Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Адамды жейтін өсімдіктер – адамдарды қоректену қабілетіне ие аңызға толы өсімдіктер.
Legendary plants which have the ability to consume humans
Адам жейтін өсімдік – адамды немесе басқа ірі жануарды өлтіріп, жеуге жеткілікті үлкен етқоректі өсімдік. Әлем бойынша мұндай мифтер мен ойдан шығарылған әңгімелер көптеп кездеседі.
A man eating plant is a legendary carnivorous plant large enough to kill and consume a human or other large animal. Various such myths and fictional tales exist around the world.
Мадагаскар ағашы
Адамды жейтін өсімдік туралы ең алғашқы хабар Эдмунд Спенсердің «Нью-Йорк әлемі» газеті үшін жазған әдеби туындысы ретінде пайда болды. Спенсердің мақаласы алғаш рет 1874 жылғы 26 сәуірде «Нью-Йорк Ворлд» газетінің күнделікті басылымында жарияланды, ал екі күннен кейін газеттің апталық басылымында қайта жарияланды. Мақалада «Карл Леше» (кейінгі есептерде Карл немесе Карл Лише деп те жазылады) деген неміс саяхатшысының хаты жарияланды, ол Мадагаскардың «Мкодо тайпасы» жасаған құрбандыққа куә болғанын баяндады. Бұл оқиға сол кездегі көптеген басқа газеттерде де жарияланды, соның ішінде 1874 жылғы 27 қазандағы «Оңтүстік Австралия тіркелімінде» жарияланып, одан да кең танылды. Ағаш туралы сипаттамада былай делінген:
The earliest known report of a man eating plant originated as a literary fabrication written by Edmund Spencer for the New York World. Spencer's article first appeared in the daily edition of the New York World on 26 April 1874, and appeared again in the weekly edition of the newspaper two days later. In the article, a letter was published by a purported German explorer named "Karl Leche" (also spelled as Karl or Carl Liche in later accounts), who provided a report of encountering a sacrifice performed by the "Mkodo tribe" of Madagascar: This story was picked up by many other newspapers of the day, which included the South Australian Register of 27 October 1874, where it gained even greater notoriety. Describing the tree, the account related:
Жұқа, нәзік сезімтал сыртқы қабаттары, ашқан жыландардың құрылысымен, бір сәт оның басының үстінде дірілдеді, содан кейін, шайтандық санамен иеленгендей, жедел оралып, мойны мен қолдарына жабысты; содан кейін оның қорқынышты айқайлары мен одан да қорқынышты күлкісі бірден басылып, ыңылдаған зарға айналды, өркендері бірінен соң бірі, үлкен жасыл жыландар сияқты, қатыгез күшпен және тозақтық жылдамдықпен көтеріліп, кері тартылып, оны бүктемелеп, қатаңдықпен және анакондалардың құрбандысына жабысу сияқты жабайылықпен орады. Бұл аңызға Мичиганның губернаторы болған Чейс Осборнның «Мадагаскар: Адамды жейтін ағаштар елі» кітабы арқылы қосымша жариялылық берілді. Осборн Мадагаскардағы тайпалар мен миссионерлердің бәрі қорқынышты ағаш туралы білетінін айтты, жоғарыда аталған Лишенің есебін қайталады және «Бұл жолбарысқа ұқсас ағаштың шынымен бар екенін немесе оның туралы қанды қоздыратын әңгімелер таза миф екенін білмеймін. Менің мақсатым үшін оның тарихы сіздің қызығушылығыңызды әлемнің ең аз танымал жерлерінің біріне аударса жеткілікті» деді. 1955 жылы жарық көрген «Саламандрлар және басқа да кереметтер» кітабында ғылым авторы Вилли Лей Мкодо тайпасы, Карл Лише және Мадагаскарда адамды жейтін ағаштардың бәрі ойдан шығарылған сияқты екенін анықтады: «Фактылер қазіргі кезде анық. Әрине, адамды жейтін ағаш жоқ. Мұндай тайпа да жоқ».
The slender delicate palpi, with the fury of starved serpents, quivered a moment over her head, then as if instinct with demoniac intelligence fastened upon her in sudden coils round and round her neck and arms; then while her awful screams and yet more awful laughter rose wildly to be instantly strangled down again into a gurgling moan, the tendrils one after another, like great green serpents, with brutal energy and infernal rapidity, rose, retracted themselves, and wrapped her about in fold after fold, ever tightening with cruel swiftness and savage tenacity of anacondas fastening upon their prey. The hoax was given further publicity by Madagascar: Land of the Man eating Tree, a book by Chase Osborn, who had been a Governor of Michigan. Osborn claimed that both the tribes and missionaries on Madagascar knew about the hideous tree, repeated the above Liche account, and acknowledged "I do not know whether this tigerish tree really exists or whether the bloodcurdling stories about it are pure myth. It is enough for my purpose if its story focuses your interest upon one of the least known spots of the world." In his 1955 book, Salamanders and other Wonders, science author Willy Ley determined that the Mkodo tribe, Carl Liche, and the Madagascar man eating tree all appeared to be fabrications: "The facts are pretty clear by now. Of course the man eating tree does not exist. There is no such tribe."
