Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Парагвай жазушысы (1917–2005)
Paraguayan writer (1917–2005)
Аугусто Роа Бастос (13 маусым 1917 – 26 сәуір 2005) – парагвайлық романист және әңгімеші. Жасөспірім кезінде Парагвай мен Боливия арасындағы Чако соғысында қатысып, кейін журналист, сценарист және профессор болып жұмыс істеді. Ол ең белгілі туындысы – күрделі «Yo el Supremo» («Мен ең жоғарғы») романы және 1989 жылы испан әдебиетінің ең беделді сыйлығы – Мигель де Сервантес сыйлығын жеңіп алғаны үшін танымал. «Yo el Supremo» романы 1814 жылдан 1840 жылы қайтыс болғанға дейін темір қауырсынмен билік жүргізген Парагвайдың эксцентрикті диктаторы Хосе Гаспар Родригес де Францияның диктанттары мен ішкі ой-сезімін зерттейді. Роа Бастостың өмірі мен шығармалары диктаторлық әскери режимдермен тікелей байланысты болды. 1947 жылы ол Аргентинаға жер аударылды, ал 1976 жылы ұқсас саяси жағдайларда Буэнос-Айрестен Францияға қашты. Роа Бастостың көптеген шығармалары жер аударылу кезінде жазылған, бірақ бұл оны парагвайлық әлеуметтік және тарихи мәселелерді шығармаларында белсенді түрде көтеруден қайтарған жоқ. Роа Бастос испан тілінде жазды, онда кейде гуарани сөздері (парагвайдың негізгі тілі) жиі кездеседі, парагвайлық мифтер мен символизмді «сиқырлы реализм» деп аталатын барокко стиліне енгізді. Ол Латын Америкасының «Бум» әдеби қозғалысының кештен келген өкілі саналады. Роа Бастостың мұрағатында «Hijo de hombre» (1960; «Адам баласы») және «El fiscal» (1993; «Прокурор») романдарынан бөлек, көптеген романдар, әңгімелер, өлеңдер мен сценарийлер бар.
Augusto Roa Bastos (13 June 1917 – 26 April 2005) was a Paraguayan novelist and short story writer. As a teenager he fought in the Chaco War between Paraguay and Bolivia, and he later worked as a journalist, screenwriter and professor. He is best known for his complex novel Yo el Supremo (I the Supreme) and for winning the Premio Miguel de Cervantes in 1989, Spanish literature's most prestigious prize. Yo el Supremo explores the dictations and inner thoughts of José Gaspar Rodríguez de Francia, the eccentric dictator of Paraguay who ruled with an iron fist, from 1814 until his death in 1840. Roa Bastos's life and writing were marked by experience with dictatorial military regimes. In 1947 he was forced into exile in Argentina, and in 1976 he fled Buenos Aires for France in similar political circumstances. Most of Roa Bastos's work was written in exile, but this did not deter him from fiercely tackling Paraguayan social and historical issues in his work. Writing in a Spanish that was at times heavily augmented by Guaraní words (the major Paraguayan indigenous language), Roa Bastos incorporated Paraguayan myths and symbols into a Baroque style known as magical realism. He is considered a late comer to the Latin American Boom literary movement. Roa Bastos's canon includes the novels Hijo de hombre (1960; Son of Man) and El fiscal (1993; The Prosecutor), as well as numerous other novels, short stories, poems, and screenplays.
Ерте өмір (19171932)
Роа Бастос 1917 жылғы 13 маусымда Асунсьон қаласында дүниеге келді. Балалық шағын Гуайра аймағындағы Итурбе провинциялық қаласында өткізді, онда әкесі қант плантациясының әкімшісі болып жұмыс істеді. Парагвай астанасы Асунсьонның оңтүстігінде орналасқан осы жерде Роа Бастос испан және Гуарани тілдерін – Парагвайдың жергілікті халқының тілін – үйренді. Он жасында Асунсьондағы мектепке жіберілді, онда ол өзінің ағасы, Асунсьонның либералды епископы Герменгильдо Роамен бірге тұрды. Ағасының кең жеке кітапханасы жас Роа Бастосқа барокко және Ренессанс дәстүрлерінің классикалық испан әдебиетімен танысуға мүмкіндік берді, ол 1930 және 1940 жылдары өзінің алғашқы поэзиясында осы үлгіні қолданды. Сонымен қатар, ағасының классикалық әдебиеттің мистикалық аспектілеріне жасаған баса назары Роа Бастостың кейінгі туындыларына терең ықпал етті. Гуарани халқының әлеуметтік әдет-ғұрыптары мен тілімен танысуы, Асунсьонда алған дәстүрлі испан білімімен бірігіп, Роа Бастостың көптеген жазбаларында көрінетін мәдени және тілдік екіұштылықты қалыптастырды. Оның ауылдық өсіп-өнуі Роа Бастосқа Парагвайдың жергілікті және шаруа халқының қанау мен зұлымдыққа ұшырауын көрсетті, бұл оның шығармаларындағы маңызды тақырыпқа айналды.
Roa Bastos was born in Asunción on 13 June 1917. He spent his childhood in Iturbe, a provincial town in the Guaira region where his father was an administrator on a sugar plantation. It was here, some to the south of the Paraguayan capital of Asunción, that Roa Bastos learned to speak both Spanish and Guaraní, the language of Paraguay's indigenous people. At the age of ten he was sent to school in Asunción where he stayed with his uncle, Hermenegildo Roa, the liberal bishop of Asunción. His uncle's extensive personal library provided the young Roa Bastos with his first exposure to the classical Spanish literature of the Baroque and Renaissance traditions that he would imitate in his early poetry throughout the 1930s and 1940s. In addition, his uncle's emphasis on the mystical aspects of classic literature would have a profound Roa Bastos's later writings. His experience of Guaraní social customs and language combined with the traditional Spanish education that he received in Asunción, created a cultural and linguistic duality that would manifest itself in much of Roa Bastos's writing. His rural upbringing also exposed Roa Bastos to the exploitation and oppression of the indigenous and peasant peoples of Paraguay, which would become a prominent theme in his writing.
