Кіріспе

Флорис пен Бланшфлор – орта ғасырларда көптеген халық тілдерінде және түрлі нұсқаларда кеңінен тараған танымал романтикалық хикаяның аты. Ол алғаш рет 1160 жыл шамасында Еуропада "ақсүйектер" француз тілінде пайда болды. 1200-1350 жылдар аралығында ол барлық романтикалық сюжеттердің ең танымалдарының бірі болды.

Флорис пен Бланшфлордың оқиғасы

Келесі мазмұн 12 ғасырдың соңындағы түпнұсқа көне француз "аристократиялық" нұсқасынан (Floire et Blancheflor) алынған. Орта ағылшын тіліндегі поэманың нұсқасы осы нұсқадан туындаған, бірақ кейбір егжей-тегжейлі мәліметтерде айырмашылықтар бар. Мысалы, ағылшын нұсқаларында екі баланың дүниеге келуі туралы бастапқы бөлім жоқ. Ол шамамен 1250 жылға жатады және "Floris and Blanchefleur" деп аталды.

Ескі француз нұсқасы

Ал Андалустың (мусульмандық Испания) патшасы Феликс Испанияның солтүстік-батысындағы Галисияға жасаған бір жорығында Сантьяго-де-Компостелаға қажылық жолмен бара жатқан христиан паломниктеріне шабуыл жасайды. Паломниктің арасында француз рыцары мен оның жақында жесір қалған қызы болады, ол өмірінің қалған бөлігін қасиетті орынға арнауды шешеді. Рыцарь қаза табады, ал оның қызы Неапольге тұтқынға алынып, Феликстің әйеліне қызмет ететін қыз болады. Екі әйел де жүкті болады, және балалар бір күні, Құрма жексенбісінде дүниеге келеді: мұсылман патшайымына Флорис ұл, ал оның қызына Бланшфлер қыз. Флорис ("гүлге тиесілі") мен Бланшфлер ("ақ гүл") сарайда бірге өседі және жақын болады. Феликс патша ұлының "кәпір" қызға үйленгісі келеді деп қорқады және оны өлтіру керек деп шешеді. Бірақ ол осы қадамға баруға батыл болмайды, Флористі мектепке жібереді, содан кейін Бланшфлерді Каирге (хикаяда Вавилон деп аталады) бара жатқан саудагерлерге сатады, ол эмирге сатылады. Феликс Бланшфлерге әсем мазар салады және Флориске оның қайтыс болғанын айтады. Флорис қатты қайғырып, Феликс оған шындықты айтады. Көңілі қалған, бірақ оның әлі тірі екеніне үміттенген Флорис оны іздеуге шығады. Флорис ақыры Каирге жақын жерге жетеді, онда ол көпір күзетшісі Дейрмен кездеседі, ол оған эмирдің қыздар мұнарасы туралы айтады. Әмір әр жыл сайын мұнарасынан жаңа келін таңдайды және бұрынғы әйелін өлтіреді. Бланшфлердің келесі келіні болуы мүмкін деген қауесет таралады. Мұнараға кіру үшін Дейр Флориске мұнара күзетшісімен шахмат ойнауға кеңес береді, күзетші оған мұнараға кіруге рұқсат беруге мәжбүр болғанға дейін барлық ұтыстарын қайтаруға кеңес береді. Флорис күзетшіні шахматтан жеңіп шығады, және жоспар бойынша Флорис гүлдермен толтырылған себетте мұнараға жасырын түрде кіргізіледі, бірақ қателікпен Бланшфлердің досы Кларистің бөлмесіне орналастырылады. Кларис екеуінің кездесуін ұйымдастырады, бірақ оларды екі аптадан кейін эмир табады. Эмир кеңесшілер жиналысын өткізбейінше, оларды бірден өлтіруден бас тартады. Кеңесшілер жас ғашықтар бір-бірі үшін өлуге дайын екеніне таңғалып, эмирді олардың өмірін сақтап қалуға көндіреді. Флорис рыцарь атағын алады, ол Бланшфлерге үйленеді, ал Кларис эмирге үйленеді (ол Клариске оның соңғы және жалғыз әйелі болатынын уәде етеді). Біраз уақыттан кейін Феликстің қайтыс болғаны туралы жаңалық Каирге жетеді, Флорис пен Бланшфлер үйлеріне қайтып, патшалықты мұраға алады, христиан дінін қабылдайды және өз халқын да осы дінге көшіреді.

