Кіріспе
Британдық өнеркәсіптік революция кезінде мата өндірісі оңтүстік Ланкаширде және Ұлыбританиядағы Пеннин тауларының екі жағындағы қалаларда шоғырланды. Өнеркәсіптік революцияның басты драйверлері – тоқыма өндірісі, темір құю, бу күші, мұнайды бұрғылау, электр энергиясының ашылуы және оның көптеген өнеркәсіптік қолданыстары, телеграф және тағы да көптеген жаңалықтар болды. Теміржолдар, пароходтар, телеграф және басқа да инновациялар жұмысшылардың өнімділігін күрт арттырып, саяхат, көлік және байланысқа жұмсалатын уақытты қысқарту арқылы тұрмыстық деңгейді көтерді. 18 ғасырға дейін мата жасау жеке жұмысшылардың өздері тұратын үй-жайларда жүзеге асырылып, тауарлар ел бойынша жүк таситын жылқылармен немесе 18 ғасырдың басында салынған каналдар мен өзендер арқылы тасымалданды. 18 ғасырдың ортасында шеберлер өнімділікті арттырудың жаңа жолдарын ойлап тапты. Жібек, жүн және зығыр маталары мақтаның ықпалымен жойылды, ол ең маңызды тоқымаға айналды. Құйма темір технологиясындағы жетістіктер кардинг және иірудегі жаңалықтарға мүмкіндік берді, нәтижесінде үлкен иіру тіршіліктері мен су машиналары жасалды. Машиналар өзендердегі сумен жұмыс істейтін диірмендерде орналастырылды. Көбірек қуатқа деген қажеттілік бумен жұмыс істейтін тік және айналмалы диірмен машиналарын жасауға түрткі болды, олар диірменнің әр қабатындағы жетек біліктеріне қуат жеткізді. Қуаттың артық болуы тоқыма шеберханаларында жұмыс істейтін күрделі тоқыма машиналарын салуға ықпал етті. Манчестер маңындағы диірмен қалаларындағы өндіріс көлемі коммерциялық құрылымға, мақта биржасына және қоймаларға қажеттілік тудырды. Бұл технология Батыс Йоркширде және басқа да жерлерде жүн және шұжық фабрикаларында қолданылды.
Textile manufacture during the British Industrial Revolution was centred in south Lancashire and the towns on both sides of the Pennines in the United Kingdom. The main drivers of the Industrial Revolution were textile manufacturing, iron founding, steam power, oil drilling, the discovery of electricity and its many industrial applications, the telegraph and many others. Railroads, steamboats, the telegraph and other innovations massively increased worker productivity and raised standards of living by greatly reducing time spent during travel, transportation and communications. Before the 18th century, the manufacture of cloth was performed by individual workers, in the premises in which they lived and goods were transported around the country by packhorses or by river navigations and contour following canals that had been constructed in the early 18th century. In the mid 18th century, artisans were inventing ways to become more productive. Silk, wool, and linen fabrics were being eclipsed by cotton which became the most important textile. Innovations in carding and spinning enabled by advances in cast iron technology resulted in the creation of larger spinning mules and water frames. The machinery was housed in water powered mills on streams. The need for more power stimulated the production of steam powered beam engines, and rotative mill engines transmitting the power to line shafts on each floor of the mill. Surplus power capacity encouraged the construction of more sophisticated power looms working in weaving sheds. The scale of production in the mill towns round Manchester created a need for a commercial structure; for a cotton exchange and warehousing. The technology was used in woollen and worsted mills in the West Yorkshire and elsewhere.