Соғыс және жазу (19321947)
1932 жылы Парагвай мен Боливия арасында аумақтық Чако соғысы басталды және 1935 жылға дейін жалғасты. Шамамен 1934 жылы Роа Бастос Парагвай армиясына медициналық жәрдемші болып қосылды. Соғыс болашақ жазушыға терең әсер етті, ол: «Осы соғысқа аттанғанда мен шайқастар отында тазаруды армандадым» деді. Ол даңқ орнына «жараланған денелерді» және «құлуды» тапты, бұл оған «Боливия мен Парагвай сияқты екі бауырлас ел неліктен бір-бірін қырғынға салып жатыр» деген сұрақ тудырды, нәтижесінде Роа Бастос бейбітшілдік жақтасы болды. Соғыстан кейін ол банк кызметкері, содан кейін журналист болып жұмыс істеді. Осы кезеңде ол пьесалар мен өлеңдер жаза бастады. 1941 жылы Роа Бастос «Фульгенсия Миранда» үшін Ateneo Paraguayo сыйлығын жеңіп алды, бірақ кітап жарық көрген жоқ. 1940-жылдардың басында ол Солтүстік Парагвайдағы ерба-мат егістіктерінде көп уақыт өткізді, бұл тәжірибе кейіннен оның алғашқы жарияланған романы «Hijo de hombre» (1960; «Адам баласы») үшін пайда болды. 1942 жылы ол Асунсьондағы «El País» газетінің редакциялық хатшысы болып тағайындалды. 1944 жылы Британдық кеңес Роа Бастосқа Лондонда журналистика бойынша тоғыз айлық стипендия берді. Осы уақыт ішінде ол Ұлыбритания, Франция және Африкаға кеңінен саяхат жасап, Екінші дүниежүзілік соғыстың салдарына куә болды. Ол «El País» газетінің соғыс тілшісі болды, әсіресе 1945 жылы Парижге оралғаннан кейін генерал Шарль де Голльмен сұхбат жүргізді. Роа Бастос BBC және Францияның Ақпарат министрлігінің шақыруымен Латын Америкасы туралы бағдарламалар берді. Өмірінің осы қызықты кезеңінде Роа Бастос жазуын жалғастырды және Парагвай авангардының ақыны ретінде танылды. 1942 жылы ол классикалық испан стилінде «El Ruiseñor De La Aurora» («Таңғы бұлбұл») деп аталатын өлеңдер жинағын жариялады, бірақ кейіннен осы туындысынан бас тартты. Оның 1940-жылдардағы пьесалары сәтті қойылды, бірақ жарық көрген жоқ. 1940-жылдардың соңындағы өлеңдерінің тек «El naranjal ardiente» (1960; «Жалынды жеміс бағы») жарияланды.
In 1932 the territorial Chaco War began between Paraguay and Bolivia and continued until 1935. At some point, perhaps as late as 1934, Roa Bastos joined the Paraguayan army as a medical auxiliary. The war would have a profound effect on the future writer who said: "when I left for that war I dreamed of purification in the fire of battles." Instead of glory he found "maimed bodies" and "destruction" which left him to question "why two brother countries like Bolivia and Paraguay were massacring each other", and as a consequence Roa Bastos became a pacifist. Directly after the war he worked as a bank clerk and later as a journalist. During this time he began writing plays and poetry. In 1941 Roa Bastos won the Ateneo Paraguayo prize for Fulgencia Miranda, although the book was never published. In the early 1940s he spent significant time on the yerba mate plantations in northern Paraguay, an experience he would later draw upon in his first published novel, Hijo de hombre (1960; Son of Man). In 1942 he was appointed editorial secretary for the Asunción daily El País. In 1944 the British Council awarded Roa Bastos a nine month fellowship for journalism in London. During this time he traveled extensively in Britain, France and Africa and witnessed the devastation of WWII first hand. He served as the El País war correspondent, notably conducting an interview with General Charles de Gaulle after the latter's return to Paris in 1945. Roa Bastos also broadcast Latin American programs at the invitation of the BBC and France's Ministry of Information. Throughout this eventful period in his life Roa Bastos continued to write and he was considered a poet of the Paraguayan avant garde. In 1942 he published a book of poems in the classic Spanish style, which he titled El Ruiseñor De La Aurora (The Dawn Nightingale), a work he later renounced. He also had plays successfully performed during the 1940s, though they were never published. Of his prolific poetry of the late 1940s only "El naranjal ardiente" (1960; "The Burning Orange Grove") was published.
Аргентинадағы жер аударылу (1947-1976)
1947 жылғы Парагвай азаматтық соғысы кезінде Роа Бастос президент Хигинио Мориньигоға қарсы сөйлегендігі үшін Аргентинаның Буэнос-Айрес қаласына қашуға мәжбүр болды. Сол кезде шамамен 500 мың парагвайлық Аргентинаға кетіп қалды. Роа Бастос Аргентинада 1976 жылы әскери диктатура орнағанға дейін болып, 1989 жылға дейін Парагвайға тұрақты түрде оралмады. Ол жер аударылуды қиындықпен бастан өткерді, бірақ Буэнос-Айрестегі уақыты жемісті болды. Роа Бастос өзінің жер аударылуы туралы былай деді:
During the 1947 Paraguayan Civil War, Roa Bastos was forced to flee to Buenos Aires, Argentina, because he had spoken out against President Higinio Moríñigo. About 500,000 of his fellow Paraguayans left for Argentina at the same time. Roa Bastos remained in Argentina until just before the establishment of the military dictatorship there in 1976, and he did not return permanently to Paraguay until 1989. He found exile difficult, but his time in Buenos Aires was a prolific period. Roa Bastos said this in reference to his exile:
Мен шағымдана алмаймын. Жер аударылу маған зорлық-зомбылыққа және адамдық қадір-қасиетті төмендетуге қарсы наразылық сезімін, сонымен қатар адамзаттың әмбебаптығына деген ұғымды оятып берді. Жер аударылу мен өз елімді басқалардың көзқарасымен танысуға және оның зор қайғысымен өмір сүруге мүмкіндік берді. 1953 жылы 17 әңгімеден тұратын «El trueno entre las hojas» (1953; Жапырақ арасындағы нұрау) жинағы жарық көрді және халықаралық деңгейде таратылды, бірақ Роа Бастосқа 1960 жылы «Hijo de hombre» (Адам баласы) романы шыққанға дейін үлкен сындық және халықтық сәттілік келмеді. Роман 19 ғасырдың басында доктор Хосе Гаспар де Франсия билігінен бастап 1930 жылдардағы Чако соғысына дейінгі Парагвайдың қатыгез тарихына негізделген. Оның көптеген баяндаушылардың перспективалары мен тарихи және саяси тақырыптары одан он жылдан астам кейін жазылған оның ең танымал туындысы «Yo, el Supremo» алдын ала болжады. Роа Бастос «Hijo de hombre» романын жарық көрген жылы жүлде алған фильмге бейімдеді. Роа Бастос Лаутаро Муруаның режиссерлігімен және ауылдық мектеп мұғалімінің естеліктеріне негізделген «Shunko» (1960) сценарийін жазып, өзін сценарийші ретінде таныстырды. 1961 жылы ол тағы да Муруамен «Alias Gardelito» (1961) фильмінде жұмыс істеді, ол қалалық ұсақ қылмыскерлердің өмірін бейнеледі және «nuevo cine» қозғалысының маңызды тәуелсіз фильміне айналды. 1974 жылы Роа Бастос жеті жылдық еңбегінің нәтижесіндегі өзінің маңызды шедеврі «Yo, el Supremo» шығармасын жариялады. Алайда, 1976 жылы Хорхе Рафаэль Виделаның әскери диктатурасы билікке келген кезде кітап Аргентинада тыйым салынды және Роа Бастос тағы да жер аударылды, бұл жолы Францияның Тулуза қаласына.
