Кіріспе
Неміс актері, ақыны, философы және жазушысы Ханс Хайнц Эверс (3 қараша 1871 – 12 маусым 1943) – неміс актері, ақыны, философы, және әңгімелер мен романдар жазушы. Ол көптеген тақырыптарда жазған, бірақ қазір ол негізінен қорқыныш жанрындағы шығармаларымен, әсіресе Франк Браун есімді өзінен үлгі алған кейіпкердің оқиғаларын баяндайтын романдарынан тұратын трилогиясымен белгілі. Олардың ең танымал туындысы – "Альраун" (1911).
Hanns Heinz Ewers (3 November 1871 – 12 June 1943) was a German actor, poet, philosopher, and writer of short stories and novels. While he wrote on a wide range of subjects, he is now known mainly for his works of horror, particularly his trilogy of novels about the adventures of Frank Braun, a character modeled on himself. The best known of these is Alraune (1911).
Алғашқы еңбектері
Дюссельдорф қаласында туған Эверс 17 жасында өлең жаза бастады. Оның алғашқы көзге түскен өлеңі – неміс императоры Фридрих III-ге арналған некролог. Эверс 1891 жылдың наурыз айында Abitur емтиханын тапсырды. Содан кейін ол әскерге ерікті болып түсіп, №1 «Кайзер Александр» гвардиялық гренадер полкіне қосылды, бірақ 44 күннен кейін жақын көру қабілетінің нашарлығына байланысты қызметтен босатылды. Эверстің әдеби мансабы 1901 жылы жарық көрген «Мысалдар кітабы» атты сатирикалық өлеңдер жинағымен басталды. Сол жылы ол Эрнст фон Вользогенмен бірлесіп әдеби водевиль театрын құрды, кейіннен өз театрын ашты. Бұл театр Орталық және Шығыс Еуропаны гастрольдеп, бірақ операциялық шығындар мен цензураның үнемі араласуы салдарынан тоқтатылды. Әлемді аралаған Эверс Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Оңтүстік Америкада болды, кейін Нью-Йоркке көшіп, жазу және басылым ісімен айналысты. Эверстің Германияның сәтті жазушысы және өнерпазы ретіндегі беделі оны АҚШ-ты Ұлыбританияның одақтасы ретінде соғысқа қосылудан ұстау үшін Императорлық Германияның мүддесін қорғауға табиғи кандидат етті. Ол этникалық немістер көп шоғырланған қалаларды аралап, неміс Қызыл Кресіне қаржы жинады. Осы кезеңде ол «Штеглер ісіне» қатысты. Императорлық Германияға қарсы күреске көмектесуші американдық кеме компаниялары британдықтарға Германияға еріктілерге қосылу үшін сапар шегетін неміс текті жолаушыларды анықтауға көмектескендігі хабарланды. Көптеген адамдар британдық әскери-теңіз күштерімен тұтқындалып, түрме лагерьлеріне қамалды. Соңында неміс еріктілері Еуропаға кедергісіз жету үшін жалған паспорттарды пайдалануға мәжбүр болды. Эверс осы этникалық немістердің бірі Рихард Штеглер арқылы неміс тыңшысы деп айыпталды. АҚШ соғысқа кіргеннен кейін, ол 1918 жылы «белсенді пропагандист» ретінде тұтқындалды, себебі АҚШ үкіметі, сондай-ақ британдық және француз барлау қызметтері Эверстің неміс тыңшысы екенін мәлімдеді. Олар оның 1915 және 1916 жылдары Испанияға жалған швейцариялық паспортпен екі рет сапар шеккенін дәлелдеді. Кейіннен Германия Сыртқы істер министрлігінің архивінен оның Мексикаға сапар шегіп, Панчо Вилланы АҚШ-қа шабуыл жасау арқылы АҚШ әскеріне кедергі келтіруге шақырғаны туралы есеп табылды. Нью-Йорктегі «Дұшпан шетелдігі» ретінде Эверстің қызметін J. Кристоф Амбергер неміс тарихи журналы «Einst & Jetzt» (1991) зерттеді. Амбергер Эверстің «Гретта Эверс» атты әйелімен бірге АҚШ-қа кіргенін көрсететін келу тізімдерін ұсынды. «Дұшпан шетелдігі» кеңсесінің құжаттарында олардың жақында ажырасқаны айтылған. Бұл әйелдің кім екені анықталған жоқ, өйткені оның өмірбаянында туралы ақпарат жоқ. Неміс азаматы ретінде ол Джорджия штатындағы Форт-Оглеторп лагеріне жіберілді. Эверс АҚШ-та неміс тыңшысы ретінде сотталған жоқ. 1921 жылы ол интернаторлық лагерден босатылып, туған Германиясына оралды.
