Кіріспе

Чард каналы – Англияның Сомерсет графтығындағы 13,5 миль (22 км) ұзындығындағы түтік қайық каналы. Ол Бриджвотер және Таунтон каналынан Крик Сент-Майклдан басталып, төрт акведук, үш туннель және төрт көлбеу жазықтық арқылы Чардқа дейін созылды. Ол 1842 жылы салынған, бірақ коммерциялық сәттілікке жете алмады және 1868 жылы жабылды. Каналдың маңызды инженерлік құрылыстары ландшафтта әлі де анық көрініп тұр.

Алдын ала өнімдер

Каналдың құрылысы басталғанға дейін, соңғы 50 жыл ішінде Корнуолл мен Девонды айналып өту үшін Бристоль каналынан Англия каналына дейін кеме каналын салудың бірнеше жоспары болған. Чардты канал желісімен байланыстыратын алғашқы жоба 1769 жылы Роберт Уитворт жасаған, ол Парет өзенін Девондағы Ситонмен байланыстыруды көздеген. Уитворттан 1790 жылдардың басында бұл бағытты қайта қарастыру сұранып, ол оның мүмкін екенін қайтадан айтты. 1793 жылы жоспар қайта жаңартылды, ал 1794 жылы Жосия Истон Чард арқылы өтетін тағы бір бағытты ұсынды. 1809 жылы 1793 жылғы Шард каналы жоспары қайта жаңартылды, ол енді Англия және Бристоль каналдары каналы деп аталды, содан кейін инженер Джон Ренниден оны 1810 жылы зерттеуді сұрады. Ол 120 тоннаға дейінгі кемелерге қолайлы, кішкентай кеме каналын ұсынды. Баржа каналының құны 70 000 фунт стерлинг деп есептелді, бірақ Ренни кеме каналының құнын 1,33 миллион фунт стерлинг деп бағалады. 1825 жылы кеме каналын салуға тағы бір әрекет жасалды, онда 5 метр тереңдігі бар және 200 тонналық кемелерді қабылдай алатын канал ұсынылды. Бристоль каналындағы Столфордтан Англия каналындағы Бирге дейін, Крич Сент-Майкл, Ильминстер және Шард қалалары арқылы өтетін каналға 30 шлюз қажет болды, оның құны шамамен 1,7 миллион фунт стерлинг болды. Томас Телфорд зерттеу жүргізді, 6 шілде 1825 жылы Парламент актісі қабылданды, және 1,5 миллион фунт стерлингтен астам сомада жазылымдар уәделенсе де, одан әрі шаралар қабылданбады, ал компания 1828 жылдан кейін таратылды.

Тарих

1827 жылы Бриджвотер және Таунтон каналы ашылғаннан кейін, Чардты оған қосуға тағы бір бастама жасалды, және Джеймс Грин 1831 жылы сараптама жүргізді. Маршруттың ұзындығы 22 км (13,5 миль) болды, бірақ Чард Крик Сент-Майклдағы каналдан 70 метр (231 фут) биік болғандықтан, оның жоспары екі қайық көтергіші, екі көлбеу жазықтық және екі туннельді қамтыды, ал құны 57 000 фунт стерлингке бағаланды. 1834 жылғы Шард каналы заңы (4 және 5 Will. 4. c. liii) Парламент актісі 1834 жылғы маусымда қабылданды, ол 57 000 фунт стерлинг жинауға, қажет болған жағдайда тағы 20 000 фунт стерлинг қосымша қаражат алуға рұқсат берді. Алайда, жобаға қатысты жергіліктіктердің ынтасы шамалы болды, капиталдың басым бөлігін Бриджвотер және Таунтон каналына қатысы бар бес адам ғана ұсынды. Жұмыс 1835 жылғы маусымда Врантажда басталды, бірақ актіде туннельдер толық аяқталғанша каналдың бөліктерін салуға рұқсат берілмеді, сондықтан жоғарғы бөліктердегі жұмыс 1837 жылғы күзінде ғана басталды. Құрылыс басталғаннан бастап Гриннің орнына инженер ретінде Сидней Холл тағайындалды. Гриннің Гранд-Уэстерн каналында қайық көтергіштерін іске қосудағы қиындықтарын ескере отырып, Холл көтергіштерді көлбеу жазықтықтармен алмастыруға шешім қабылдады. Ильминстер көлбеу жазықтығының үстіндегі бастапқы жоспарларға тағы өзгерістер енгізілді, онда тағы бір туннель салынды, бұл каналдың бағытын төмендетуге мүмкіндік берді. Бере Миллсте каналдың деңгейін 2 метрге көтеру үшін шлюз салынды, сондай-ақ Шард көлбеу жазықтығының ұзындығы арттырылды. Құрылыс шығындары күтілгеннен әлдеқайда жоғары болды, сондықтан 1840 жылғы Шард каналы заңы (3 және 4 Виктория. c. i) Парламент актісі 1840 жылғы наурызда қабылданды, ол компанияға тағы 80 000 фунт стерлинг акция жинауға және 26 000 фунт стерлингке ипотека алуға мүмкіндік берді. Үшінші акт, 1841 жылғы Шард каналы заңы (4 және 5 Виктория. c. x), құрылысты бастапқы жеті жылдық мерзімнен тыс жалғастыруға рұқсат берді. Канал 1841 жылғы 15 мамырда Ильминстерге, ал 1842 жылғы 3 ақпанда Даулиш Форд кемежайларына дейін ашылды. Wrantage көлбеу жазықтығындағы арқанның жыртылуынан, нәтижесінде каизонға зақым келгенінен, сондай-ақ Бристоль және Эксетер темір жолының Крик каналының астынан өтуіне байланысты кешігулер болды, бірақ жұмыс ақыры 1842 жылғы 24 мамырда аяқталды. Қоғамға көмір бағасының төмендеуінен тікелей пайда болды, бірақ құрылыстың жалпы құны шамамен 140 000 фунт стерлингке жетті, ал түсімдер жоспарланғанның үштен бірін ғана құрады, сондықтан канал компаниясы қарыздар бойынша тіпті пайыздық төлемдерді де өтей алмады.

