Кіріспе

Италиялық режиссер (1927–1996)

Лусио Фулчи (ˈlutʃo ˈfultʃi; 17 маусым 1927 – 13 наурыз 1996) – итальяндық кинорежиссер, сценарист және актер. Ол бес онжылдыққа жуық созылған мансабында комедиялар мен спагетти-вестерндер сияқты алуан түрлі жанрларда жұмыс істегенімен, ол өзінің giallo және қорқыныш фильмдері үшін халықаралық деңгейде танымал болды. Оның ең белгілі фильмдері – «Төркінің қақпалары» трилогиясы: «Тірі өлілер қаласы» (1980), «Азаматтар әлемі» (1981) және «Құмбатталған үй» (1981), сондай-ақ «Қырғын уақыты» (1966), «Бірінің үстінде бірі» (1969), «Беатрис Ченчи» (1969), «Әйел терісіндегі кесіртке» (1971), «Балабақшаны қинама» (1972), «Ақ тісте» (1973), «Апокалипсис төрттігі» (1975), «Неродағы жеті нота» (1977), «Зомби 2» (1979), «Контрабанда» (1980), «Нью-Йорк қасабы» (1982), «Қырғын тасы» (1984) және «Мидағы мысық» (1990). Жылдар бойы бірнеше фильмдер Фулчимен «бірлесіп өндірілген» деп айтылғанымен, ол фильмдерді насихаттау үшін ғана өз атын пайдалануға рұқсат берді (бірақ «Тірі өлілер қаласы» фильміне қаржы табуға белсенді түрде тырысты). Экспрессивті визуализациясы мен дәстүрлі емес повествотелеуі үшін Люсио Фулчи жанр сыншылары мен ғалымдары тарапынан «Макабрдың ақыны» деп аталды, бұл бастапқыда Эдгар Аллан Поға сілтеме болды, оның шығармаларын ол «Қара мысық» (1981) фильмінде еркін бейімдеді. «Зомби 2», «Азаматтар әлемі», «Контрабанда» және «Нью-Йорк қасабы» сияқты көптеген фильмдеріндегі графикалық зорлық-зомбылықтың жоғары деңгейі оған «Қанның крестный әкесі» деген лақап атты да сыйлады, оны Гершель Гордон Льюиспен бөліседі.

Алғашқы жылдары

Лусио Фулчи 1927 жылғы 17 маусымда Римдегі Трастевереде дүниеге келді. Оның анасы Люция Сицилияның Мессина қаласынан шыққан кедей, бірақ беделді, саяси антифашистік отбасынан еді. Ол бұрын өзінің туысымен Римге қашып келген, бірақ кейін ол оны жалғыз қалдырып, баласын (Лусионы) өсірді. Лусио католик дінінде тәрбиеленді.

Анасы оны заңгер болуға ынталандырды, бірақ ол медициналық факультетке түсті. Римде түсірілген "Фульчи сөйлейді" (Fulci Talks) сұхбатында Фульчи жастығында Италияда Труман Капотемен кездескенін айтады, ол кітаптар оқып, жақсы итальян тілінде сөйлеген екен. Өнерге деген қызығушылығы оны Римдегі Centro Sperimentale киномектебіне түсуге жетеледі, онда ол тәлімгерлік алды, содан кейін алдымен деректі фильмдер режиссері, содан кейін кинорежиссердің ассистенты, одан кейін 1950-жылдардың басында итальяндық комедия саласында негізгі жұмысын атқаратын сценарийші болып жұмыс істеді. Атақты итальяндық режиссер Стено Фулчини қанатына алды және оған Тото қатысқан бірнеше комедияларды жасауға көмектесуге рұқсат берді. Ол сондай-ақ Франко мен Чиччо актерлері ойнаған бірнеше комедияны режиссерлік етті.

