Гестер Чапон: Англиялық әдеп нұсқауларының авторы (1727-1801)
Hester Chapone
Гестер Чапон (1727-1801) – ағылшын жазушысы, әйелдерге арналған әдеп-ғұрып кітаптарының авторы. Блюстокингтер тобының мүшесі, алғашқы жазбалары Сэмюэл Джонсонның журналында жарияланды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ағылшын әдеп-құлық жазушысы (1727–1801)
English conduct writer (1727–1801)
Хестер Чапон, туған тегі Мулсо (27 қазан 1727, Твивелл, Нортгемптоншир – 25 желтоқсан 1801, Хэдвелл, Миддлсекс), әйелдерге арналған әдеп-құлық кітаптарының ағылшын жазушысы. Ол Лондонның «Bluestockings» қоғамымен байланысты болды.
Hester Chapone née Mulso (27 October 1727, in Twywell, Northamptonshire – 25 December 1801, in Hadwell, Middlesex), was an English writer of conduct books for women. She became associated with the London Bluestockings.
Өмір
Томас Мулсоның (1695–1763 жж.) қызы, помещик және оның әйелі (1747/1748 жж.), полковник Томас қызы, тоғыз жасында "Аморет пен Мелиссаның махаббаты" атты роман жазды, бірақ бұл анасының наразылығын тудырды. Ол сол дәуірдегі көптеген қыздарға қарағанда толыққанды білім алды, француз, итальян және латын тілдерін үйренді және 18 жасынан бастап тұрақты түрде жазып, басқа жазушылармен хат алмасып жүрді. Оның алғашқы жарияланған туындылары 1750 жылы Сэмюэл Джонсонның "The Rambler" журналында жарық көрген төрт қысқа мақала болды. Ол 1760 жылы заңгер Джон Чапонға (шамамен 1728–1761 жж.), бұрынғы моральдық жазушы Сара Чапонның (1699–1764 жж.) ұлына үйленді, бірақ көп ұзамай күйеуін жоғалтты. Хестер Чапон Елизавета Монтегюдің төңірегіне жиналған білімді әйелдер, яғни "Блюстокингтер" қатарына қосылды және "Ақылды жетілдіру туралы хаттар" мен "Әртүрлі жазбалар" атты еңбектер жазды. Ол 1801 жылдың 25 желтоқсанында Миддлсекс округіндегі Монкен-Хадлиде қайтыс болды.
Hester, the daughter of Thomas Mulso (1695–1763), a gentleman farmer, and his wife (died 1747/1748), a daughter of Colonel Thomas, wrote a romance at the age of nine entitled "The Loves of Amoret and Melissa", which earned her mother's disapproval. She was educated more thoroughly than most girls in that period, learning French, Italian and Latin, and began writing regularly and corresponding with other writers at the age of 18. Her earliest published works were four brief pieces for Samuel Johnson's journal The Rambler in 1750. She was married in 1760 to the solicitor John Chapone (c. 1728–1761), the son of an earlier moral writer, Sarah Chapone (1699–1764), but she was soon widowed. Hester Chapone became associated with the learned ladies or Bluestockings who gathered around Elizabeth Montagu and wrote Letters on the Improvement of the Mind and Miscellanies. She died at Monken Hadley, Middlesex, on 25 December 1801.
Жүргізу кітаптары
Хаттар алғаш 1773 жылы Чапонедің 15 жасар қызына арналып жазылған, бірақ 1800 жылға қарай кем дегенде 16 басылымнан өтті. 1829 жылға қарай тағы 12 басылым жарық көрді, олардың кем дегенде біреуі француз тіліне аударылған. Олардың негізгі мақсаты – Киелі кітапты, тарихты және әдебиетті оқу арқылы саналы түсінікті қалыптастыруға ынталандыру болды. Қызына сондай-ақ бухгалтерлік есеп, шаруашылықты жүргізу, ботаника, геология және астрономияны оқуға кеңес берілді. Тек сезімтал романдардан сақтану керек еді. Мэри Вулстонкрафт осы кітапты өзін-өзі жетілдіру жанрында мақтауға лайық санаған аз ғана мысалдың бірі деп атады. Ұлыбританияда кеңес беруші және мінез-құлық кітаптарының танымалдылығы 1760-1820 жылдар аралығында ең жоғары деңгейге жетті; бір ғалым осы кезеңді «әйелдерге арналған әдеп кітаптарының дәуірі» деп атады. Нэнси Армстронг өзінің «Күштілік және тұрмыстық көркем әдебиет» (1987) еңбегінде былай деп жазады: «Бұл кітаптар соншалықты танымал болды, он сегізінші ғасырдың екінші жартысына қарай олар ұсынған әйелдік идеалды барша білетін болды». Чапонедің кітабы осыған дәлел. Мінез-құлық кітаптары бұрынғы жанрлардың стильдерін мен риторикасын қабылдады, мысалы, діни жазбалар, неке туралы нұсқаулар, рецепт кітаптары және үй шаруашылығы туралы еңбектер. Олар көбінесе идеалды әйелдің бейнесін сипаттап, сонымен қатар практикалық кеңестер берді. Олар тек моральдық нормаларды ғана емес, сонымен қатар оқырмандардың киім таңдауына бағыт берді және сол кезде дұрыс әдеп саналатын нәрсені анықтады. Чапонедің еңбегі, әсіресе, Вулстонкрафттың «Ойлар» атты туындысын жазуына ықпал етті, себебі оның «әйелдерге арналған тұрақты оқу бағдарламасы» және христиан дінінің «біздің саналық қабілеттеріміздің басты ұстазы» болуы керек деген идеяға негізделген. Сондай-ақ, әйелдерді «сезімталдыққа» берілмейтін, ақылға қонымды жандар ретінде қарастыру қажеттігіне баса назар аударды. Вулстонкрафт 1792 жылы «Әйел құқықтарын қорғау» атты еңбегін жазғанда Чапон мен Маколейдің еңбектерін пайдаланды. Тағы бір құрметтеушісі және жеке досы – романшы және күнделік жазушы Фрэнсис Берни болды. Олардың сақталған хат алмасуларында Бернидің Чапонеге 1799 жылғы 4 сәуірде Джейн Джеффриестің босану кезінде қайтыс болғаны туралы көңіл айту хаты бар, Джейн Джеффриес – Чапонеге «Ақылдылықты жетілдіру туралы хаттар» арналған қызы Мұлсоның немересі.