I can't complain Exile brought out in me, in addition to a revulsion against violence and against depreciation of the human condition, a feeling for the universality of man. Exile lent me perspectives from which to know my own country from other people's point of view, and from which to live for the enormity of its misfortune. In 1953 the collection of 17 short stories El trueno entre las hojas (1953; Thunder Among the Leaves) was published and circulated internationally, but it was not until the 1960 publication of the novel Hijo de hombre (Son of Man) that Roa Bastos won major critical and popular success. The novel draws on the oppressive history of Paraguay from the rule of Dr. Jose Gaspar de Francia in the early 19th century until the Chaco War in the 1930s. Its multiple narrative perspectives and historical and political themes anticipate his most famous work, Yo, el Supremo, written more than a decade later. Roa Bastos adapted Hijo de hombre into an award winning film in the same year as its publication. Roa Bastos further established himself as a screenwriter with the screenplay of Shunko (1960), directed by Lautaro Murúa and based on the memoirs of a country school teacher. In 1961 he once again collaborated with Murúa for Alias Gardelito (1961), which depicted the lives of urban petty criminals and became a major independent film of the nuevo cine movement. In 1974 Roa Bastos published his influential masterpiece Yo, el Supremo, the result of seven years' work. When Jorge Rafael Videla's military dictatorship came to power in 1976, however, the book was banned in Argentina, and Roa Bastos was exiled once again, this time to Toulouse, France.
Франция (1976-1989 жж.)
Тулузада Роа Бастос Тулуза университетінде гуарани және испан әдебиетін оқытты. 1970 жылдан бастап Парагвай жазушыларының жаңа буынымен жұмыс істеу үшін оған Парагвайға баруға рұқсат берілгенімен, 1982 жылы оған қайтадан кіруге тыйым салынды, себебі оның көтерілісшіл қызметпен айналысқан деген айып тағылды. Бірақ, оның қандай да бір сектанттық саясатқа қатысқанына дәлелдер аз. Францияда Роа Бастос өмірінде екінші мәжбүрлі көші-қонға тап болды, бірақ осы кезеңде оның туындыларына жаңа оқырмандар табылды. 1986 жылы Хелен Лейннің «Yo el Supremo» («Мен ең жоғарғы») атты туындысының ағылшын тіліне аудармасы ағылшын тілді әлемде зор құрметке ие болды. Дегенмен, Францияда Роа Бастостың жазу қызметі көбінесе академиялық сипатта болды, ал оның әдеби өнімділігі Аргентинадағы кезеңімен салыстырғанда төмен болды. 1985 жылы Роа Бастос Тулуза университетіндегі қызметінен зейнеткерлікке шықты. 1989 жылы Альфредо Стросснердің қатыгез режимі құлағаннан кейін, Роа Бастос жаңа басшы Андрес Родригестің шақыруымен Парагвайға оралды.
In Toulouse Roa Bastos taught Guaraní and Spanish literature at the University of Toulouse. Although he had been allowed to visit Paraguay to work with a new generation of Paraguayan writers, starting in 1970, he was again barred from entry in 1982, for purportedly engaging in subversive activities. There is however, little evidence that he participated in sectarian politics of any kind. In France, Roa Bastos faced the second forced relocation of his life, but he also won a new readership for his work during this time. Helen Lane's English translation of Yo el Supremo (I the Supreme), published in 1986, was greeted with widespread acclaim in the English speaking world. However, in France, Roa Bastos's writing focus was primarily academic, and his literary output did not match that of his time in Argentina. In 1985 Roa Bastos retired from the University of Toulouse. Following the downfall of the oppressive Alfredo Stroessner regime in 1989, Roa Bastos returned to Paraguay at the request of its new leader Andrés Rodríguez.
Парагвайға оралу және Сервантес сыйлығы (1989-2005)
Стросснер режимі құлағаннан кейін Роа Бастос испан тіліндегі әдебиетке қосқан еңбегі үшін испандық Корольдік академиясы мен испан үкіметі бірлесіп табыс еткен Сервантес сыйлығына ие болды. Осы кезеңде Роа Бастос Парагвай мен Франция арасында жиі сапар шеге бастады. 1991 жылы Парагвайды өкілдік етіп, Роа Бастос "планетаның экологиялық қирауын тоқтатуды талап ететін" Морелия декларациясына қол қойды. Содан кейін Роа Бастос тағы да белсенді романист және сценарист ретінде жұмыс істеді. 1991 жылы Роа Бастос "Yo, el Supremo" романының түсірілімін жасады. "Yo, el Supremo" романынан кейінгі оның алғашқы романы "Vigilia del almirante" (1992; Адмиралдың сергек күтуі) 1992 жылы, ал "El fiscal" (1993; Прокурор) келесі жылы жарық көрді. Оның кейінгі романдарының бірі де ертедегі туындыларының сияқты әсерге ие болмаса да, "El fiscal" маңызды туынды саналады. Роа Бастос 2005 жылдың 26 сәуірінде Асунсьонда жүрек талмасынан қайтыс болды. Одан үш баласы, үшінші әйелі Ирис Хименес және Латын Америкасының ең көрнекті жазушыларының бірі ретінде танымал есім қалды.