Операция

Канал ванналық қайықтар үшін жобаланған. Thornfalcon, Wrantage және Ilminster еңістіктері екі параллель жолдан тұратын екі жақты еңістер болды, әрқайсысында алты дөңгелекті кассион орналасқан, олардың ішінде қайықтар жүзген. Екі кассионды байланыстыратын тізбек, ең жоғары жағындағы көлденең барабанға өткен. Қайықтарды қозғау үшін жоғарғы кассион артық сумен толтырылып, қосымша салмақ оның төмен түсуіне, ал екіншісінің көтерілуіне себеп болды. Көлік ағынының көп бөлігі каналмен жоғары бағытта жүргендіктен және қайық өзінің салмағына тең суды ығыстырады (Архимед принципі), еңіспен төмен ағын жоғары ағыннан әлдеқайда көп болды. Дегенмен, бұл жүйе шлюздерді пайдалануға қарағанда тиімдірек болды, ал үлкен жаңа Chard су қоймасы қажетті сумен қамтамасыз етті. Chard Common еңісі мүлдем басқаша болды, ол бір жолдан тұрады, ванналық қайықтар төрт дөңгелекті биегімен тасымалданды. 8 метрлік су басы бар Whitelaw және Stirrat су турбинасы қуатты қамтамасыз етіп, минутына су жұмсады. Қайықтар 86 метрге (26 м) көтерілді, дөңгелекті биегімен 1:10 еңіспен. Биегі бастапқы арқанның жыртылуынан кейін берік сым арқанмен турбинаға бекітілді. Ilminster туннелінің ені 4 метрге (14 фут) жетіп, қарама-қарсы бағытта келе жатқан қайықтардың өтуіне мүмкіндік берді, бірақ Lillesdon және Crimson Hill туннельдері тек бір қайыққа ғана жеткілікті енді болды.

Қалдықтар

Шард су қоймасы, бұл каналға негізгі су көзі болған, лорд Пулетке сатылды. 1990 жылы Оңтүстік Сомерсет аудандық кеңесі оны сатып алды, қазір ол табиғи қорық болып табылады. Ормандармен қоршалған, ол 150-ден астам құс түріне орталық болып табылады. Елеусіздікке берілген 140 жылдан астам уақыттан кейін көтерілістердің қалдықтары және үш туннель сақталған. Төменгі ферманың жанында Торнфактоннан Крикке дейінгі жолдағы көпір қазір II санаттағы ескерткіш ретінде тіркелген, ал Тоун өзені арқылы каналды өткізген үш аркалы су тас жолы көбінесе бұзылмаған, бірақ оның қоршаулары жоқ. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Таутон қорғаныс желісінің бір бөлігі канал бойымен өтті.