Орта ағылшынша нұсқасы

Өлеңде екі ғашықтың басына келген қиындықтар айтылады. Бланшфлор ("ақ гүл") – сарациндер ұрлап алып, пұтқа табынушы князь Флорес ("гүлге тиесілі") тәрбиелеген христиан ханшайымы. Екеуі ғашық болып, ажырасады. Бланшфлор Флореске өзінің хал-жағдайын көрсететін сақина сыйлайды, егер оған қауіп төніп тұрса, сақина қарауы мүмкін. Бланшфлор Флорестен бөлек халифатта болады, онда оған негізсіз айып тағылып, Қыздар мұнарасына құл ретінде жіберіледі. Әмірдің бағында "Махаббат ағашы" бар, ол оған жыл сайын жаңа әйелді таңдайды. Оның гүлі харемдегі тағдырлы қызға түседі, бірақ әмір сондай-ақ ағашты сиқырлы түрде басқарып, гүлін сүйіктісіне түсіре алады. Ол Бланшфлорды таңдап алады, өйткені ол харемдегі ең сұлу бойжеткен. Флорес, Бланшфлорды әмір әйелі ретінде алуға тырысып жатқанын білгенде, оны қауіптен құтқару үшін келеді. Келесі күні таңертең әмір оларды төсекте (бірақ олар адалдығын сақтап) табады. Олардың таза махаббаты және бір-біріне берген ұзақ уәделері туралы әңгімесін естіген соң, ол оның тазалығын сынау үшін, егер ол еркекпен жақындық құрса, судың түсі өзгеретін суға қолын салуын талап етеді. Оның таза екені дәлелденеді, ол екі ғашықты да кешіреді, және бәрі жақсы болады.

Талдау

Бұл әңгімеде ежелгі батырлық сағалар мен романс элементтері кездеседі. Бұл роман, дәстүрдегідей, осы кезеңдегі қанды және әскери романстардан (мысалы, Даниялық Хавелоктан) өзгеше, шынымен романтикалық. Алғашқы "аристократиялық" нұсқасында рыцарлық шайқастар жоқ, бірақ кейінірек пайда болған "халықтық" француз нұсқасында кейбір элементтер бар. Әңгіменің тақырыбы – мәңкілікке дейін жалғасқан пұтқа табыну мен христиан діні арасындағы қақтығыс. Сонымен қатар, басқа романстардан айырмашылығы, әңгіменің әр бөлімі тікелей алдыңғы бөліміне байланысты, сондықтан бұл өлеңде түзу сюжеттік желі бар. Өлеңде өмірді сақтап қалу және жақсы аяқталу үшін романтикалық махаббаттың (сүйіспеншілік немесе құдайлық сүйіспеншіліктен гөрі) қару күшінен артық екендігі баса назарда ұсталады. Өлеңнің орта ғасырлық ағылшын нұсқасы ертегінің ежелгі француз "аристократиялық" нұсқасынан (Floire et Blancheflor) алынған. "Флорис – Шығыстың барлық кереметтері бар шығыс ертегісі: сиқырлы бұлақ пен ағаш, гарем, евнухтар, әр жыл сайын басқа қызға үйленетін әмір және тағы басқалары бар бақ". Бұл оқиғаның Үнді әдебиетінде, әсіресе бірінші ғасырдың V ғасырындағы Джатакаларда аналогтары бар. Қыздар мұнарасы (яғни гарем), евнух күзетшілері және одалискалар сияқты көптеген егжей-тегжейлі мәліметтер "Мың бір түн" арқылы Батысқа жеткен материалдардан алынған. Бұл ертегі бастапқыда француз тілінде жазылған болуы мүмкін, немесе шығыс текті болуы мүмкін, немесе мотивтердің жиынтығы болуы мүмкін. Боккаччо 1336 жылы Неапольде болғанда "Филоколо" атты шығармасында осы ертегінің нұсқасын жазды. Бұл ертегі кейінірек көптеп қайта жазылған, ал швед ақыны Оскар Левертин 1891 жылы "Легендалар мен әндер" (Legender och visor) жинағында "Flores och Blanzeflor" атты романтикалық балладасында оны бейнелеген.