистік оқиғаларға қосылып, оларды "Қабырғадағы құс" деректі фильмінде түсіреді. Бен оларды отбасымен және достарымен таныстыруға алып барады, ал көптеген адамдарды кездейсоқ өлтіріп, олардың денелерін каналдар мен карьерлерге тастап кететінін мақтанады. Көрмеге келушілер осы қорқынышты өлтірулердің жан-жақты көрінісіне куә болады. Бен көп пәтерлі үйлерге кіріп, қарт адамдарға жас жұптарға қарағанда шабуыл жасаудың тиімді екенін түсіндіреді, өйткені қарттардың үйінде ақша көп және оларды өлтіру оңай. Келесі бір көріністе ол қарт әйелге қатты айқайлап, жүрек қатерінен зардап шегеді. Ол өлім аузында жатқанда, ол бұл әдіс өзін бір оқтан құтқарғанын айтады. Бен ашық-айқын түсіндірмелерін жалғастырып, өз жолына түскендердің бәрін атып өлтіреді, құшақтап, ұрып-соғып өлтіреді: әйелдер, заңсыз көшіп келгендер және пошташылар (оның сүйікті нысанасы). Ол айдың басында пошта қызметкерін өлтіруді ұнатады, өйткені олардың ақшасы мен басқа да ұрлай алатын тауарлары бар; әйелдерді өлтіруді ұнатады, өйткені олар қарсылық көрсетпейді; және иммигранттарды өлтіруді ұнатады, өйткені ол толықтай расист (ол екі мұсылманды өлтіргені туралы әзілдейді және олардың денелерін Мекеге қараған қабырғаға көміп тастайды, және ол адамды басына атқаннан кейін қара күзетшінің жыныстық мүшелерін тексерумен өзін көңілдестіреді). Фильм түсіру кезінде Бен командасының кейбір мүшелері қаза табады; олардың өлімін кейінірек бір актерлер "кәсіптік қауіп" деп атайды және оны жоқтап жылайды. Камера ұжымы кісі өлтіруге көбірек араласады, бастапқыда олар үнсіз серіктестер болып, бірақ біртіндеп Бенге оның өлтіруіне көмектеседі. Бен бір үйге кіріп, бүкіл отбасын өлтірген кезде, олар оған жас баланы ұстап, жаздықпен өшіруге көмектеседі, бұл кезде олар жай ғана әңгімелеседі. Бен жасырынған тасталған ғимаратта экипаж екі итальяндық қылмыскерді немесе бандиттерді кездестіреді. Бен итальяндықтарды өлтіреді, бірақ оларды бәсекелестікке ұшыраған деректі фильм түсіру тобы түсіріп жатқанын біледі. Бен мен оның операторлар тобы қарсыластарын атып өлтіріп, бәрін түсіріп, бірінен соң бірі көңіл көтереді. Бен өз үйінде жыныстық қатынаста жүрген ерлі-зайыптыларды тұтқынға алып, өз тобымен бірге әйелді зорлап жатқанда, еркекті қарумен ұстайды. Келесі күні таңертең камера соңынан болған оқиғаны бейнелейді: әйелді пышақпен шауып, іш іші шығып, күйеуінің мойнын кесіп өлтіреді. Кейін Беннің қызына және отбасына Бен бұрын өлтірген итальяндық қылмыскерлердің бірінің ағасы өлтірумен қорқытады. Беннің зорлық-зомбылығы кездейсоқ болып барады, ол өзінің досы мен достарының алдында туған күнін тойлап жатқан кезде танысын өлтіреді. Олар қанға малып, ештеңе болмағандай әрекет етіп, Бенге сыйлықтарын жалғастыра береді. Фильм түсіру тобы Бен үшін денені алып тастайды. Қонақ өлтірілместен қашып кеткен соң, Бен тұтқындалады, бірақ қашып кетеді. Осы сәтте, біреу, екі итальяндықтың қылмыстық ұйымының басқа мүшелерімен бірге, Бэн мен оның отбасынан кек ала бастайды. Бен өзінің досы Валеридің өлтірілгенін біледі: флейташы, ол әсіресе қорлықпен өлтірілді, флейтасы оның анусына енгізілген. Кейіннен ол ата-анасының да осындай тағдырмен кездескенін, дүкен иесі және "музыкант емес" анасының қоянның ұшымен содомизмге ұшырағанын біледі. Бұл Бенді кетуге мәжбүр етеді. Ол камералық ұжыммен қоштасу үшін кездеседі, бірақ өлең айтып жатқанда, оны камерадан тыс қарулы адам өлтіреді. Кейін операторлар бір-бірден өледі. Камера құлағаннан кейін, ол жалғасып, фильм қашып бара жатқан дыбыс жазғышының өлімімен аяқталады.