Фулчидің гиалло және қорқынышты фильмдері

Фулчи «Una sull'altra» (1969), «A Lizard in a Woman's Skin» (1971) және «Sette note in nero» («The Psychic», 1977) giallo триллерлерін режиссерлік етіп, сондай-ақ «Four of the Apocalypse» (1975) және «Silver Saddle» (1978) сияқты спагетти-вестерндерін жасады. Олардың барлығы коммерциялық сәттілікке жетіп, графикалық зорлық-зомбылықты бейнелеуіне байланысты дау тудырды. «A Lizard in a Woman's Skin» фильміндегі вивисекция бөлмесіндегі қиылып-кесілген иттерге жасалған арнайы эффекттер соншалықты шынайы болды, тіпті Фулчиге жануарларға қатыгездік жасады деген айып тағылды. Бірақ ол фильмде қолданылған жасанды ит қуыршақтарын (арнайы эффекттер шебері Карло Рамбалди жасаған) көрсеткен соң, айыптар алынып тасталды. Дегенмен, оның кейбір фильмдері («Беатрис Ченчи», «Қанатты үйрекке азаптама», «Тірі өлілер қаласы» және т.б.) католиктерге қарсы көзқарас білдіретін болып бағаланды. 1979 жылы ол «Zombi 2» фильмімен халықаралық деңгейде танымал болды. Бұл зомби фильмі Еуропа елдерінде Джордж Ромероның «Dawn of the Dead / Zombi» (1978) фильмінің жалғасы ретінде таныстырылды, бірақ Фулчи мен Ромероның рұқсатысыз. Америкада шыққан Фулчидің бірнеше фильмі фильмді таратушы тарапынан R рейтингісін алу үшін өңделді, мысалы, «The Beyond» фильмі бастапқыда «Seven Doors of Death» деген атпен қатты өңделген күйде видеода шығарылды. Ал кейбіреулері X рейтингісінен аулақ болу үшін рейтингсіз шығарылды (мысалы, «Zombi 2» және «House by the Cemetery»), бұл фильмдердің көрермендерін ересектермен шектеді. Рейтингсіз фильмдер көбінесе бүкіл әлемдегі drive-in кинотеатрларында көрсетіліп, культтық жанкүйерлерді таба алды. Фулчидің көптеген қорқыныш фильмдерінде «көзге тиетін жарақаттар» көрінісі жиі кездеседі, онда кейіпкердің көз алмасы тесіліп немесе көз ұясынан шығарылады, көбінесе ұзаққа созылатын, жақын планмен көрсетіледі.

Кейінгі мансап

Фулчи Филиппинге барып, 6 апта бойы «Зомби 3» фильмін түсірді. Фулчидің фильмнен кетуіне екі түрлі пікір болды: біріншісі – оны түсіре алмай қалған ауру, екіншісі – продюсерлермен келіспеушіліктер. Фильм түсіруді аяқтағаннан кейін ол кейін «Мен «Зомби 3» фильмін аяқтаған жоқпын, бірақ себебі аурумен байланысты емес, пікірталас болды, сондықтан фильмнің бір сағат 15 минутына жуығын түсірдім» деді. Фулчи сценарийді өзгерте алмағанын, оны «қорқынышты» деп санағанын және оны қызымен бірге өзгерткенін айтты. Клаудио Фрагассо Фулчи сценарийді жеңілдетіп, 70 минуттық фильм түсіргенін, бұл продюсер Франко Гауденциді таң қалдырғанын мәлімдеді. 1980 жылдардың екінші жартысында итальяндық киноиндустриясы фильмдердің кинотеатрларда көрсетілуінің азаюымен және теледидар мен үй бейнежазбалары үшін шетелдік нарықтарға сатуға арналған фильмдердің өндірісімен күресті. Мысалы, Джанни Мартуччидің «Қызыл монахтар» фильмінде Фулчи арнайы эффекттерді дайындамағанына қарамастан «арнайы эффекттер жетекшісі» ретінде көрсетілген. Мартуччидің айтуынша, Фулчи «фильмді «таныстыруға» келіскен», өйткені дистрибьюторлар шетелде сату үшін «салмақты» есімді талап еткен. Сол кезде Фулчи, десек, экспортталатын есімге айналды. Ол қазірдің өзінде ауыр сырқатқа шалдыққан