Карнуты – галл тайпасы, Сены мен Луары өзендері арасында өмір сүрген. «Мүйізділер» аталған олардың тарихы, этнонимиясы және қазақша мағынасы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Галл тайпасы
Карнуттар немесе Карнути (галдық: 'мүйізділер') – темір дәуірі мен рим дәуірінде Секуана (Сен) және Лигер (Луар) өзендері арасындағы кең аумақта қоныстанған галл тайпасы.
Gallic tribe
The Carnutes or Carnuti (Gaulish: 'the horned ones'), were a Gallic tribe dwelling in an extensive territory between the Sequana (Seine) and the Liger (Loire) rivers during the Iron Age and the Roman period.
Атауы
Олар Цезарь (б.з.д. 1-ші ғасырдың ортасы) және Ливий (б.з.д. 1-ші ғасырдың соңы) есімдерінде Карнуттар деп, Тибулл (б.з.д. 1-ші ғасырдың соңы) Карнути деп, Страбон Карнутон (Καρνούτων) және Карнунттон (Καρνούντων) (б.з.д. 1-ші ғасырдың басында), Птолемей Карнутай (Καρνοῦται) (2-ші ғасыр), ал Notitia Dignitatum-да (5-ші ғасыр) Карнунта деп аталады. Галл этнонимі Carnutes сөзбе-сөз "мүйізділер" дегенді білдіреді, бұл, әдетте, олардың соғыс кезінде киетін бас киімдеріне сілтеме жасайды. Ол галл тіліндегі *carno ('мүйіз') түбірінен шыққан, ал бұл түбір протокельт тіліндегі *karno ('мүйіз, есекқұлақ'; орта ғасырлық уэльс тіліндегі carn 'есекқұлақ' сөзімен салыстырыңыз) сөзінен туындаған. Карнуттар есімі бритт тіліндегі *Kornouii және уэльс тіліндегі Kernyw сөздерімен тілдік байланыста, олар Корнуолл айманын белгілейді. Шартр қаласы, б.з. 400 жыл шамасында Carnotum (Carnotis шамамен 650, 930 жылы Cartis) деп белгіленген, галл тайпасының атымен аталған.
They are mentioned as Carnutes by Caesar (mid 1st c. BC) and Livy (late 1st c. BC), Carnūti by Tibullus (late 1st c. BC), Karnoútōn (Καρνούτων) and Karnoúntōn (Καρνούντων) by Strabo (early 1st c. AD), Karnoũtai (Καρνοῦται) by Ptolemy (2nd c. AD), and as Carnunta in the Notitia Dignitatum (5th c. AD). The Gaulish ethnonym Carnutes literally means 'the horned ones', probably in reference to their combat helmets. It stems from the Gaulish root carno ('horn'), itself from Proto Celtic *karno ('horn, hoof'; cf. Middle Welsh carn 'hoof'). The name Carnutes is linguistically related to the Brittonic *Kornouii and the Welsh Kernyw, designating the Cornwall region. The city of Chartres, attested ca. 400 as Carnotum (Carnotis ca. 650, Cartis in 930), is named after the Gallic tribe.
География
Олардың жерлері кейін Шартр, Орлеан және Блуа католик епархиялары ретінде ұйымдастырылды, яғни қазіргі Эур-э-Луар, Луар және Луар-э-Шер департаменттерінің көп бөлігі. Карнуттар аймағы римдіктер арасында галл тайпаларының саяси және діни орталығы ретінде белгілі болды. Басты бекінілген қалалар – Ценабум (бұрыс айтылып "Генабум" деп жазылған), қазіргі Орлеан, онда Луар өзені арқылы көпір салынған, және Аутрикум (немесе Карнутес, содан Шартр аталған). Цезар айтқан ежелгі друидтардың жылдық жиыны осы қалалардың бірінде өткен. Ливийдің тарихында Карнуттар Тарквиний Приск билік еткен кезде Белловездің Италияға жасаған жорығына қатысқан тайпалардың бірі болғандығы туралы аңыз айтылады.
Their lands were later organized as the Catholic dioceses of Chartres, Orléans and Blois, that is, the greater part of the modern departments of Eure et Loir, Loiret and Loir et Cher. The territory of the Carnutes had the reputation among Roman observers of being the political and religious center of the Gaulish nations. The chief fortified towns were Cenabum (mistakenly labeled "Genabum"), the modern Orléans, where a bridge crossed the Loire, and Autricum (or Carnutes, thus Chartres). The great annual druidic assembly mentioned by Caesar took place in one or the other of these towns. Livy's history records the legendary tradition that the Carnutes had been one of the tribes that accompanied Bellovesus in his invasion of Italy during the reign of Tarquinius Priscus.