Өндіріс

"Адам итті тістейді" 16 мм-лік фильмде қара-ақ түсірілді және оны режиссер Реми Белво басқаратын төрт студент-киношы аз бюджетпен түсірді. Фильмнің сценарийін жазғандар – Белво, Пуальворд және Бонзель – фильмде өздерінің есімдерімен ойнайды: Пуальворд – кісі өлтіруші Бен рөлінде, Белво – режиссер Реми рөлінде, ал Бонзель – оператор Андре рөлінде. Фильмнің француз тіліндегі атауы "Бұл сіздің аулаңызда болды" деп аударылады. Бұл атау бельгиялық "Le Soir" газетіндегі "les chiens ecrases" ("жапырылған иттер" немесе өте жергілікті жаңалықтар) деп аталатын рубрикадан шабыттандырылған. Беннің "Petit Grégory" коктейлі Франциядағы 4 жасар Грегоридің өліміне байланысты нақты қылмыстық іске сілтеме жасайды. Грегори өзенде қол-аяғы байланған күйінде табылды (коктейльдегі зәйтүннің қантқа байланғандай).

Шығару

"Адам итті тістейді" 1992 жылғы Канн кинофестивалінің Халықаралық сыншылар апталығы бөлімінде тұңғыш рет көрсетілді. Фильмдегі зорлық-зомбылыққа байланысты наразылық болғанымен, ол Халықаралық сыншылар жүлдесін, ең үздік фильм үшін SACD сыйлығын және режиссерлер Реми Бельво, Андре Бонзел мен Бенуа Пуальвордқа арналған Жастардың арнайы сыйлығын жеңіп алды. 1992 жылдың 12 қыркүйегінде Торонто халықаралық кинофестивалінде, ал 9 қазанда Нью-Йорк кинофестивалінде де көрсетілді. АҚШ және Канадада фильм 205 569 долларлық табыс әкелді.

Дау

Кейбір елдерде фильмнің зорлық-зомбылық көріністері, әсіресе топтық зорлауды бейнелейтін сахнасы үшін тыйым салынған. Осы сахна үшін Швецияда фильмке тыйым салынды. Ұлыбританияда көрсетілген кезде британдық таблоидтар «Reservoir Dogs» және «Bad Lieutenant» фильмдерімен бірге Ұлыбритания кинотеатрларынан фильмге тыйым салуды талап етті. Фильмде Бенуаның нәрестені өлтіргені көрсетілмеген немесе айтылмаған, бірақ түпнұсқа плакатта Бенуаның қаруының ұшынан көзге көрінбейтін нысанаға шашыраған қан тамған нәресте сосаңқысының суреті бейнеленген. Шетелдік плакаттарда (4-аймақ/Австралиялық шығарылымды қоспағанда) нәресте сосаңқысы орнына тіс протезі бейнеленген. Зорлау сахнасы алынып тасталғаннан кейін фильмге R санаты берілді. Осы өңделген нұсқасы 1993 жылдың соңында «21st Century Films» компаниясы арқылы Австралияда үйге бейнежазба ретінде шығарылды. NC-17 фильмдерін сатпайтын бейнежазбалармен жалға беру желілерінде қолжетімділікті қамтамасыз ету үшін, фильмге рейтингсіз санату үшін монтаж жасалды. «Los Angeles Times» газетінің Кеннет Туран фильмнің шығуына жоғары баға беріп, «Адам итті шағады – батылдықтың өзі. Қорқынышты, әдемі камера, ол қорқынышты әзілмен үйлеседі, содан кейін күлкіні бірден алып тастайды. Фильмдегі зорлық-зомбылықтың мәні туралы соңғы сөз деуге болады, кино біздің жанға тигізген әсердің алаңдататын, көбінесе күлкілі көрінісі. Канн кинофестиваліндегі Халықаралық сыншылар сыйлығының лайықты иегері» деп жазды. Киносыншы Роб Гонсалвес фильмді «түпнұсқа, қатал және (кешіріңіз) көзге шабыр жасайтын, көз тартарлық және тақырыптық тұрғыдан күрделі жұмыс» деп атады. «The New York Times» газетінің Стивен Холден бұл фильмді «кейбіреулер күлкілі, ал басқалары қорқынышты деп санайтын, қорқынышты, ауру әзілі» деп сипаттады.