Өнеркәсіп және өнертабыс
1760 жылдарға дейін тоқыма өндірісі негізінен зығыр мен жүнді пайдаланатын шағын үй өнеркәсібі болып келді. Типик тоқушы отбасында бір қол тоқыма станогы болды, оны әдетте ер адам ұлының көмегімен іске қосатын; әйелі, қыздары және басқа әйелдер сол станок үшін жеткілікті жіп дайындауға қабілетті болды. Тоқыма өндірісі туралы білім ғасырлар бойы жинақталып келді. Үндістанда мақта қолданылатын тоқыма өнеркәсібі болды, одан мақта маталары жасалды. Еуропаға экспортталатын шикі мақтадан фустиан жасауға болады. Үнді мақта маталары, әсіресе Бенгалиядан келгендері, 19 ғасырға дейін бәсекеге қабілеттілігін сақтап келді. Үнді тауарларымен бәсекелесу үшін британ саудагерлері еңбекті үнемдейтін техникалық жаңаруларға инвестиция жасады, ал үкімет үнді импортын шектеу үшін тыйымдар мен тарифтер сияқты корғаушы саясатты қолданды. 19 ғасырда Ұлыбритания әлемдегі мақта матасын өндіруші ел ретінде Үндістанды басып озды.
Ұлыбритания
XVIII-XIX ғасырларда импортталған мақтаның көп бөлігі Американың оңтүстігіндегі плантациялардан келді. Бірақ Солтүстік Америкадағы саяси тұрақсыздық кезеңдерінде, Революциялық соғыс және кейін Американдық Азамат соғысы кезінде, Ұлыбритания мақта өндірісін қамтамасыз ету үшін Үнді субконтинентінен импортқа көбірек сүйенді. Ливерпуль, Бристоль және Глазго сияқты Ұлыбританияның батыс жағалауындағы порттар мақта өнеркәсібінің орналасуына ықпал етті. Ланкашир ылғалды климаты жіп иіруге қолайлы болғандықтан, жаңадан пайда болған мақта өнеркәсібінің орталығына айналды. Мақта жіптері сап ретінде қолдануға жеткілікті мықты болмағандықтан, жүн, зығыр немесе фустиан қолдануға тура келді. Ланкаширде бұрыннан-ақ жүн өндірісі дамыған еді. Сол сияқты, Глазго да ылғалды климаттан пайда тапты. Тінтудегі алғашқы жетістіктер жіп жетіспеуіне байланысты тоқтап қалды. Тоқымашыларға жіп өндірісі үшін отбасы мүшелерінің өндіретін жіпі жетпейтін. 1760 жылдары Джеймс Харгривс "Спиннинг Дженни" ойлап тапқанда жіп өндірісі жақсарды. Онжылдықтың соңында Ричард Аркрайт "су фреймін" жасады. Бұл өнертабыстың екі маңызды салдары болды: жіптің сапасы жақсарды, нәтижесінде мақта өнеркәсібі енді жүнге немесе зығырға тәуелді болмады, сондай-ақ, жіп иіруді қолөнершілердің үйлерінен арнайы орындарға, жылдам ағыс сулары бар жерлерге көшірді, онда үлкен машиналарды қуатпен қамтамасыз етуге болады. Ланкаширдің Батыс Пеннин таулары мақта өнеркәсібінің орталығына айналды. "Су фреймі" ойлап табылғаннан кейін көп ұзамай Сэмюэл Кромптон "Спиннинг Дженни" мен "Су фреймі" принциптерін біріктіріп, "Спиннинг Мюл" құрылғысын жасады. Бұл мақтадан жасалған жіптің беріктігі мен жұқалығын арттырды. Текстиль өнеркәсібі де сол кезеңдегі басқа да жаңалықтардан пайда тапты. 1691 жылы Томас Севери бу машинасы жасады. Оның қауіпсіз емес дизайнын 1698 жылы Томас Ньюкомен жетілдірді. 1765 жылы Джеймс Уатт Ньюкоменнің машинасына өзгерістер енгізіп, сыртқы конденсаторлы бу машинасы жасады. Уатт өзінің дизайнын жақсартуды жалғастырып, 1774 жылы жеке конденсаторлы бу машинасы, ал 1781 жылы айналмалы жеке конденсаторлы бу машинасы жасады. Уатт кәсіпкер Мэтью Болтонмен серіктестік құрды және олар өнеркәсіпте қолданылатын бу машиналары өндірді. 1780 жылдарға дейін Ұлыбританияда айналыста болған жоғары сапалы мақта муслинінің көп бөлігі Үндістанда өндірілген. Техникалық жетістіктердің арқасында 18 ғасырдың соңына қарай британдық "мульский муслин" сапа жағынан үнді муслинімен бәсекелесе алды.