Тарих
Б.з.б. 1 ғасырда карнуттар монеталар соғып, көбінесе штамптармен соғылған, бірақ кейде қалайының көп мөлшері бар қорытпаға құйылған. Олардың монеталары өздерінің жерлерінен алыс жерлерде табылған, кейбір жағдайларда олардың кеңінен таралуы монета соғылған жерді анықтауды қиындатады. Олардың нумизматикасының иконографиясында дәстүрлі кельттік торттары бар бас бейнелері, жұлдызды қасқыр, шапшаң жылқы және трискелион суреті бар. Көптеген монеталарда айлы бұркіт, жылан, алты немесе төрт спицалы дөңгелек, бесбұрышты жұлдыз немесе жидектермен, мүмкін, қарасорамен әмбебапталған тармақ ұстаған қол бейнеленген. Төрт спицалы дөңгелек шеңбер ішіндегі крест түрінде бейнеленеді, бұл неолит дәуірінен бері кең таралған бейне. Кейде шеңбер ұсақ дөңгелектерден тұрады. Кельттер арасында сақина мен спицалар күннің орнына жылдың төрт маусымына бөлінген айналымын көрсетеді, бұл басқа мәдениеттерде кең таралған мағына. Қараңыз, "Кросс". Цезарь тұсында карнуттар ремилерге тәуелді болды, олар бір рет олар үшін жақсылыққа араласты. Б.з.б. 58–57 жылдары қысында Цезарь карнуттарға протекторат орнатып, билеуші рудан Таскетийді өзінің патшасы етіп тағайындады. Үш жылдың ішінде карнуттар қуыршақ патшаны өлтірді. Б.з.б. 53 жылдың 13 ақпанында карнуттар кенабумдағы барлық римдік саудагерлерді және Цезарьдің комиссариатының бір офицерін өлтірді. Көтеріліс Верцингеторикс басшылығымен Галлия бойынша жалпы көтеріліске айналды. Цезарь кенабумды өртеп, ер адамдарды өлтіріп, әйелдер мен балаларды құл ретінде сатты. Олжаны әскерлеріне бөліп, Галлияны бағындыруды қаржыландырудың тиімді жолы болды. Соңынан болған соғыста карнуттар Алесияны құтқару үшін 12 000 жауынгерді жіберді, бірақ Галлия армиясының жеңілісіне қатысты. Олар көмек сұраған битуригтерге шабуыл жасап, Цезарьға бағынуға мәжбүр болды. Мысалы, екі рим легионының гарнизоны орналасқан кенабум жылдар бойы қираған күйде қалды. Август тұсында бейбітшілік орнағаннан кейін, бірақ римдік мәдениетке сіңбеген карнуттар, Галлия Лугдуненсистің халықтарының бірі ретінде civitas socia немесе foederati дәрежесіне көтерілді. Олар өздерінің басқару институттарын сақтап, монеталар соқты; олардың жалғыз міндеті - ер адамдар императорға әскери қызмет етуі болды. 3 ғасырға дейін Аутрикум (кейін Карнуттар, одан Шартр) астана болды. 275 жылы Аурелиан кенабумды қайта құрды, оны енді vicus емес, civitas деп жариялады; ол оны Аурелианум немесе Аурелианезис урбс деп атады (кейіннен Орлеан аталды).
In the 1st century BC, the Carnutes minted coins, usually struck with dies, but sometimes cast in an alloy of high tin content called potin. Their coinage turns up in hoards well outside their home territories, in some cases so widely distributed in the finds that the place of coinage is not secure. The iconography of their numismatics includes the motifs of heads with traditional Celtic torcs; a wolf with a star; a galloping horse; and the triskelion. Many coins show an eagle with the lunar crescent, with a serpent, or with a wheel with six or four spokes, or a pentagrammatic star, or beneath a hand holding a branch with berries, holly perhaps. The wheel with four spokes forms a cross within a circle, an almost universal image since Neolithic times. Sometimes the circle is a ring of granules. Among the Celts, the ring and spokes may represent the cycle of the year divided in its four seasons, rather than the sun, which is a common meaning among cultures. See Cross. In the time of Caesar, the Carnutes were dependents of the Remi, who on one occasion interceded for them. In the winter of 58–57 BC, Caesar imposed a protectorate over the Carnutes and set up Tasgetius as his choice of king, picked from the ruling clan. Within three years, the Carnutes assassinated the puppet king. On 13 February 53 BC, the Carnutes of Cenabum massacred all the Roman merchants stationed in the town as well as one of Caesar's commissariat officers. The uprising became a general one throughout Gaul, under the leadership of Vercingetorix. Caesar burned Cenabum, where he had the men killed and women and children sold as slaves. The booty was distributed among his soldiers, an effective way of financing the conquest of Gaul. During the war that followed, the Carnutes sent 12,000 fighting men to relieve Alesia, but shared in the defeat of the Gallic army. Having attacked the Bituriges, who appealed to Caesar for assistance, they were forced to submit. Cenabum was left for years as a mass of ruins for example, with two Roman legions garrisoned there. After they had been pacified, though not Romanized, under Augustus, the Carnutes, as one of the peoples of Gallia Lugdunensis, were raised to the rank of civitas socia or foederati. They retained their self governing institutions, and minted coins; their only obligation was for the men to render military service to the emperor. Up to the 3rd century, Autricum (later Carnutes, whence Chartres) was the capital. In 275 Aurelian refounded Cenabum, ordaining it no longer a vicus but a civitas; he named it Aurelianum or Aurelianensis urbs (which eventually became Orléans).