Following the toppling of the Stroessner regime, Roa Bastos won the Premio Cervantes (Cervantes Prize), awarded by the Spanish Royal Academy in partnership with the Spanish government, in recognition of his outstanding contributions to Spanish language literature. It was at this time that Roa Bastos began to travel frequently between Paraguay and France. In 1991, representing Paraguay, Roa Bastos signed The Morelia Declaration "demanding the reversal of the ecological destruction of the planet." It was at this time that Roa Bastos again became an active novelist and screenwriter. In 1991 Roa Bastos adapted Yo, el Supremo for the screen. His first novel since Yo, el Supremo, Vigilia del almirante (1992; Vigil of the Admiral) was published in 1992, and El fiscal (1993; The Prosecutor) the following year. Although neither of his later novels had the impact of his earlier work, El fiscal is considered an important work. Roa Bastos died on 26 April 2005 in Asunción from a heart attack. He was survived by his three children, his third wife, Iris Giménez, and a reputation as one of Latin American's finest writers.
Ер бала
Роа Бастостың алғашқы басылып шыққан және марапатталған романы Hijo de hombre (1960; Адам баласы) оның поэзиямен толыққанды айырылысын көрсетеді. Бұл роман оның "El trueno entre las hojas" (1953) сияқты бұрынғы шағын прозалық туындыларының жетілдірілген "нәтижесі" ретінде қарастырылады, ол да Парагвайдағы саяси қуғын-сүргін мен әлеуметтік күрес тақырыптарын қамтиды. Бұл роман 1912 жылдан Боливиямен Чако соғысының 1936 жылы аяқталуына дейінгі кезеңде Парагвайдағы билік елитасы мен қанаушылыққа ұшыраған халық арасындағы қақтығысты бейнелейді. "Yo, el Supremo" романы сияқты, "Hijo de hombre" да 1814 жылы доктор Франсияның диктатурасының басталуына дейінгі парагвайлық аңыздар мен әңгімелерге сүйенеді. "Hijo de hombre" парагвайлық болудың ауыртпалығын зерттеу үшін необарокколық магиялық реализм тұжырымдамасының бір бөлігі ретінде христиандық метафоралар жүйесін пайдаланады. Роман екі тұлғаны қарама-қарсы қояды: Мигель Вера мен Кристобаль Джара. Вера жекелеген тарауларды баяндайды, бірақ ол тоғыз тараудың барлығының да баяндаушысы болуы мүмкін (бұл нақты емес). Ол – революцияны қолдайтын, білімді және жақсы жағдайдағы романтик, өзінің идеалдарын іс жүзіне асыруға қабілетсіз және соңында оларға сатқындық жасайды (Иудаға ұқсас). Ал Джара – білімсіз "адам баласы", іс-қимылдары мен мінез-құлқы арқылы парагвайлықтардың Мәсіх тәрізді көшбасшысына айналады. Роман үлкен сындық жетістікке ие болғанымен, Роа Бастос жұмыстан бірнеше себептің арқасында қанағаттанбады. Ол келесі романын жариялағанға дейін он төрт жыл күтті.
Hijo de hombre (1960; Son of Man), Roa Bastos's first published and award winning novel, represents his definitive break with poetry. It is seen as a refined "outgrowth" of his earlier works of short fiction such as El trueno entre las hojas (1953), which also dealt with themes of political oppression and social struggle in Paraguay. This novel portrays the conflict between the governing élite and the oppressed masses in Paraguay from 1912 until just after the end of the Chaco War with Bolivia in 1936. Like his later Yo, el Supremo, Hijo de hombre draws upon a series of Paraguayan legends and stories dating back to start of Dr. Francia's dictatorship in 1814. Hijo de hombre builds upon a system of Christian metaphors as part of the Neobaroque concept of Magic Realism, in order to examine the pain of being Paraguayan. This novel contrasts two figures: Miguel Vera and Cristóbal Jara. Vera narrates the odd chapters, although he might also be the narrator of all nine chapters (this is unclear). He is a well to do and educated romantic supporter of revolution, who is unable to take real action to support his ideals and in the end betrays them (not unlike Judas). Jara, on the other hand, is an uneducated "son of man" who becomes a Christ like leader for Paraguayan people through action and strength of character. Although it was a massive critical success, Roa Bastos remained dissatisfied with the work for a number reasons. It was fourteen years before he published another novel.
Жо-ел Супреммо
Yo el Supremo (Мен – Жоғарғы) – 19 ғасырдағы парагвайлық диктатор Хосе Гаспар Родригес де Франсияның көркемделіп жазылған тарихы. Кітап атауы Франсияның өзін «El Supremo» немесе «Жоғарғы» деп атағандығынан туындайды. Диктаторлардың біріншісі болған Жоғарғы билік – қатал, есепті диспот. Ол 1814 жылдан 1840 жылы қайтыс болғанға дейін абсолютті билік жүргізді және Латын Америкасы тарихындағы ерекше тұлға болып табылады. Оның билеу мақсаты, оған дейін Парагвай тарихының көп бөлігін басқарған иезуиттердің мақсатына ұқсас: парагвай халқы мен оның дәстүрлерін еуропалық және басқа да сыртқы күштердің жемқорлық ықпалынан қорғап, таза сақтау. «Yo, el supremo» романында Роа Бастос жазудың күшіне (және әлсіздігіне) ерекше мән береді: сюжет диктатордың елордада табылған паскинадтар сериясына өзінің қолының жасалма нұсқасын жасағанды анықтауға жасаған тытырғаны мен, оның хатшысы Патиньомен арақатынасына байланысты, оған ойларын және бұйрықтарын айтады, бірақ оған толық сенім артпайды. Романның өзі – «көрнекті мәдени құбылыс». Ол «Жүз жылдық жалғыздықтан кейін жарық көрген кез келген романнан гөрі бірден және бірауыздан жоғары бағаланған, ал тарихи маңызы Гарсия Маркестің керемет табысқа ие болған туындысынан да артық болуы мүмкін» деген пікірлер айтылады. «Yo, el supremo» түрлі жанрлар мен стильдерге үлкен үлес қосты. Ол диктаторлар романдары жанрына жатады, сондай-ақ 1960 және 1970 жылдардағы Латын Америкасының «Бұрқылдауы» әдеби қозғалысына да қатысты. «Yo, el supremo» тарихи роман жанрының дамуындағы маңызды кезең болып табылады. «Yo, el supremo» бір туындыда тарих, роман, социологиялық эссе, моральдық философия, тарихи роман, революциялық памфлет, куәлік деректі фильм, поэтикалық проза, автобиографиялық мойындау, әдеби шекаралар туралы идеологиялық пікірталас және тілдік өрнек шектері туралы лингвистикалық трактат сияқты көптеген форматтарды біріктіреді.