еді, мен оны жоба туралы сөйлесу үшін кездестірдім». Фулчидің денсаулығы жақсарғанымен, Мартуччи «сол кезде ол тіпті сөйлей алмады, циррозбен жеңілгендей болды» деді. «Триллер шебері» атты серия теледидар мен үй бейнежазбалары нарығын көздеп жасалды, бастапқыда он фильмнен тұратын серия болды, бірақ тек сегіз фильм жасалды. Фулчиді оператор Сильвано Тессичини шақырды, өйткені режиссер Римнен Кастельнуово ди Портоға көшіп келген еді және «Зомби 3» түсірілімінен оралғаннан кейін денсаулық мәселелерін бастан өткерді. Тессичини жақын маңдағы Морлупода тұратын және оны көріп келгенде Фулчидің «жақсы емес екенін және ісінген құрсағы бар екенін» айтты, бұл «Зомби 3» түсірілімінде Фулчиге әсер еткен бауыр ауруының салдары болды. Фулчи бастапқыда фильмге супервайзер ретінде жұмысқа алынды, бірақ идеяны өзінің «Өлімнің тиісуі» фильмінің режиссеріне ұсынды. Режиссерлердің бірі сериядан бас тартқанда, Фулчиге «Содоманың арбағы» фильмін түсіруге шақырылды. Фильм «Адамдық жарық» деген атпен түсірілді және 1988 жылдың 30 мамырында түсірілім басталды, түсірілім төрт аптаға созылды. Марио Бианкиді өндіріс супервайзері Сильвано Зиньяни екінші бөлімнің кейбір көріністерін түсіру үшін шақырды. Бианкидің айтуынша, «Фулчи түсірілімді тастаған жоқ, ол фильмді аяқтады», сонымен қатар «Мен фильмнің жартысын түсірдім дей алмаймын, бірақ жақын» деді, ал Мишель Де Анжелис Бианкидің түсірілімде бірнеше күн болғанын айтты. «Содоманың арбағын» түсіргеннен үш күн өткен соң Фулчи 1988 жылдың 22 маусымында түсірілімі басталған «Өлімнің тиісуі» фильмінде жұмыс істей бастады. Сериядағы тағы бір фильм – «Хансель мен Гретель», бастапқыда Джованни Симонелли режиссері болуға белгіленген, бірақ үш апталық түсірілімнен кейін фильмнің 50 минуты ғана аяқталды және оқиғаның үлкен бөлігі түсірілмеді. Бірнеше аптадан кейін Фулчиден тағы бір апта түсірілімді қадағалауды сұрады. Фильмнің режиссерінің көмекшісі Микеле де Анжелистің айтуынша, «Люсио бәрін түсірді. Симонелли оның қасында тұрып, тек қана қарады». Фулчимен бірге Андреа Бьянки де фильмде жұмыс істеуге шақырылды. Фулчи сериядағы тағы бір фильмде: Леандро Лучеттидің «Қанды психо» фильміндегі супервайзер ретінде көрсетілді. Фулчи режиссермен фильм туралы сөйлеспеді және фильмнің түсіріліміне келмеді. Кейіннен Фулчи сериядағы атаулардың қанды кадрларын өзінің «Мидағы мысық» фильмінде пайдаланды. Фулчи өзін ойнаған жаңа сахналарды қосты, ол психиатрға келген қорқынышты режиссер, ол оның сериялық кісі өлтіруші екенін білмейді. «Триллер шебері» сериясындағы фильмдер кейіннен VHS және DVD форматында «Lucio Fulci presenta» деген атаумен Formula Home Video лейблімен шығарылды. Фулчи сонымен қатар продюсер Лучано Мартино ұйымдастырған «Күрделі үйлер» сериясының бір бөлігі ретінде теледидар үшін фильмдер жасады. Фильмдер Римнен тыс жерде төрт апталық кестемен түсірілді, «Сағаттар үйі» 1989 жылдың 31 қаңтары мен 25 ақпаны аралығында түсірілді. Фильмді аяқтағаннан кейін Фулчи наурыз айында түсірілімін аяқтаған «Тәтті қорқыныш үйі» фильмінде жұмыс істей бастады. Сериал Италияда көрсетілмеді, 2000 жылы VHS форматында шығарылды, кейін 2006 жылы итальяндық спутниктік теледидарда көрсетілді.

