Флорис пен Бланшфлуэр: Орта ғасырлық махаббат дастаны
Floris and Blancheflour
Флорис пен Бланшфлур – орта ғасырда кең таралған махаббат дастаны. 1160 ж. француз тілінде пайда болған, 1200-1350 ж. аралығында ең танымал сюжеттердің бірі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Флорис пен Бланшфлор – орта ғасырларда көптеген халық тілдерінде және түрлі нұсқаларда кеңінен тараған танымал романтикалық хикаяның аты. Ол алғаш рет 1160 жыл шамасында Еуропада "ақсүйектер" француз тілінде пайда болды. 1200-1350 жылдар аралығында ол барлық романтикалық сюжеттердің ең танымалдарының бірі болды.
Floris and Blancheflour is the name of a popular romantic story that was told in the Middle Ages in many different vernacular languages and versions. It first appears in Europe around 1160 in "aristocratic" French. Roughly between the period 1200 and 1350 it was one of the most popular of all the romantic plots.
Флорис пен Бланшфлордың оқиғасы
Келесі мазмұн 12 ғасырдың соңындағы түпнұсқа көне француз "аристократиялық" нұсқасынан (Floire et Blancheflor) алынған. Орта ағылшын тіліндегі поэманың нұсқасы осы нұсқадан туындаған, бірақ кейбір егжей-тегжейлі мәліметтерде айырмашылықтар бар. Мысалы, ағылшын нұсқаларында екі баланың дүниеге келуі туралы бастапқы бөлім жоқ. Ол шамамен 1250 жылға жатады және "Floris and Blanchefleur" деп аталды.
The following synopsis is from the original Old French "aristocratic" version (Floire et Blancheflor) of the late 12th century. The Middle English version of the poem derives from it, but differs somewhat in details. For instance, the opening section concerning how the two are born is missing from the English versions. It dates to around 1250 and was called Floris and Blanchefleur.
Ескі француз нұсқасы
Ал Андалустың (мусульмандық Испания) патшасы Феликс Испанияның солтүстік-батысындағы Галисияға жасаған бір жорығында Сантьяго-де-Компостелаға қажылық жолмен бара жатқан христиан паломниктеріне шабуыл жасайды. Паломниктің арасында француз рыцары мен оның жақында жесір қалған қызы болады, ол өмірінің қалған бөлігін қасиетті орынға арнауды шешеді. Рыцарь қаза табады, ал оның қызы Неапольге тұтқынға алынып, Феликстің әйеліне қызмет ететін қыз болады. Екі әйел де жүкті болады, және балалар бір күні, Құрма жексенбісінде дүниеге келеді: мұсылман патшайымына Флорис ұл, ал оның қызына Бланшфлер қыз. Флорис ("гүлге тиесілі") мен Бланшфлер ("ақ гүл") сарайда бірге өседі және жақын болады. Феликс патша ұлының "кәпір" қызға үйленгісі келеді деп қорқады және оны өлтіру керек деп шешеді. Бірақ ол осы қадамға баруға батыл болмайды, Флористі мектепке жібереді, содан кейін Бланшфлерді Каирге (хикаяда Вавилон деп аталады) бара жатқан саудагерлерге сатады, ол эмирге сатылады. Феликс Бланшфлерге әсем мазар салады және Флориске оның қайтыс болғанын айтады. Флорис қатты қайғырып, Феликс оған шындықты айтады. Көңілі қалған, бірақ оның әлі тірі екеніне үміттенген Флорис оны іздеуге шығады. Флорис ақыры Каирге жақын жерге жетеді, онда ол көпір күзетшісі Дейрмен кездеседі, ол оған эмирдің қыздар мұнарасы туралы айтады. Әмір әр жыл сайын мұнарасынан жаңа келін таңдайды және бұрынғы әйелін өлтіреді. Бланшфлердің келесі келіні болуы мүмкін деген қауесет таралады. Мұнараға кіру үшін Дейр Флориске мұнара күзетшісімен шахмат ойнауға кеңес береді, күзетші оған мұнараға кіруге рұқсат беруге мәжбүр болғанға дейін барлық ұтыстарын қайтаруға кеңес береді. Флорис күзетшіні шахматтан жеңіп шығады, және жоспар бойынша Флорис гүлдермен толтырылған себетте мұнараға жасырын түрде кіргізіледі, бірақ қателікпен Бланшфлердің досы Кларистің бөлмесіне орналастырылады. Кларис екеуінің кездесуін ұйымдастырады, бірақ оларды екі аптадан кейін эмир табады. Эмир кеңесшілер жиналысын өткізбейінше, оларды бірден өлтіруден бас тартады. Кеңесшілер жас ғашықтар бір-бірі үшін өлуге дайын екеніне таңғалып, эмирді олардың өмірін сақтап қалуға көндіреді. Флорис рыцарь атағын алады, ол Бланшфлерге үйленеді, ал Кларис эмирге үйленеді (ол Клариске оның соңғы және жалғыз әйелі болатынын уәде етеді). Біраз уақыттан кейін Феликстің қайтыс болғаны туралы жаңалық Каирге жетеді, Флорис пен Бланшфлер үйлеріне қайтып, патшалықты мұраға алады, христиан дінін қабылдайды және өз халқын да осы дінге көшіреді.