Мұра

Фильмнің жанкүйерлерінің қатарында Стив Буссеми де бар, ол «Man Bites Dog» фильмін «The Criterion Collection» жинағындағы ең үздік 10 фильмнің бірі деп атады, сондай-ақ Квентин Тарантино да бар. Тарантино 1992 жылғы Канн кинофестивалінде Буссемимен бірге фильмнің алғашқы көрсетіліміне қатысып, оны «абсолютті түрде ұнатып қалды». Тарантино екінші көрсетілімге баруға тырысқанда, күзетшілерден өте алмады. Тарантино күзетшіге шабуыл жасады, содан кейін бес күзетші оны жерге құлатты. MTV үшін жазған Саша Хауэллз: «Егер бірде-бір нәрсе болса, фильмнің деректі фильмдер мен реалити-шоулардың қайғы-қасірет пен зорлық-зомбылықты көңіл көтеру үшін қалай манипуляциялайтыны туралы пікірі қазір одан да өзекті. «Адам ит шағады» фильмі алғашқы «Нағыз әлем» эпизодтары эфирге шыққан жылы көрсетілді, содан бері одан да экстремалды ондаған шоу пайда болды. Олар қалдырған алаңдататын фильм бүгінде жасалған кездегіден гөрі маңыздырақ, камера алдындағы әркімді жұлдыз санайтын мәдениеттің айыпталуы». 2010 жылы «The A.V. Club» журналында фильм туралы жазған Скотт Тобиас: «Майкл Ханекенің тіпті жағымсыз «Funny Games» фильмінен бес жыл бұрын, «Man Bites Dog» фильмі де көрерменді оны тамашалауға итермелейді, бұл екі фильмді де өте қарама-қарсы пікірлерге бөлінетін етті. Реминің [сенсациялық мазмұнның] жеткіліксіздігі туралы айтқанда, қанқұмарлықта кінәлі тек фильм жасаушылар ғана емес, сонымен қатар зорлық-зомбылық пен хаосты көңіл көтеру үшін іздейтін көрермендер де бар». Ол фильмнің «көрікті суреттері оның қатыгез реализмін нығайтуға көмектеседі, қатты көлеңкелер мен түссіздік Бельгиялық жерді үмітсіз және күңгірт етіп көрсетеді, Бен нигилистік әрекеттерін іске асырғанда». 2002 жылы «Man Bites Dog» фильмі «The Criterion Collection» жинағының бір бөлігі ретінде, Spine #165 ретінде DVD форматында жарық көрді. «Criterion» DVD-де монтаждалған нұсқаларда алынып тасталған көріністер қалпына келтірілген, сондай-ақ Бельво, Бонзел және Пулвордпен ағылшын тіліндегі сұхбаттар бар.