Өнертабыстардың уақыт реті
1734 жылы Бьюри, Ланкаширде Джон Кей ұшатын шатлды ойлап тапты — мақта өнеркәсібімен байланысты өнертабыстардың алғашқыларының бірі. Ұшатын шаттл мақта матасының енін арттырып, тоқымашының тоқыма станогында өндіріс жылдамдығын ұлғайтты. Жұмысшылардың жұмыс орындарына төнді деп санаған қауіпке қарсылығы, тіпті өндіріс деңгейінің артуы мақтаға деген сұранысты арттырғанмен, бұл технологияны кеңінен енгізуді кешіктірді. 1738 жылы Льюис Пол (діни қуғын-сүргін толқынынан Франциядан қуылған гугенот тоқымашыларының бірі) Бирмингемге қоныстанды. Сол қаланың тұрғыны Джон Уайтпен бірге олар роликпен иіру машинасын, сондай-ақ жүнді бір текті қалыңдыққа келтіруге арналған флаерлік және мақатұғырлы жүйені патенттеді. Әртүрлі жылдамдықпен қозғалатын екі ролик арқылы жіпті жылдам және тиімді иіруге болады. Бұл кейіннен өнеркәсіптік революция кезінде алғашқы мақта иіру фабрикасында қолданылды. 1742 жылы Пол мен Уайт Бирмингемде есекпен қуатталатын жаңа роликпен иіру машинасын пайдаланған фабриканы ашты. Бірақ ол тиімді болмады және көп ұзамай жабылды. 1743 жылы Нортгемптонда Пол мен Уайттың бесеу машинасымен қозғалатын елу шпинделі бар фабрика ашылды, ол олардың алғашқы фабрикасынан гөрі табыстырақ болды. Бұл 1764 жылға дейін жұмыс істеді. 1748 жылы Льюис Пол қолмен басқарылатын кард машинасын ойлап тапты. Сымды жіптер картаға орналастырылып, содан кейін цилиндрге оралды. Льюис өнертабысын кейін Ричард Аркрайт және Сэмюэл Кромптон жетілдірді, бірақ бұл Леоминстердегі Дэниел Борнның фабрикасында болған өрттен кейін күдік тудырды, себебі ол нақты Пол мен Уайттың шпиндельдерін қолданды. Борн сол жылы ұқсас патент алды. 1758 жылы Бірмингемдегі Пол мен Уайт роликпен иіру машиналарын жетілдіріп, екінші патент алды. Ричард Аркрайт кейіннен оны су ағысымен жұмыс істейтін станоктың үлгісі ретінде пайдаланды.