Yo el Supremo (I the Supreme) is a fictionalized account of the 19th century Paraguayan dictator José Gaspar Rodríguez de Francia, who was also known as "Dr. Francia". The book's title derives from the fact that Francia referred to himself as "El Supremo" or "The Supreme." The first in a long line of dictators, The Supreme was a severe, calculating despot. He ruled absolutely from 1814 until his death in 1840, and is a unique figure in Latin American history. The goal of his rule mirrored that of the Jesuits who had ruled Paraguay for much of its history before him: to keep the Paraguayan people and their customs pure by protecting them from the corrupting influence of European and other outside forces. In Yo, el supremo, Roa Bastos is also fundamentally concerned with the power (and the weakness) of writing itself: its plot revolves around the dictator's efforts to uncover who has been forging his signature on a series of pasquinades discovered around the capital, and his relationship with his secretary, Patiño, to whom he dictates his thoughts and orders, but whom he never fully trusts. The novel itself is "an exceptional cultural phenomenon." It has been suggested that it "[is] more immediately and unanimously acclaimed than any novel since One Hundred Years of Solitude, [and the] strictly historical importance [may] be even greater than that of García Márquez's fabulously successful creation." Yo, el supremo has contributed widely to a number of different genres and styles. It belongs to the genre of novelas de dictadores or dictator novels, and also to the Latin American Boom, a literary movement of the 1960s and 1970s. Yo, el supremo is also an important milestone in the evolution of the historical novel genre. "Yo, el supremo weaves a plethora of formats into a single work: history, novel, sociological essay, moral philosophy, biographical novel, revolutionary pamphlet, testimonial documentary, poetic prose, autobiographic confession, ideological debate over literary limits, and linguistic treatise on the limits of verbal expression."
El Fiscal (Астаналық)
El Fiscal (1993; Прокурор) - Аугусто Роа Бастостың трилогиясының үшінші романы. Бұл үш туынды автордың "биліктің монотеизмі" деп атаған тұжырымын қарастырады. "Прокурор" романы Парагвайда 1954 жылдан 1989 жылға дейін жалғанған Альфредо Стросснер диктатурасының жасаған зұлматтарын зерттейді. Роман басты кейіпкерді Парагвайдың тарихымен байланыстырып, диктаторды өлтіру және парагвайлық халықты азат ету арқылы өміріне мән беруге тырысады. Автобиография, детективтік жанр, тарихи роман және философияны үйлестіре отырып, роман бір адамның екіншісін соттауға құқығы бар ма деген сұраққа тоқталады. Хелен Кэрол Велдт Бассонның аудармасы 2018 жылы жарық көрді (Fairleigh Dickinson University Press; Анотацияланған басылым (20 ақпан 2018 ж.)); ол Солтүстік Дакота университетінде испан және Латын Америка әдебиетінің профессоры.
El Fiscal (1993; The Prosecutor), is the third novel of the trilogy written by Augusto Roa Bastos. These three works contemplate what the author has termed “the monotheism of power.” The Prosecutor explores the atrocities of the Alfredo Stroessner dictatorship in Paraguay, which lasted from 1954 to 1989. The novel links the protagonist to Paraguay's past as he struggles to give meaning to his life by assassinating the dictator and freeing the Paraguayan people. Combining autobiography, detective fiction, historical novel and philosophy, the novel examines the question of whether one man has the right to judge another. Helene Carol Weldt Basson's translation was published in 2018 (Fairleigh Dickinson University Press; Annotated edition (20 February 2018)); she is professor of Spanish and Latin American literature at University of North Dakota.
Алдын ала және әсері
Руй Диас де Гусманның «Рио-де-ла-Платаның ашылуы, халқы және жаулануы туралы жылнамасы» Роа Бастостың жазбаларының ең маңызды көріністерінің бірі саналады. Гусман – гуарани және испандық тегі бар парагвайлық саяхатшы. Ол Парагвай географиясы туралы кеңінен жазды, ландшафтты мифтік сипаттаулар мен гуарани тілін пайдаланды. Дегенмен, Роа Бастостың ең маңызды алдасты Рафаэль Барретт (1876–1910) құрайды, оның шығармаларында Роа Бастос кейін меңгерген маңызды тақырыптар мен жазу стилінің көптеген элементтері кездеседі: испан-гуарани екітілділігі, түскерлік реализм, парагвай тарихын қайта қарау, әлеуметтік әдебиет, ұжымдық естелік пен поэтикалық символдар әлемін зерттеу. Барреттің «Lo que son los yerbales» атты мақаласы ерба-мате шай плантацияларындағы жұмысшылардың қанауын қатаң сынап көрсетеді. Роа Бастос 1940 жылдардың басында осы мәселені зерттеумен шұғылданды және оның тұңғыш ірі романы «Hijo de hombre» романының жаралуында «Lo que son los yerbales» мақаласының қандай рөл атқарғаны туралы көп болжамдар айтылады. Уругвайлық жазушы Хорасио Кирога да маңызды алдасты болып табылады.
Ruy Díaz de Guzmán's Anales del descubrimiento, población y conquista del Río de la Plata, is considered one of the most important antecedents to Roa Bastos's writings. Guzmán, a Paraguayan explorer of Guaraní and Spanish heritage, wrote extensively about the geography of Paraguay using mythical descriptions of the landscape and the Guaraní language. The most important precursor to Roa Bastos, however, is Rafael Barrett (1876–1910), whose writings incorporated many of the important themes and writings styles that Roa Bastos would later master including: Spanish Guaraní bilingualism, magic realism, the revision of Paraguayan history, social literature, exploration of collective memory and the universe of poetic symbols. Barrett's essay "Lo que son los yerbales" is a severe critique of the exploitation of workers on yerba mate tea plantations. Roa Bastos spent part of the early 1940s documenting this same issue and there is much speculation about the role of "Lo que son los yerbales" in the creation of his first major novel Hijo de hombre. The Uruguayan writer Horacio Quiroga is another important predecessor.