Felix, King of Al Andalus (Muslim Spain), on one of his ventures into Galicia in northwestern Spain attacks a band of Christian pilgrims en route on the Way of St James to the famous medieval pilgrimage shrine of Santiago de Compostela. Among the pilgrims are a French knight and his recently widowed daughter, who has chosen to dedicate the rest of her life to the sanctuary. The knight is killed, and his daughter is taken prisoner to Naples, where she is made lady in waiting to Felix's wife. Both women are pregnant, and the children are born on the same day, Palm Sunday: Floris, a son, to the Muslim Queen, and Blanchefleur, a daughter, to her lady in waiting. Floris ("belonging to the flower") and Blanchefleur ("white flower") are raised together at the court and grow close. King Felix fears his son may desire to marry the "pagan" girl and decides that she must be killed. However, he cannot bring himself to do the act and instead sends Floris away to school, then sells Blanchefleur to merchants traveling on the way to Cairo (called Babylon in the story), where she is then sold to the emir. Felix constructs an elaborate tomb for Blanchefleur and tells Floris she has died. Floris's reaction is so severe that Felix tells him the truth. Distraught but encouraged she is still alive, Floris sets out to find her. Floris eventually arrives outside Cairo where he meets the bridge warden named Daire who tells him about the emir's tower of maidens. Each year the emir selects a new bride from his tower and kills his old wife. Rumour has it that Blanchefleur is soon to be his next chosen bride. To gain access to the tower, Daire advises Floris to play chess with the tower watchman, returning all winnings to him until the watchman is forced to return the favor by allowing him entrance to the tower. Floris outplays the watchmen at chess, and according to plan, Floris is smuggled in to the tower in a basket of flowers, but is mistakenly placed in the room of Blanchefleur's friend Claris. Claris arranges a reunion between the two, but they are discovered two weeks later by the emir. The emir holds off killing them on the spot until he holds a council of advisers. So impressed are the advisers at the willingness of the young lovers to die for one another that they persuade the emir to spare their lives. Floris is then knighted, he and Blanchefleur are married, and Claris marries the emir (who promises Claris she will be his last and only wife, forever). Soon after, news of Felix's death reaches Cairo and Floris and Blanchefleur depart for home where they inherit the kingdom, embrace Christianity, and convert their subjects as well.
Орта ағылшынша нұсқасы
Өлеңде екі ғашықтың басына келген қиындықтар айтылады. Бланшфлор ("ақ гүл") – сарациндер ұрлап алып, пұтқа табынушы князь Флорес ("гүлге тиесілі") тәрбиелеген христиан ханшайымы. Екеуі ғашық болып, ажырасады. Бланшфлор Флореске өзінің хал-жағдайын көрсететін сақина сыйлайды, егер оған қауіп төніп тұрса, сақина қарауы мүмкін. Бланшфлор Флорестен бөлек халифатта болады, онда оған негізсіз айып тағылып, Қыздар мұнарасына құл ретінде жіберіледі. Әмірдің бағында "Махаббат ағашы" бар, ол оған жыл сайын жаңа әйелді таңдайды. Оның гүлі харемдегі тағдырлы қызға түседі, бірақ әмір сондай-ақ ағашты сиқырлы түрде басқарып, гүлін сүйіктісіне түсіре алады. Ол Бланшфлорды таңдап алады, өйткені ол харемдегі ең сұлу бойжеткен. Флорес, Бланшфлорды әмір әйелі ретінде алуға тырысып жатқанын білгенде, оны қауіптен құтқару үшін келеді. Келесі күні таңертең әмір оларды төсекте (бірақ олар адалдығын сақтап) табады. Олардың таза махаббаты және бір-біріне берген ұзақ уәделері туралы әңгімесін естіген соң, ол оның тазалығын сынау үшін, егер ол еркекпен жақындық құрса, судың түсі өзгеретін суға қолын салуын талап етеді. Оның таза екені дәлелденеді, ол екі ғашықты да кешіреді, және бәрі жақсы болады.
