Кіріспе

Декоративтік үздіксіз сызық шекаралық мотив NOTOC

Меандр немесе меандрос (Μαίανδρος) – қайталама мотивке келтірілген үздіксіз сызықтан құралған сәндік шекара. Кейбір итальяндықтар осы өрнектерді "грек сызықтары" деп біледі. Мұндай дизайнды грек фризі немесе грек кілті дизайны деп те атауға болады, бірақ бұл терминдер заманауи атаулар, тіпті осы сәндік мотив осы мәдениеттен мыңдаған жыл бұрын, Грекиядан мыңдаған шақырым қашықтықта және одан мүлдем басқа континенттердегі мәдениеттерде пайда болғанмен де. Әдетте, бұл термин тік сызықтар мен тік бұрыштардан тұратын мотивтерге қолданылады, ал дөңгелек пішіндері бар көптеген түрлері жүгіретін өрнектер деп аталады немесе терминнің этимологиялық түбіріне сәйкес, су толқындары мотивтері ретінде сипатталады.

Атаудың мағынасы

Бір жағынан, "меандр" атауы Кіші Азиядағы (қазіргі Түркия) Меандр өзенінің іздік жолына тән, қисық-қиялы жолын еске түсіреді. Екінші жағынан, Карл Кереньи атап көрсеткендей, "меандр – сызықты лабиринттің бейнесі".

Декоративтік мақсаттарда

Меандрлар грек және рим өнерінде жиі кездесетін сәндік элементтер. Ежелгі Грецияда олар көптеген архитектуралық фриздерде, сондай-ақ геометриялық кезеңнен бастап ежелгі Грецияның керамикасында кеңінен қолданылған. Бұл өрнек классикалық архитектурада бүгінгі күнге дейін таралған, және көптеген қазіргі баспа материалдарының жиектері үшін сәндік мотив ретінде жиі пайдаланылады.

Қытайдағы лабиринтті бұрандалар

Меандр – грек ықпалынан алыс аймақтардағы маңызды дизайн мотиві. Лабиринт тәрізді меандрлар ("көктегі найзағай" өрнегі) жолақтар түрінде және Шан бронзаларында (б.з.д. 1600 – б.з.д. 1045) кездеседі, сондай-ақ Қытайда және оның төңірегіндегі көптеген дәстүрлі ғимараттарда меандрға ұқсас геометриялық өрнектер сақталған. Бос кеңістікті толтыру қисықтарының Қытайда 2000 жылдан астам тарихы бар, бұл мотивтер Жүкайгоу мәдениетіне (б.з.д. 2000 – б.з.д. 1400) және Сяцзядянь мәдениетіне (б.з.д. 2200 – б.з.д. 1600 және б.з.д. 1000 – б.з.д. 600) дейін жетеді. Бірақ, кейде болжам жасалады, грек тіліндегі меандрлардың Хан әулеті тұсында (б.з.д. 202) Грек-Бактрия патшалығымен сауда арқылы Қытайға келгені туралы. Меандр мотиві Еуропалық байланыстардан бұрын ғасырлар тұсында Батыс жарты шардың ежелгі майя өнерінде де кездеседі.

Қазіргі заманғы өнердегі қолданысы

Меандрлар және олардың жалпылама нұсқалары қазіргі заманғы өнердің түрлі салаларында көбірек қолданылуда. Мысалы, суретші Янг Лю көптеген туындыларында дәстүрлі грек өрнегін (сонымен қатар сона суреті, құм суреті және колам деп те аталады) тегіс түрде бейнелейді.