Стиль
Роа Бастос – ХХ ғасырдың ортасында Латын Америка әдебиетін халықаралық аренаға шығарған необарок стилінің көрнекті өкілі. Осы әдеби мектептің қатарында Чили ақыны Пабло Неруда да бар. Стильде, әсіресе Роа Бастос туындыларында, жазушының жерімен, флорасымен және мәдениетімен тығыз байланысты күрделі метафоралар жүйесі қолданылады. Сиқырлы реализм – бұл необарок концепциясы, ол метафораның мұндай жүйелерін реалистік оқиғаларға қатысты қолданады (мысалы, «Yo, el Supremo» романы). 1947 жылдан 1980 жылдарға дейін Парагвайлық көптеген жазушылар эмиграцияда необарок стилін пайдаланды. Бұл топтың көптеген туындыларының негізінде саяси еркіндік және отанды азат ету идеялары жатыр. Роа Бастос испан Ренессансы мен Барокко дәстүрлерінде поэзия жазумен бастады. Кейін Валле Инклан, Хуан Рамон Хименес және Гарсия Лорканың поэзиясына жауап ретінде «жаңа сезімталдыққа» ие болды. Дегенмен, Роа Бастос романдары мен көптеген әңгімелері арқылы прозалық әдебиетте өзінің айтарлықтай беделін қалыптастырды. Роа Бастостың романдары отарлау дәуірінен бұрынғы мифтер мен христиандық аңыздарды пайдаланып, қазіргі және өткенді үйлестіреді, арнайы бір түрдегі сиқырлы реализмді дамытады, бірақ оның маңызды романдары арасында стильдік айырмашылықтар бар.
Roa Bastos was an exponent of the Neobaroque style that brought Latin American literature to the fore internationally in the mid 20th century. Among others, the Chilean poet Pablo Neruda is also associated with this school of writing. The style uses a complex system of metaphors that are often very closely tied to the land, flora and culture of the particular writer, especially in the case of Roa Bastos. Magic realism is a Neobaroque concept that applies such systems of metaphor to otherwise realistic settings (Yo, el Supremo being a notable example of the form). The Neobaroque style was used by many Paraguayan writers in exile after 1947 and until the 1980s. At the core of much of the work from this group are ideas of political freedom and the emancipation of their homeland. Roa Bastos started out writing poetry in the Spanish Renaissance and Baroque traditions. Later he took on "a new sensibility" in response to the poetry of Valle Inclán, Juan Ramón Jiménez, and García Lorca. However, it is as a prose fiction writer Roa Bastos has built his considerable reputation, through his novels and numerous short stories. Roa Bastos's novels blend the present and past by creating scenes with myths from pre colonial times and Christian legends, developing a special kind of Magic Realism, although there are significant stylistic variations between his major novels.
Парагвай: жаппай есте сақтау
Роа Бастостың шығармаларының көп бөлігі оның еліндегі қатыгез саяси жағдайға байланысты, Парагвай Латын Америкасындағы мәдени, экономикалық және саяси тұрғыдан ең кем дамыған елдердің бірі болған кезде, эмиграцияда жазылған. Сондықтан Роа Бастостың маңызды жазбаларының көпшілігі – оның елінің халқының трагедиялық мәнін, «ішкі осалдығын» және ішкі күшін бейнелеуге жасалған тырастың нәтижесі. Оның шығармалары қазіргі Парагваймен ғана емес, сонымен қатар оның тарихымен тығыз байланысты, 19 ғасырдың басына және доктор Гаспар де Францияның билігіне (Yo, el Supremo романындағыдай) көз жүгізеді. Роа Бастос тарихи тұлғалар мен оқиғаларға қызығумен қатар, оның әдеби шығармаларының орталық тақырыбы – осы «әлеуметтік-тарихи тамырлардың» «халық сипатына» тигізетін әсері болып табылады. Оның жазуы парагвайлықтардың ұжымдық естелігіне негізделген символдар мен көптеген повествотивтерді пайдаланады. Мысалы, Hijo de hombre халықтың естеліктері мен символдарынан «халық қозғалыстарының балама тарихын» құрастырады. «Yo, el Supremo» интертекстуалдық романы осы техниканың құрылымы мен повествотиві бойынша ерекше үлгі болып табылады. «El Fiscal» (1993) романы саяси биліктің теріс пайдаланылуы туралы үшінші роман, бұл жолы Стросснер режиміне назар аудалады. Роа Бастос Парагвайдағы оқиғалардың қалыптасқан нұсқаларына тағы да балама ұсынып, «тарихтың түсініктілігіне» күдік тудырады. Осы мақсатта ол өзінің повествотивтеріне фантастика мен метафикция элементтерін енгізеді.
The majority of Roa Bastos's work was written in exile owing to the oppressive political condition of his country, at a time when Paraguay was one of the least culturally, economically, and politically developed countries in Latin America. Thus, much of Roa Bastos's important writing is an attempt to "capture the tragic essence, the 'inner weakness' as well as the inner strength of his country's people." His work reveals an intense preoccupation not only with contemporary Paraguay but with its history, looking back to the beginning of the 19th century and the rule of Dr. Gaspar de Francia (whose life is the focus of Yo, el Supremo). While key historical figures and events interest Roa Bastos, it is the impact of these "socio historical roots" on "the nature of the masses" that forms the central theme of his literary work. His writing deploys symbols and multiple narratives that build on the collective memory of the Paraguayan people. Hijo de hombre, for example, constructs an "alternative history of popular movements" out of the people's recollections and symbols. The intertextual novel Yo, el Supremo is particularly representative of this technique, both in its construction and narrative. In El Fiscal (1993), a third novel about the abuses of political power—this time focusing on Stroessner's régime—Roa Bastos again offers an alternative to the accepted versions of events in Paraguay and challenges "the intelligibility of history". To this end he weaves elements of fantasy and metafiction into his narratives.