Революцияның басталуы
Бриджвотер герцогының каналы Манчестерді Ворслинің көмір кен орындарымен байланыстырды. Ол 1761 жылдың шілдесінде ашылды. Мэтью Болтон 1762 жылы Бирмингемдегі Хандсвортта Сохо құю зауытының инженерлік жұмыстарын ашты. Бұл оқиғалар мақта зауытын салуға және үйден өндіріске көшуге мүмкіндік берді. 1764 жылы Торп Милл – әлемдегі алғашқы сумен жұмыс істейтін мақта фабрикасы Англияның Ланкашир графтығындағы Ройтон қаласында салынды. Ол мақтаны кардтау үшін пайдаланылды. Көп шпильді айналдыру машинасы (spinning jenny) 1764 жылы ойлап табылған. Джеймс Харгривс оның авторы ретінде танымал. Бұл машина бір жұмысшының жіп өндіру мүмкіндігін бастапқыда сегіз есе, ал кейін одан да көп арттырды. Басқалары бұл өнертабысты Томас Хайске жатқызады. Өнеркәсіптік наразылық Харгривсті Блэкберннен кетуге мәжбүр етті, бірақ одан да маңыздысы, оның патенттелмеген идеясын басқалар пайдаланды. Ол 1770 жылы оны патенттеді. Нәтижесінде, ол қайтыс болған кезде 20 000-нан астам айналдыру машинасы (көбінесе лицензиясыз) қолданыста болды. Ричард Аркрайттың алғашқы орауышы, Кромфорд Милл, Дербишир, 1771 жылы салынды. Оның ішінде оның сумен жұмыс істейтін өнертабысы – су фреймі орналасқан. Су фреймін Аркрайт Уоррингтондағы (өзгеше) Джон Кеймен бірге жасаған орама фреймінен дамытқан. Түпнұсқалық дизайнда да Томас Хайс үміттенген: ол 1769 жылы патент алғанын мәлімдеді. Аркрайт тоқыма машиналарын қуаттандыру үшін су дөңгелектерін пайдаланды. Оның алғашқы әрекеттері ат күшімен жүргізілді, бірақ диірменге одан да көп қуат қажет болды. Су дөңгелегін пайдалану үшін судың жеткілікті қоры бар жер керек болды, сондықтан Кромфордтағы диірмен салынды. Бұл диірмен Дервент аңғарындағы диірмендердің бір бөлігі ретінде сақталған. Аркрайт жұмыс орындарын құрды және жұмысшылары үшін баспана салды, олар осы аймаққа көшірілді. Бұл үлкен өнеркәсіптік қауымдастыққа әкелді. Аркрайт өзінің инвестициясын бәсекелес өнеркәсіптерден және бұзылуға ұшырауы мүмкін жұмысшылардан қорғады. Бұл модель табысты болды және ол өз бизнесін елдің басқа бөліктеріне де кеңейтті. Мэтью Болтонның шотланд инженері Джеймс Уоттпен серіктестігі 1775 жылы жеке конденсаторды қолданған тиімді Уотт бу машинасының коммерциялық өндірісіне әкелді. Сэмюэл Кромптон 1779 жылы айналдыру машинасы мен су фреймінің элементтерін біріктіріп, айналдыру тікелей машинасы (spinning mule) жасады. Бұл тікелей машина су фреймінен де мықты жіп өндірді. Осылайша 1780 жылы су күшімен жұмыс істеуге оңай бейімделетін екі қолмен жұмыс істейтін айналдыру жүйесі пайда болды. Ертедегі тікелей машиналар муслин өндірісінде қолданылатын жіп өндіруге жарамды болды және муслин дөңгелегі немесе Холл-и-уд (Hall ith wood) дөңгелегі деп аталды. Кей мен Харгривс сияқты, Кромптон да өзінің өнертабысын өз пайдасына пайдалана алмады және кедей болып қайтыс болды. 1783 жылы Манчестерде Шудехиллде, қаланың ең биік нүктесінде, өзеннен алыс, диірмен салынды. Шудехилл диірменінің қозғалтқышы диаметрі 30 фут болатын су дөңгелегімен қуаттандырылды. Екі су сақтағыш құрылды, бірінен екіншісіне су өтіп, дөңгелек айналды. Бумен жұмыс істейтін сорғы суды жоғары орналасқан су сақтағышқа қайтарып жіберді. Бу машинасы атмосфералық типтегі машина еді. 1784 жылы Эдмунд Картрайт электр тоқыма станогын ойлап тапты және келесі жылы оның прототипін жасады. Оның бұл технологияны пайдаланудағы алғашқы әрекеті сәтсіз болды, бірақ оның жетістіктерін саладағы басқалар мойындады. Роберт Гримшоу (өндірісті механикаландыруға қарсы наразылықтардың бір бөлігі ретінде 1790 жылы зауыты жойылған) және Остин сияқты басқалар бұл идеяларды одан әрі дамытты. 1790 жылдары Лидстегі Маршаллдың зауытындағы Джон Маршалл сияқты өнеркәсіпшілер мақтада өте табысты болып көрінген кейбір әдістерді зығыр сияқты басқа материалдарға қолданудың жолдарымен жұмыс істей бастады. 1803 жылы Уильям Рэдклифф Томас Джонсонның атымен патенттелген киімді раманы ойлап тапты, бұл электр тоқыма станоктарының үздіксіз жұмыс істеуіне мүмкіндік берді.