The Letters were written initially for Chapone's 15 year old niece in 1773, but by 1800 had been through at least 16 editions. A further 12 editions had appeared by 1829, at least one of them a French translation. They focused on encouraging rational understanding through the reading of the Bible, history and literature. The niece was also urged to study book keeping, household management, botany, geology and astronomy. Only sentimental novels were to be avoided. Mary Wollstonecraft singled the book out as one of few examples of the self improvement genre that deserved praise. The tide of advice or conduct books in Britain reached its height between 1760 and 1820; one scholar calls the period "the age of courtesy books for women". As Nancy Armstrong writes in her Desire and Domestic Fiction (1987): "So popular did these books become that by the second half of the eighteenth century virtually everyone knew the ideal of womanhood they proposed." Chapone's is a typical example. Conduct books picked up the styles and rhetoric of earlier genres such as devotional writings, marriage manuals, recipe books and works on household economy. They offered a description most often of the ideal woman, while handing out practical advice. Not only did they dictate morality, but they guided readers' choice of dress and outlined what was seen in the period as proper etiquette. Chapone's work in particular influenced Wollstonecraft in her composition of Thoughts, for its "sustained programme of study for women" and basis on the idea that Christianity should be "the chief instructor of our rational faculties". and on its emphasis that women should be seen as rational beings and not left to wallow in "sensualism". Wollstonecraft drew on both Chapone and Macaulay's works when she wrote A Vindication of the Rights of Woman in 1792. Another admirer, and also a personal friend, was the novelist and diarist Frances Burney. Their surviving correspondence includes a letter of condolence of 4 April 1799 from Burney to Chapone, on the death in childbirth of Jane Jeffreyes, née Mulso, the niece to whom the Letters on the Improvement of the Mind had been addressed.
Мәдениеттің әсері
19 ғасырдағы романист Элизабет Гаскелл Чапонеге хаттардың үлгісі ретінде сілтеме жасайды, оны «Кранфордта» әлдеқайда білімді «Блюстокинг» Элизабет Картермен бірге көрсетеді. Бұл кітап Анна Бронтенің «Агнес Грей» романында да кейіпкерлердің бірі арқылы пайда болады және Сэмюэл Ричардсон, Джейн Остин және Мэри Вулстонкрафтқа әсер еткен. Тэккерей «Vanity Fair» романының 1-тарауында «жас қыздар академиясының» иесі мисс Пинкертонның өзіндік бейнесін «сол сұлу ханым; Хаммерсмит Семирамисі, доктор Джонсонның досы, миссис Чапонемен хаттасқан адам» деп сипаттайды; содан кейін сол тарауда мисс Пинкертон өзінің «The Mall» мекемесі «құрметті миссис Чапонеден қамқорлық көргенін» айтады. Ричардсон мен Элизабет Картер Чапоненің жазбаларының жинағын «Миссис Чапоненің өлімнен кейінгі еңбектері: Мистер Ричардсонмен хат алмасуы; миссис Элизабет Картерге жазылған хаттар сериясы және бұрын жарияланбаған бірнеше шашыраңқы туындылар. Оның өмірі мен мінез-құлқы туралы есеп, оның отбасы жазған» (1807) деген атпен шығарды. Сол жерде Чапоне былай дейді: «Ерлердің жолдары тең болмаса да, Құдайдың жолдары тең, тіпті әйелдер де Одан әділдік табады».
The 19th century novelist Elizabeth Gaskell refers to Chapone as an epistolatory model, bracketing her in Cranford with Elizabeth Carter, a much better educated Bluestocking. The book also appears in Anne Brontë's novel Agnes Grey through one of the characters, and had an influence on Samuel Richardson, Jane Austen and Mary Wollstonecraft. In Chapter 1 of Vanity Fair, Thackeray sums up the self image of Miss Pinkerton, proprietor of an "academy for young ladies", by describing her as "that majestic lady; the Semiramis of Hammersmith, the friend of Doctor Johnson, the correspondent of Mrs. Chapone herself"; later in the same chapter Miss Pinkerton notes that her establishment, The Mall, enjoyed "the patronage of the admirable Mrs Chapone". Richardson and Elizabeth Carter edited a compilation of Chapone's writings entitled "The Posthumous Works of Mrs. Chapone: Containing Her Correspondence with Mr. Richardson; a Series of Letters to Mrs. Elizabeth Carter, and Some Fugitive Pieces, Never Before Published. Together with an Account of Her Life and Character, Drawn Up by Her Own Family" (1807). There, Chapone is quoted: "Though men's ways are unequal, the ways of God are equal, and with him even women shall find justice."