Гуманизм және жазушы
Роа Бастос жазушының рөлі – қазіргі және тарихи оқиғаларды тікелей түсіндіруге қатысу деп сенді. Ол жазушының объективті «хроникер» болмай, туындыда бейнеленген әлеуметтік мәселелермен моральдық тұрғыдан араласуы керек деп ойлады. Роа Бастостың пікірінше, «әдеби қызмет – тағдырға бетпе-бет келу қажеттілігін, ұжымның өмірлік шындығына, оның нағыз моральдық контекстінде және әлеуметтік құрылымында, қазіргі заманғы шындықтың күрделі қарым-қатынастарында, яғни адамның әмбебап әлеміне қарай ұмтылу арқылы қатысуға деген ниетті білдіреді». Осылайша, Роа Бастостың туындыларындағы басты тақырыптардың бірі – терең және әмбебап гуманизм, әсіресе адамның күйзелісіне ерекше назар аудару.
Roa Bastos believed that it was the role of the writer to directly engage in the interpretation of both contemporary and historical events. Rather than be the objective "chronicler", he thought the writer should engage morally with the social problems depicted in the writing. According to Roa Bastos, ”literary activity has come to signify the necessity for facing up to a destiny, the will to enlist in the vital reality of a collectivity, in its true moral context and social structure, in the complex relationships of a contemporary reality – that is to say, by projecting themselves toward a universal world of man.” Thus, one of the major themes in the writing of Roa Bastos is a deep and universal humanism, with a particular focus on suffering
Роа Бастостың өзінің өткен өмірі оның адамның азап-қайғысына ден қоюына зор ықпал етті. Жастығында Боливия мен Парагвай арасындағы Чако соғысына қатысып, осы оқиғаны «Hijo de hombre» шығармасында бейнеледі. Кейін ол Еуропадағы Екінші дүниежүзілік соғыстың салқындарын, 1947 жылғы Парагвайдағы қанағаттандырмас жағдайды және 1976 жылы Аргентинадағы әскери диктатураның билікке келуін өз көзімен көрді. 1953 жылы жарық көрген «El Trueno entre las Hojas» атты әңгімелер жинағы «Hijo de hombre» және «Yo, el Supremo» туындыларына жол ашты, саяси күрес пен зұлымдықтардың қараңғы бейнесін көрсетті. Екі он жылдан кейін «Yo, el Supremo» жарық көрді, бұл Роа Бастостың жазушының рөлі туралы идеясының жарқын мысалы болды. Онда Парагвайдың тұңғыш диктаторының соңғы ойлары мен шатасқан сөздері, Парагвайдың сол кездегі басқыншылық пен оқшаулау саясатын қолданған үкіметтің ықпалында болған кездегі қияли суреттемесі келтірілді. Латын Америкасының өркендеу кезеңінде Роа Бастос ғана әдебиетті қазіргі оқиғалармен байланыстырып қолданған жоқ. 1960-1970 жылдары Габриэль Гарсия Маркес және басқалар да осы тәсілді қабылдады. Бірлесіп, олар «Диктатор» романы жанрын жасады.
Undoubtedly, Roa Bastos's own experiences played a significant role in his emphasis on human suffering. As a young man he fought in the Chaco war between Bolivia and Paraguay, an event he portrayed in Hijo de hombre. Later he saw the devastation of WWII at first hand in Europe, the violent strife of 1947 in Paraguay, and the rise of the Argentinian military dictatorship in 1976. His collection of short stories published in 1953, El Trueno entre las Hojas, set the stage for Hijo de hombre and Yo, el Supremo with its dark portrayal of devastating political struggle and oppression. Two decades later, Yo, el Supremo was published, providing a prime example of Roa Bastos's idea of the engaged writer. It offered an unflattering, fictionalized account of the final thoughts and ramblings of Paraguay's first dictator, at a time when Paraguay was under the stranglehold of a regime that adopted many of the same policies of oppression and isolationism. Roa Bastos was not alone in using literature to engage in contemporary events during the Latin American Boom period. In the 1960s and 1970s, Gabriel Garcia Marquez and others adopted the same approach. Together, these writers created the Dictator novel genre.
Екі тілділік
Парагвайлық шаруалар мен жұмысшы табының көпшілігі сияқты, Роа Бастос туғаннан бастап испан және гуарани тілдерін меңгерді. Испан және гуарани тілдері Парагвайдың ресми тілдері болып табылады (соңғысы көбінесе ауызша қолданылады). Гуарани тілі отбасы мен күнделікті өмірде "халық тілі" ретінде сақталса да, испан тілі ресми іс-қағаздар мен билік тілі болып табылады. Еуропалық көші-қоннан кейін түпкілікті тілдің сақталуы және кеңінен қолданылуы Латын Америкасы үшін ерекше жағдай, ал гуарани парагвай ұлттық сезімінің символы және "елдің шындығын түсіндірудің маңызды құралы" болып табылады. Бұл 18 ғасырда Парагвайды басқарған иезуиттердің мұрасы. Олар гуарани тілін (испан немесе латын тілінің орнына) қолданып, Парагвайдың барлық аймақтарында христиан дінін таратуға тырысты. Роа Бастос негізінен испан тілінде жазғанмен, осы екі тілдің өзара әрекеттесуі оның стильіндегі маңызды элемент болып табылады. Оның екі тілділігі Роа Бастосқа тілдік мүмкіндіктердің кең ауқымын ұсынады, бірақ сонымен қатар халықаралық деңгейде танылған тіл мен құпиялы және парагвайлық тілдің арасында керіспір тудырады. Роа Бастос екі тілдің қарым-қатынасын "тек қана күнделікті сөйлеу тілінде ғана емес, әсіресе әдеби тілде де дерлік шизофрениялық жарылыс" деп сипаттаған.
As is customary for most Paraguayans of peasant or working class origins, Roa Bastos learned to speak Spanish and Guaraní from birth. Both Spanish and Guaraní are the official languages of Paraguay (the latter is primarily an oral language). Although Guaraní remains the "popular" language spoken at home and on the "street", Spanish is the language of official business and of power. The preservation and widespread use of an indigenous language after centuries of European immigration is unique in Latin America, and Guarani remains a symbol of Paraguayan nationalism and an "important vehicle for interpreting the country's reality". This is the legacy of the Jesuits who ruled Paraguay in the 18th century and used Guarani (instead of Spanish or Latin) to spread Christianity throughout Paraguay. While Roa Bastos wrote primarily in Spanish, the interplay between these two languages is an essential part of his style. His bilingualism gives Roa Bastos a much greater range of language to work with, but also creates tension between an internationally recognized language and one that is obscure and fiercely Paraguayan. Roa Bastos has described the relationship between the two languages as "an almost schizophrenic split not only on communicational levels of the spoken language, but also and quite particularly in the literary language."