Роберттің өздігінен әрекет ететін қасары
1830 жылы Ричард Робертс алғашқы өздігінен жұмыс істейтін қашарға патент алды. 1824 жылы Сталибридж қашар тоқымашыларының ереуілі болды, бұл қашардың орамалық қозғалысына қуат беру мәселесін зерттеуге серпін берді. Тоқу кезіндегі тартуға қуат көмектесті, бірақ желдің итеруі тоқымашымен қолмен жасалды, қашарды жартылай білікті жұмысшы да басқара алатын. 1830 жылға дейін тоқымашы 400 шпинделі бар ішінара қуатты қашарды пайдаланса, кейін 1300 шпидельге дейін жететін өздігінен жұмыс істейтін қашарларды құрастыру мүмкін болды. Бұл технология арқасында үлкен үнемдеуге қол жеткізуге болады. 18 ғасырда қолмен тоқу станогында мақта тоқыған жұмысшы 100 фунт мақтаны тоқуға 50 000 сағаттан астам уақыт жұмсаса, 1790 жылдары осы көлемдегі мақта 300 сағатта қашармен тоқылатын, ал өздігінен жұмыс істейтін қашармен бір жұмысшы оны бар болғаны 135 сағатта тоқи алатын.
Жұмыс тәжірибесі
Жұмыс сипаты индустрияландыру кезінде қолөнер өндірісінен фабрикалық модельге өзгерді. Бұл өзгерістер 1761 жылдан 1850 жылға дейін жүзеге асты. Текстиль фабрикалары жұмысшылардың өмірін қолөнер өндірісінен түбірінен өзгеше ұйымдастырды. Қол өрістеушілер өздерінің үйлерінде, өз темпімен, өз құралдарымен жұмыс істеді. Фабрикалар жұмыс уақытын белгіледі, ал ішіндегі машиналар жұмыстың қарқынын анықтады. Фабрикалар жұмысшыларды бір ғимаратқа жинап, өздеріне тиесілі емес машиналарда жұмыс істеуге мәжбүр етті. Сонымен қатар, фабрикалар еңбек бөлінісін күшейтті. Олар міндеттердің санын және ауқымын тарылтты. Олар әйелдер мен балаларды ортақ өндіріс процесіне енгізді. Манчестердегі диірмен иесі Фридрих Энгельс айтқандай, әйелдердің жалақысы еркектерден төмен болғандықтан, отбасылық құрылым "кері қайрылды", еркектер әйелдер жұмыс істегенде балаларға қарау үшін "үйге отыруға" мәжбүр болды. Фабрикалар қолөнер шеберханаларынан гөрі дамыды, өйткені бір жұмысшыға шаққанда өндіріс тиімділігі жоғары болды, бұл халық үшін бағаны төмен ұстады және өнімнің сапасы тұрақтырақ болды. Фабрика иелері жұмыс күшіне қатаң тәртіпті күштеп орнатып, жұмыс жағдайларының нашар екенін және кедейліктің бесiпрецеденттік деңгейде екенін анықтады. Энгельс қатты ойға келді, ал оның Дербидегі зерттеулері Маркспен бірлескен "Капитал" еңбегінде маңызды рөл атқарды. Кейде жұмысшылар жалақының төмендігіне наразылық білдіріп, көтеріліс ұйымдастырды. Шотландиядағы алғашқы ірі өндірістік әрекет 1787 жылдың жазында Глазгодағы Калтон тоқымашыларының жалақыны көтеру үшін ұйымдастырған ереуілі болды. Одан кейін болған тәртіпсіздіктер кезінде бейбітшілікті сақтау үшін әскер шақырылды және үш тоқымашы қаза тапты. Наразылықтар жалғасты. 1808 жылдың мамырында Манчестерде 15 000 наразылық білдіруші Сент-Джордж алаңына жиналды және драгун әскерлері таратып жіберді, нәтижесінде бір адам қаза тапты. Ереуілге шықты, бірақ ақырында жалақыны аздап көтерумен аяқталды. 1842 жылғы жалпы ереуілде жарты миллион жұмысшы Жарғыны қабылдауды және жалақыны қысқартуды тоқтатуды талап етті. Тағы да әскер шақырылды, ереуіл көшбасшылары тұтқындалды, бірақ жұмысшылардың кейбір талаптары орындалды. Алғашқы тоқыма фабрикаларында балалар көп жұмыс істеді, бірақ уақыт өте келе олардың саны азайды. 