Фрэнк Браунның трилогиясы
Эверстің алғашқы романы "Зәуберлехрлинг" ("Солдат шәкірті") 1910 жылы жарық көрді, ал ағылшын тіліне аудармасы 1927 жылы Америкада жарияланды. Ол Эверс сияқты жазушы, тарихшы, философ және әлемді аралаған, Ницшелік моральға сүйенген Франк Браун тұлғасын таныстырады. Оқиға Браунның қаржылық пайда табу үшін Италияның таулы ауылындағы евангелистік христиандардың кішкентай сектасына әсер ету әрекеттері мен одан туындаған қорқынышты салдарды қамтиды. Эверс өзінің маңызды қорқыныш әңгімелерін жазып жүрген кезеңде (1910-1925 жылдар аралығында) Станислав Прибышевскийдің 1897 жылы жарық көрген "Сайтанның синагогы" (Die Synagoge des Satan) атты неміс кітабынан шабыт алып, "Сайтанның діні" (Die Religion des Satan) тақырыбында лекциялар оқыды. Ол 1943 жылдың 12 маусымында Берлиндегі пәтерінде қайтыс болды. Оның күлі сол жылдың 15 қазанында Дюссельдорфтың Солтүстік зиратында (Nordfriedhof, 78 учаске, 55235 WE) жерленді.
Кинодағы жұмысы
Эверс киноны заңды өнер түрі ретінде таныған алғашқы сыншылардың бірі болды және осы өнер түрінің көптеген алғашқы үлгілеріне сценарий жазды, ең әйгілісі – «Прага студенті» (1913) фильмі. Бұл фильм Фауст аңызын қайта өңдеу болып табылады және актердің экранда алғаш рет қос рөлде сомдауына орын берді. Нацист шейіті Хорст Вессель, бұрын Эверстің де мүше болған студенттік бауырластығының мүшесі, 1926 жылғы фильмнің нұсқасында эпизодтық рөлде түскен, оның сценарийін де Эверс жазған. Кейін Эверске Адольф Гитлер Вессельдің өмірбаянын жазуды тапсырды («Хорст Вессель – неміс тағдыры»), ол да фильмге айналдырылды.
Нацистердің қатысы
Веймар республикасының соңғы жылдарында Эверс өркендеп келе жатқан нацистік партияға ұлтшылдығымен, Ницшелік моральдық философиясымен және тевтондық мәдениетке табынуымен қызығып, 1931 жылы НСДАП-ға қосылды. Ол партияның антисемитизмімен келіспеді (оның кейіпкері Франк Браунның еврей әйелі, Лотте Леви бар, ол да патриоттық неміс) және осы мәселе мен оның гомосексуалдық бейімділігі партия жетекшілерінің оған деген ықыласын тез арада тоқтатты. 1934 жылы оның көптеген шығармалары Германияда тыйым салынды, ал оның мүлкі мен меншігі тәркіленді.
Танымал мәдениетте
Эверс Ким Ньюманның "Қанды қызыл барон" романында Эдгар Аллан Помен қысқа ғана уақытқа бірге жолға шығатын, тоңқаздық вампир ретінде бейнеленеді.