Құрмет белгілері мен марапаттары
Өзінің мансабы барысында Роа Бастос түрлі құрметтер мен марапаттарға ие болды. 1941 жылы ол өзінің (жарияланбаған) "Фульгенсио Миранда" романы үшін Ateneo Paraguayo сыйлығын жеңіп алды. Бұл алғашқы марапаттан кейін Британдық Кеңестің журналистика саласындағы стипендиясы болды, ол оған Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Еуропаға саяхаттауға мүмкіндік берді. 1959 жылы Роа Бастос өзінің алғаш рет жарық көрген "Hijo de hombre" романы үшін Losada сыйлығын жеңіп алды. Ол романының экранизациясы, сценарийін өзі жазған, келесі жылы испан тіліндегі үздік фильм және Аргентинаның Кинематография институтының бірінші сыйлығын жеңіп алды. Оның ең беделді марапаттарының қатарында 1970 және 1979 жылдары табыс еткен екі Джон Гуггенхайм қорының стипендиясы, Испания үкіметінің өмірлік жетістіктері үшін берген Сервантес сыйлығы және 1989 жылы алған испан тіліндегі әдебиеттің ең жоғары сыйлығы бар. Роа Бастос сыйлық ақшасының көп бөлігін Парагвайда кітаптарға қолжетімділікті арттыруға жұмсады. 1995 жылы ол Парагвайдың Ұлттық әдебиет сыйлығына ие болды. 1997 жылы Франция оны "Құрмет легионы" орденінің кавалері деп таныды.
Over the course of his career, Roa Bastos received a diversity of honors and distinctions. In 1941 he won the Ateneo Paraguayo Prize for his (unpublished) novel Fulgencio Miranda. This first award was followed by a British Council fellowship for journalism that enabled him to travel to Europe during World War II. In 1959 Roa Bastos won the Losada prize for his first published novel Hijo de hombre. The adaptation of this novel, for which he wrote the screenplay, won best film in the Spanish language and first prize of the Argentine Instituto de Cinematografia the following year. His most prestigious awards include two John Guggenheim Foundation Fellowships, awarded in 1970 and 1979, and the Cervantes Prize, an award given by the Spanish government for lifetime achievement, and Spanish language literature's most prestigious prize, which he received in 1989. Roa Bastos donated most of his prize money to provide easier access to books in Paraguay. In 1995, he received Paraguay's National Prize for Literature. In 1997 France distinguished him as Chevalier of the Legion d'Honneur.
Мұра
Роа Бастостың шығармашылығы төрт елге, алты онжылдыққа және сансыз жанрға жетеді. Өмірінде ол Латын Америкасының «Бум» әдебиетіне, соған байланысты «Диктатор романына» және «Алиас Гарделито» (1961) сияқты сценарийлер арқылы «Nuevo Cine» киноқозғалысына маңызды үлес қосты. Роа Бастостың ықпалын көптеген шетелдік «Бумнан кейінгі» жазушылардың еңбектерінен көруге болады, олардың ішінде Мемпо Джандинелли, Изабель Альенде, Эраклио Зепеда, Антонио Скармета, Саул Ибаргоен және Луиза Валенсуэла бар. Парагвайдан шыққан ең маңызды автор, ол парагвай авторларының жаңа буыны үшін де үлкен шабыт көзі болды. Роа Бастостың 40 жылдан астам көшпенділікте болғаннан кейін де өз елімен үзбеген байланысы соншалықты маңызды саналды, сондықтан 1989 жылы оны Парагвайдың жаңа президенті Андрес Родригес Штросснер режимі құлағаннан кейін қайта шақырды. «Yo, el Supremo» романына дейін де кейбір сыншылар «Hijo de hombre» романының арқасында Роа Бастосты «үлкен жазушылардың пантеонына» жатқызған. Дегенмен, оның маңызды әдеби тұлға ретінде бекітілгені осы туындысының арқасы болды. Хуан Мануэль Маркостың сөзіне қарағанда, «Yo, el Supremo» «тарихи мәтілдерді карнавалдандыру, транстекстуализация және пародия» сияқты «Бумнан кейінгі» жазу техникаларының көптеген белгілерін алдын ала болжады. Мексикалық әдебиеттің көрнекті өкілі Карлос Фуэнтес «Yo, el Supremo» туындысын Латын Америкасы әдебиетіндегі маңызды кезеңдердің бірі деп атады. Роа Бастостың танымалдылығы негізінен оның романдарымен байланысты болғанымен, кинодағы, шығармашылық жазудағы және журналистикадағы жетістіктері оның мұрасын одан да байыта түседі.
The writing of Roa Bastos spans four countries, six decades, and countless genres. In his lifetime he made important contributions to Latin American Boom writing, to the related Dictator Novel, and to the Nuevo Cine film movement through screenplays like Alias Gardelito (1961). Roa Bastos's influence can be found in the works of many foreign post boom writers, including Mempo Giardinelli, Isabel Allende, Eraclio Zepeda, Antonio Skármeta, Saul Ibargoyen, and Luisa Valenzuela. The most important author to come out of Paraguay, he also remains highly influential for a new generation of Paraguayan authors. Roa Bastos's relationship with his country, unbroken by over 40 years of exile, was considered so important that in 1989 he was invited back by Paraguay's new president, Andrés Rodríguez, following the collapse of the Stroessner regime. Even before Yo, el Supremo, Roa Bastos was considered part of "the pantheon of great writers" by some critics, due to Hijo de hombre. However, it was the former work that cemented his place as a significant literary figure. According to Juan Manuel Marcos, Yo, el Supremo "anticipates many of the post boom writing techniques" such as "the carnivalization of historical discourse, transtextualization, and parody". Mexican literary great, Carlos Fuentes has called Yo, el Supremo one of the milestones in Latin American literature. While his reputation rests on his novels, Roa Bastos's achievements in film, creative writing, and journalism add further substance to his legacy.