1788 жылы Англия мен Шотландиядағы 143 сумен жұмыс істейтін мақта фабрикаларындағы жұмысшылардың үштен екісі балалар еді. 1802 жылғы "Кіреберіс" зауытының иесі болған сэр Роберт Пил "Кіреберіс" зауытындағы жұмысшылардың денсаулығы мен моральдық жағдайы туралы заң қабылдады, ол кедей балалардың фабрикаларда күніне 12 сағаттан артық жұмыс істемеуін қамтамасыз етуге бағытталған. Балалар шамамен төрт жасында фабрикаларда жұмыс істей бастады, сегіз жасқа дейін машиналардың астында қаңғыбас ретінде жұмыс істеді, содан кейін 15 жасқа дейін кішкентай кескіштерге айналды. Осы кезеңде олар күніне 14-16 сағат жұмыс істеді және ұйықтап қалса, жазаланды. Балалар Лондон мен Англияның оңтүстігіндегі басқа қалалардағы жұмыс үйлерінен Дербишир, Йоркшир және Ланкаширдегі фабрикаларға жіберілді. Литтон Миллдің жақсы құжатталған мысалы бар. Бұдан кейін тағы да заңдар қабылданды. 1835 жылға қарай Англия мен Шотландиядағы мақта фабрикаларында 18 жасқа дейінгі жұмысшылардың үлесі 43% -ға төмендеді. 1818 және 1819 жылдары Манчестер мен Стокпорттағы мақта фабрикаларында сарапталған жұмысшылардың жартысы он жасқа толмаған кезде жұмыс істей бастады. XIX ғасырдың ортасында Ұлыбританиядағы мақта фабрикаларында жұмыс істейтін ересектердің көпшілігі бала кезінде жұмыс істей бастағандар еді. Опытты ересек жұмыс күшінің өсуі тоқыма фабрикаларында бала еңбегін азайтуға көмектеседі.
1771 жылы салынған ескі орауыш
Кромфорд диірмені – Аркрайттің алғашқы диірмендерінің бірі болды және болашақ диірмендер үшін үлгі қызмет етті. Кромфордтағы жер телімі жыл бойы жылы сумен қамтамасыз етілді, оны жақын жердегі қоршаған қорғасындағы кендерден ағызылатын суарна мен тағы бір шағын өзен қамтамасыз етті. Бұл бес қабатты диірмен болды. 1772 жылдан бастап диірмендер күні-түні, 12 сағаттық екі сменамен жұмыс істеді. Ол 200 жұмысшыдан басталды, бұл жергілікті халықтың қамтамасыз ете алмайтын саны болды, сондықтан Аркрайт олар үшін жақын жерде тұрғын үйлер салды, бұл тұрғын үй салуды бастаған алғашқы өндірушілердің бірі болды. Жұмысшылардың көп бөлігі әйелдер мен балалар болды, ең кішісі 7 жаста еді. Кейіннен ең төменгі жас шегі 10 жасқа көтерілді және балаларға аптасына 6 сағат білім берілді, осылайша олар сауатсыз ата-аналары орындай алмаған жазбаларды вести алатын болды. Мақта талшығын дайындау процесінің алғашқы кезеңі – кардинг, бастапқыда бұл қолмен жасалатын, бірақ 1775 жылы ол сумен жұмыс істейтін кардинг машинасына екінші патент алды, бұл өнімділіктің артуына әкелді. Ол көп ұзамай осы жерде тағы да бірнеше диірмендер салып, соңында Кромфордта 1000 жұмысшыны жұмысқа орналастырды. 1792 жылы қайтыс болған кезде ол Ұлыбританиядағы ең бай, лауазымы жоқ адам болды. Кромфорд диірменінің қақпасы күн сайын дәл сағат 6-да және 18-де жабылатын, ал қақпадан өте алмаған жұмысшы бір күндік жалақысынан ғана емес, тағы бір күндік жалақысы сомасында айыппұл төлейтін. 1779 жылы Аркрайт фабрика қақпасының ішіне жүзімшар тәрізді оқтармен толтырылған зеңбірек орнатты, бұл Ланкаширдегі Біркакредегі тағы бір диірменін өртеп жіберген наразы тоқыма жұмысшыларына ескерту ретінде жасалды. Зеңбірек ешқашан қолданылмады. Диірмен құрылысы I санаттағы ескерткіш ретінде тіркелген, ол алғаш рет 1950 жылдың маусым айында тіркелді.