The poem tells of the troubles of the two eponymous lovers. Blancheflour ("white flower") is a Christian princess abducted by Saracens and raised with the pagan prince Flores ("belonging to the flower"). The two fall in love and separate. Blancheflour gives Flores a ring that will reflect her state, so that it will tarnish if she is in danger. Blancheflour is in a different caliphate from Flores, and there she is accused falsely and sent as a slave to a Tower of Maidens. The Emir has within his garden a "Tree of Love" that determines a new wife for him every year. Its flower will fall on the destined maiden from the harem, and yet he can also magically manipulate the tree to cast its flower upon a favorite. He has decided to make it fall on Blancheflour, for she is the loveliest virgin in the harem. Flores, knowing that Blancheflour is about to be taken by the Emir as a wife, comes to rescue her from her peril. The reunited lovers are found in bed (though they were chastely together) by the Emir the next morning. When he hears their whole tale of chaste love and long promises to one another, he demands proof of her virginity by having her put her hands in a water that will stain if she has been with a man. She is proven pure, he pardons both lovers, and all is well.
Талдау
Бұл әңгімеде ежелгі батырлық сағалар мен романс элементтері кездеседі. Бұл роман, дәстүрдегідей, осы кезеңдегі қанды және әскери романстардан (мысалы, Даниялық Хавелоктан) өзгеше, шынымен романтикалық. Алғашқы "аристократиялық" нұсқасында рыцарлық шайқастар жоқ, бірақ кейінірек пайда болған "халықтық" француз нұсқасында кейбір элементтер бар. Әңгіменің тақырыбы – мәңкілікке дейін жалғасқан пұтқа табыну мен христиан діні арасындағы қақтығыс. Сонымен қатар, басқа романстардан айырмашылығы, әңгіменің әр бөлімі тікелей алдыңғы бөліміне байланысты, сондықтан бұл өлеңде түзу сюжеттік желі бар. Өлеңде өмірді сақтап қалу және жақсы аяқталу үшін романтикалық махаббаттың (сүйіспеншілік немесе құдайлық сүйіспеншіліктен гөрі) қару күшінен артық екендігі баса назарда ұсталады. Өлеңнің орта ғасырлық ағылшын нұсқасы ертегінің ежелгі француз "аристократиялық" нұсқасынан (Floire et Blancheflor) алынған. "Флорис – Шығыстың барлық кереметтері бар шығыс ертегісі: сиқырлы бұлақ пен ағаш, гарем, евнухтар, әр жыл сайын басқа қызға үйленетін әмір және тағы басқалары бар бақ". Бұл оқиғаның Үнді әдебиетінде, әсіресе бірінші ғасырдың V ғасырындағы Джатакаларда аналогтары бар. Қыздар мұнарасы (яғни гарем), евнух күзетшілері және одалискалар сияқты көптеген егжей-тегжейлі мәліметтер "Мың бір түн" арқылы Батысқа жеткен материалдардан алынған. Бұл ертегі бастапқыда француз тілінде жазылған болуы мүмкін, немесе шығыс текті болуы мүмкін, немесе мотивтердің жиынтығы болуы мүмкін. Боккаччо 1336 жылы Неапольде болғанда "Филоколо" атты шығармасында осы ертегінің нұсқасын жазды. Бұл ертегі кейінірек көптеп қайта жазылған, ал швед ақыны Оскар Левертин 1891 жылы "Легендалар мен әндер" (Legender och visor) жинағында "Flores och Blanzeflor" атты романтикалық балладасында оны бейнелеген.
The story contains elements of both older heroic sagas and romance. Unlike the usually bloody and martial Romances earlier in the period (e. g. Havelok the Dane), this Romance is, indeed, romantic. The older original "aristocratic" version does not contain knightly combat but the "popular" French version that would come later does contain some elements. The story contains themes of conflict between paganism and Christianity. Additionally, unlike other Romances, each section of the story is dependent strictly upon the previous section, so this poem has a linear plot. The poem also emphasizes the power of romantic love (rather than courtly love or divine favor) over force of arms to preserve life and ensure a good end. The Middle English version of the poem derives from an Old French "aristocratic" version (Floire et Blancheflor) of the tale. "Floris is an oriental tale with all the indispensable wonders of the East: a garden with a magical spring and tree, a harem, eunuchs, an emir who marries a different maiden every year, and the like." The story has analogs in Indian literature, particularly the Jatakas of the early fifth century. Many of the details, such as the Tower of Maidens (i. e. harem), eunuch guards, and the odalisques derive from material carried to the west via The Arabian Nights. The tale could be originally French, or possibly of Oriental origins, or a synthesis of motifs. Boccaccio wrote a version of the same tale in his "Filocolo", in 1336, while he was in Naples. The tale has been a popular subject for later retellings, and it was treated by Swedish poet Oskar Levertin in the romantic ballad "Flores och Blanzeflor" in the collection Legender och visor (Legends and Songs) in 1891.