Фулчи мен Дарио Арженто

Өмірінің соңғы он жылдығында Фулчи эмоционалдық және физикалық денсаулық проблемаларымен күресті, бұл оның жұмысының сапасының айтарлықтай төмендеуіне әкелді. 1980-ші жылдардың соңында Фулчи қант диабеті мен бауыр ауруларынан жиі зардап шекті. Өзінің ауыр халде екенін достары мен әріптестерінен жасырды, жұмысқа жарамсыз деп есептелмеу үшін. 1969 жылы әйелінің өзіне-өзі қол жұмсауы оған ауыр тиді (әйелі Марина, емделеуге келмейтін қатерлі ісігі бар екенін білгеннен кейін газ пешінде өзін өлтірді, бірақ кейінде ісігі болмағандығы анықталды). Фулчиді жақсы білетін адамдар оның 1970-ші жылдары жол апатында қаза болған үшінші қызы туралы айтты, бірақ бұл әңгіме ешқашан расталмады, ал қыздың аты (егер ол шын болса) оның биографтарының ешқайсысы ашқан емес. Фулчидің өмірбаясын жазған Стивен Трауер: «Оның әйелі 1969 жылы өзіне-өзі қол жұмсады, көп ұзамай қызы жол апатында қайтыс болды» деп жазды. Бір кітапта Дарио Ардженто Фулчи туралы: «Оның өмірі қорқынышты болды. Әйелі өзіне-өзі қол жұмсады, ал қызы апаттан кейін паралич болып қалды» деген сөздері келтірілген. 2023 жылы актерлер Джованни Ломбардо Радис және Сильвия Колатинамен Ромфордтағы қорқыныш фестивалінде сұхбаттасқанда, екеуі Фулчидің қыздарының бірі аттан құлап, ауыр жарақат алғанын және паралич болып қалғанын растады. Бұл туралы «Fulci for Fake» деректі фильмінде де айтылған. Фулчи мен Ардженто 1994 жылы Римдегі Фанта фестивалінде кездесіп, 1953 жылы Винсент Прайс түсірген «Шым үйі» атты классикалық қорқыныш фильмінің ремейкі – «Шым маска» фильмінде бірлесіп жұмыс істеуге келісті. Ардженто Фулчидің сол кездегі қиын жағдайы туралы естігенін және оған қайта оралуға мүмкіндік беруді қалағанын мәлімдеді. Ардженто 1994 жылғы кездесуде Фулчидің қаншалықты арықтап, ауру болып көрінгеніне таңырқап, оған қатты ашынып отырғанын айтты. Фулчи сценарийді жазу үшін жазушы Даниэле Строппамен бірге жұмыс істеді, Арджентоның зорлық-зомбылық пен қанды көріністерді арттыру туралы талаптарына Фулчи әдетте қарсы болды. (Строппа Фулчидің «Сағат үйі» және «Алыстан келген дауыстар» атты екі фильмінің сценарийін бірге жазған). Фулчи фильмді де режиссерлеуді жоспарлаған, бірақ Арджентоның өзінің «Стендаль синдромы» жобасымен айналысуына байланысты түсірілім бірнеше рет кешіктірілді, нәтижесінде ол түсірілім басталғанға дейін қайтыс болды. «Шым маска» фильмін бұрынғы арнайы эффекттер суретшісі Серджио Стивалетти режиссерлік етті. Фулчидің өлімінен кейін Стивалетти сценарийді толығымен қайта өңдеді, сондықтан дайын фильмде Фулчидің бастапқы сценарийіне елеулі өзгерістер енгізілді. Ардженто сонымен қатар Фулчидің қызы Антонелланы фильмде арт-директордың көмекшісі ретінде жұмысқа алды.

Өлім және мұра

Фулчи 1996 жылғы 13 наурызда Римдегі пәтерінде, шамамен сағат 14:00-де 68 жасында гипергликемиялық диабетикалық комадан жалғыз, ұйықтағанда қайтыс болды. Өмірінің соңына қарай ол үйінен айырылып, тар пәтерге көшуге мәжбүр болды. Фулчи соңғы жылдары үлкен күйзелісте болғандықтан, кейбіреулер оның қандағы глюкоза деңгейін бақылайтын дәрілерін қабылдамай, өзіне-өзі өлімге жол берген болуы мүмкін деп санайды, бірақ бұл мәселе даулы. Дарио Арженто Фулчидің қосымша рәсімдеріне төледі. Ол бастапқыда Фламинио зиратына жерленді, бірақ кейін оның денесі Лорантино зиратына көшірілді. Фулчидің фильмдері көп жылдар бойы негізгі сыншылар тарапынан назарсыз қалды немесе пайдаланушылық туынды ретінде қарастырылды, олар оның туындыларын жоғары бағаламады. Дегенмен, жанр жанкүйерлері оның фильмдерін экстремалды қан төгіспен стильдік тәжірибелер ретінде бағалады. Оның "Арғы жақ" (The Beyond) атты кемінде бір фильмі "үлкен және адал жанкүйерлер қатарын жинады". 1998 жылы Куентин Тарантино "The Beyond" фильмін қайтадан кинотеатрларда көрсетті, ол бұл фильмді және Фулчидің өзін өзіне шабыт көзі ретінде жиі атап көрсетті. Фулчидің ертерек, жақсы танылмаған "Балалық қазды қинама" (Don't Torture a Duckling, 1972) атты гиалло фильмі де сыншылар тарапынан мақтауға ие болды. Фулчи өзінің екі фильмін – "Балалық қазды қинама" және "Беатрис Ценчи" – өзінің ең жақсы туындылары деп санайтын, ал "Зомби 2" және "Арғы жақ" фильмдерін оны мәңгілік культтік кино жұлдызы дәрежесіне көтерген екі фильм деп есептеді. Оның қызы Камилла оның соңғы бес фильмінде (1989-1991) режиссердің ассистенті болып жұмыс істеді және итальяндық кино индустриясында режиссердің ассистенті болып жұмыс істеуде. Фулчи 1996 жылғы қаңтарда Нью-Йоркте өткен Fangoria қорқыныш фестиваліне қатысты, ол қайтыс болғаннан екі ай бұрын болды. Ол баулы аяғымен, таяққа сүйеніп жүріп, қатысушыларға өзінің фильмдері туған Италиядан тыс жерлерде осыншалықты танымал екенін білмегенін айтты, өйткені жұлдызға құмар жанкүйерлер онымен кездесу үшін сол күні боранды ауа-райына қарамастан келді.