ХХ ғасырдың ортасындағы үлгілі тоқыма фабрикасы 1840 жыл
Брансуик диірмені, Анкоатс – Анкоатс, Манчестер, Үлкен Манчестер қаласындағы мақта илеу фабрикасы. Ол 1840 жылдар шамасында салынған, Аштон каналы бойында салынған диірмендер тобының бір бөлігі, және сол кезде ол елдегі ең ірі диірмендердің бірі болды. Ол төртбұрышты ауланың ортасында салынған, жеті қабатты ғимарат каналға қарап тұр. 1930 жылдары Ланкашир мақта корпорациясы диірменді сатып алды, ал 1964 жылы ол Куртольдс компаниясына өтті. Өндіріс 1967 жылы тоқтатылды. Брансуик диірмені 1840 жылдар шамасында бір ретте салынды. Аштон каналына қараған жеті қабатты негізгі ғимарат мақта иіруге пайдаланылды. Дайындық жұмыстары екінші қабатта жүргізілді, ал 400 шпинделі бар өздігінен жұмыс істейтін иіру станоктары жоғары қабаттарда көлденең орналастырылды. Қанаттарында үрлеу бөлмелері, мақта иіру және орау сияқты қосымша процестер орналасқан. Брэдфорд жолына қараған төрт қабатты ғимарат қойма және кеңселер ретінде пайдаланылды. Диірменді Дэвид Беллхаус салған, бірақ Уильям Фэрберн де жобаға қатысқан болуы мүмкін. Ол кірпіштен салынған, шатыры шифермен жабылған. Отқа төзімді ішкі құрылым сол кезде стандартты болды. Брансуик диірмені құйма темір бағаналар мен арқалықтарды пайдаланып салынған, әр қабаты көлденең кірпіш аркалармен күмбезделген. 20 эскиздік станок, 50 жіп дайындау станогы және 81 ровинг станогы болды. Құрылымы мықты болғандықтан, 1920 жылы сақиналық иіруге жаңартылды және электр қуатын негізгі күш ретінде алғаш рет пайдаланған диірмен болды. Диірмен құрылысы 1994 жылдың маусым айында ІІ санаттағы ескерткіш ретінде тіркелді.
XIX ғасыр
XIX ғасырдың ортасында кейбір технологиялар мен құралдар сатылып, Ресейге экспортталды. Морозовтар отбасы, XIX ғасырдағы белгілі орыс саудагерлері мен тоқыма өнеркәсібіндегі танымал отбасы, Ресейдің орталық аймағында боялған маталарды өнеркәсіптік деңгейде шығаратын жеке компания құрды. Савва Морозов осы процесті Англиядағы Кембридж университетінде оқыды, кейіннен отбасының көмегімен отбасы бизнесін кеңейтіп, Ресей империясындағы ең табысты кәсіпорындардың біріне айналдырды.