Ятевео
Джеймс В. Бьюэлдің "Теңіз және жер" (1889) еңбегінде Ятевео өсімдігі Африка мен Оңтүстік Америкаға тән өсімдік ретінде сипатталған. Оның аты испан тіліндегі "ya te veo" фразасына ұқсас шыбырлаған дыбыс шығаруынан қойылған, сондай-ақ, "ашулы пікірталас жүргізіп жатқан көптеген алып жыландарға" ұқсайтын, кез келген жақындаған тірі иеге шаншып, тұрақтап алатын улы "тікендері" бар. Кейде олар көзге көрінбейтін жауға шабуылдайтын сияқты, бір жақтан екінші жаққа жылдам қозғалады.
In James W. Buel's Sea and Land (1889), the Yateveo plant is described as being native to Africa and South America, so named for producing a hissing sound similar to the Spanish phrase ya te veo , and having poisonous "spines" that resemble "many huge serpents in an angry discussion, occasionally darting from side to side as if striking at an imaginary foe" which seize and pierce any creature coming within reach.
Вампирлік жүзім бұтасы
Уильям Томас Стид, Review of Reviews журналының редакторы, 1891 жылғы қазан айында қысқа мақала жариялады, онда «Луцифер» журналында табылған оқиға талқыланды, ол Никарагуадағы жергілікті тұрғындардың «шайтанның тұзағы» деп атаған өсімдік туралы айтты. Бұл өсімдік «өзінің өлімге әкелетін қармағына түскен кез келген тірі жанның қанын соруға» қабілетті еді. Мақалада былай делінген:
William Thomas Stead, editor of Review of Reviews, published a brief article in October 1891 that discussed a story found in Lucifer magazine, describing a plant in Nicaragua called by the natives the devil's snare. This plant had the capability "to drain the blood of any living thing which comes within its death dealing touch." According to the article:
Жақында Орталық Америкадан оралған табиғат зерттеушісі Дунстан мырза, елдің флорасы мен фаунасын зерттеуге екі жылдай уақыт жұмсағаннан кейін, Никарагуаның ірі көлдерін қоршап тұрған батпақтардың бірінде ерекше өсімдік тапқанын айтады. Ол ботаникалық және энтомологиялық үлгілерді іздеп жүргенде, итінің алыстан, азап шегіп жатқандай, қылықтағанын естіді. Жануардың дауысы келген жерге жүгіріп келгенде, Дунстан мырза оны түбірлер мен талшықтардан құралған, жіңішке арқан сияқты торымен оралып жатқанын көрді. Дунстан мырзамен бірге келген жергілікті қызметшілер бұл жүзімге қатты қорқыныш білдірді, оны «шайтанның тұзағы» деп атады және оның өлімге әкелетін күштері туралы көптеген әңгімелер айтты. Өсімдіктің табиғатын анықтау қиын болды, себебі оны ұстау өте қиын еді, оның қармағынан құтылу үшін тері, тіпті еттен де айырылуға болар еді. Бірақ, Дунстан мырзаның анықтағанынша, оның сору қабілеті – көптеген кішкентай ауыздар немесе сорғыштарда шоғырланған, олар әдетте жабық болып, тамақ қабылдау үшін ғана ашылады. Егер ол зат жануар болса, қаны сорылып алынып, кейін өлік немесе қалдықтар тасталады. Стидтің шолуын зерттеу көрсетті, «Луцифер» журналының қазан айындағы санында мұндай мақала жарияланбаған, ал «Review of Reviews» журналындағы оқиға редактордың ойдан шығарған туындысы екені анықталды. Шындығында, бұл оқиға қыркүйек айындағы санында жарияланды, ал одан бұрын 1889 жылғы газетте Дунстан «жақсы танымал табиғат зерттеушісі» ретінде, Жаңа Орлеаннан екені айтылған толық нұсқасы жарық көрген.
Mr. Dunstan, naturalist, who has recently returned from Central America, where he spent nearly two years in the study of the flora and the fauna of the country, relates the finding of a singular growth in one of the swamps which surround the great lakes of Nicaragua. He was engaged in hunting for botanical and entomological specimens, when he heard his dog cry out, as if in agony, from a distance. Running to the spot whence the animal's cries came. Mr. Dunstan found him enveloped in a perfect network of what seemed to be a fine rope like tissue of roots and fibers The native servants who accompanied Mr. Dunstan manifested the greatest horror of the vine, which they call "the devil's snare", and were full of stories of its death dealing powers. He was able to discover very little about the nature of the plant, owing to the difficulty of handling it, for its grasp can only be torn away with the loss of skin and even of flesh; but, as near as Mr. Dunstan could ascertain, its power of suction is contained in a number of infinitesimal mouths or little suckers, which, ordinarily closed, open for the reception of food. If the substance is animal, the blood is drawn off and the carcass or refuse then dropped. An investigation of Stead's review determined no such article was published in the October issue of Lucifer, and concluded that the story in Review of Reviews appeared to be a fabrication by the editor. The story in fact appeared in the September issue, preceded by a longer version in an 1889 newspaper describing Dunstan as a "well known naturalist" from New Orleans.