Кіріспе

Дүниежүзілік банк тобының 11-ші президенті

Роберт Брюс Зеллик (1953 жылдың 25 шілдесінде туған) – американдық мемлекеттік қызметкер және заңгер. Ол 2007 жылдың 1 шілдесінен 2012 жылдың 30 маусымына дейін Дүниежүзілік банк тобының 11-ші президенті болды. Бұрын АҚШ Мемлекеттік хатшысының орынбасары (2006 жылдың 7 шілдесінде отставкаға кетті) және 2001 жылдың 7 ақпанынан 2005 жылдың 22 ақпанына дейін АҚШ сауда өкілі қызметін атқарды. Зеллик Дүниежүзілік банктегі қызмет мерзімін аяқтағаннан бері Гарвардтың Белфер ғылым және халықаралық қатынастар орталығының аға ғылыми қызметкері болып жұмыс істеп келеді. Қазіргі таңда Брансуик тобының аға кеңесшісі. Суортмор колледжі мен Гарвард университетін бітірген Зеллик 1992 жылдан 1993 жылдың басына дейін Джеймс Бейкер III басшылығымен Ақ үй штабының орынбасары болып қызмет етті.

Өмірбаян

Роберт Брюс Зоэлик Иллинойс штатының Непервилл қаласында Глэдис (Ленц) және Уильям Т. Зоэликтердің ұлы болып дүниеге келді. Оның түбірі неміс халқынан, ал ол лютеран дінінде тәрбиеленді. 1971 жылы Непервилл орталық мектебін бітірді, 1975 жылы Свартмор колледжін тарих мамандығы бойынша Phi Beta Kappa құрметімен бітірді, ал 1981 жылы Гарвард заң мектебін magna cum laude және Гарвард университетінің Джон Ф. Кеннеди атындағы мемлекеттік басқару мектебінен мемлекеттік саясат магистрі дәрежесін алды.

Сот кеңсесі (1982-1983 жж.)

Гарвард құқық мектебін бітіргеннен кейін Зоэлик АҚШ-тың Колумбия округінің апелляциялық сотындағы судья Патриция Уолдтың кеңсесінде сот хатшысы болып жұмыс істеді.

Мемлекеттік қызмет (1985-1992)

Зоэлик 1985-1988 жылдары Қазынашылық департаментінде әр түрлі лауазымдарда қызмет етті. Ол министр Джеймс Бейкердің кеңесшісі, Департаменттің атқарушы хатшысы және Қаржы институттары саясаты жөніндегі хатшының көмекшісі болып қызмет атқарды. Джордж Буш президент болған кезде Зоэлик Бейкермен бірге, ол кездегі Мемлекеттік хатшы, Экономикалық және ауыл шаруашылығы істері жөніндегі Мемлекеттік хатшының орынбасары, сондай-ақ Департаменттің кеңесшісі (Министрдің орынбасары деңгейінде) болып қызмет етті. Зоэлик 1991 және 1992 жылдары G7 экономикалық саммиттерінде Буштың жеке өкілі немесе "шерпа" болды. Ол Германияның қайта бірігуі жөніндегі "Екі плюс төрт" келіссөздерінде АҚШ делегациясын жетекшілік етті. Осы қызметтегі жетістіктері үшін Германия Федеративтік Республикасы 1992 жылы оған "Еңбегі үшін орденінің" Knight Commander's Cross орденін табыс етті. Джеймс Бейкердің "Дипломатия саясаты" кітабында Зоэлик министр Бейкердің "ішкі шеңберіне" жатқандығы айтылады, ол "Орта Батыстың салауатты ақыл-ойы мен саяси біліктілікті үйлестірген" еді. Ол "тамаша менеджер, саясатты талдаушы және жазушы", Бейкердің "екінші миы", "қақпа күзетшісі" және Солтүстік Америка еркін сауда аймағы (NAFTA) жөніндегі "оң қолы" болды. 1992 жылдың тамызында Зоэлик Ақ үй штабының бас орынбасары және Президенттің көмекшісі болып тағайындалды. 1996-1999 жылдары Аспен стратегиялық тобының директоры қызметін атқарды. Ол Сыртқы қатынастар жөніндегі кеңестің сайланған мүшесі болды. 1998 жылдың күзінен 1999 жылдың мамырына дейін Зоэлик Стратегиялық және халықаралық зерттеулер орталығын (CSIS) басқарды. Ол негізін қалаушы Дэвид Абшир зейнетке шығуды қаламағандықтан қызметтен кетті. 2000 жылғы президенттік сайлау кампаниясында Зоэлик Джордж Буштың сыртқы саясат жөніндегі кеңесшісі болды, ол Кондолиза Райс басқарған және оның туған қаласы Бирмингем (Алабама штаты) атымен "Вулкандар" деп аталған топтың құрамында болды. Джеймс Бейкер Флоридадағы дауыс санау бойынша 36 күндік тартыс кезінде оны өзінің бірінші орынбасары – «бір түрлі бас операциялық директор немесе штаб бастығы» деп тағайындады.

АҚШ-тың сауда өкілі (2001-2005)

Зоэлик Буштың бірінші мерзімінде АҚШ-тың сауда өкілі болып тағайындалды; ол Атқарушы кеңсе мүшесі және кабинеттік дәрежеге ие болды. АҚШ Сауда өкілінің сайтында көрсетілгендей, Зоэлик Қытай мен Тайванды Дүниежүзілік сауда ұйымына (ДСҰ) қабылдау бойынша келіссөздерді аяқтады; Катардың Доха қаласында өткен ДСҰ отырысында жаңа жаһандық сауда келіссөздерін бастау стратегиясын жасады; Иорданиямен еркін сауда келісімі және Вьетнаммен сауда келісімі бойынша Конгресс отырыстарын басқарды; сондай-ақ 2002 жылғы Сауда заңын қабылдау үшін Конгресспен бірлесіп жұмыс істеді, ол жаңа Сауданы ілгерілету өкілеттігін қамтыды. Кейбір топтар оның еңбек, экология және адам құқықтары ұйымдарының наразылығына қарамастан, Орталық Америка еркін сауда келісімін қолдағандығын мәлімдеді. Зоэлик АҚШ-тың ДСҰ-дағы Еуропалық Одаққа қарсы генетикалық түрлендірілген тағамдар бойынша дауға қатысты маңызды рөл атқарды. Бұл қадам Еуропалық Одақтың ЕО аясында жаңа генетикалық түрлендірілген өнімдерге мораторий сақтау кезінде ғылыми негізделген әдістерді қолдану бойынша халықаралық міндеттемелерін орындауын қамтамасыз етуге бағытталған.

Мемлекеттік хатшының орынбасары (2005-2006 жж.)

2005 жылдың 7 қаңтарында Буш Зоелликті Мемлекеттік хатшының орынбасары лауазымына ұсынды. Зоэлик 2005 жылдың 22 ақпанында бұл лауазымға кірісті. Зоэлик Мемлекеттік хатшының орынбасары болып кемінде бір жыл қызмет етуге келісті. Ол Буш әкімшілігінің Қытайға қатысты саясатын қалыптастырушылардың бірі ретінде танылды. 2005 жылдың 21 қыркүйегінде жасаған маңызды сөйлесінде Зоэлик Қытайды "халықаралық жүйеде "жауапты қатысушы" болуға шақырды, ол бұрынғыдан да белсендірек үлес қосып, өзі көп пайда көрген халықаралық жүйенің тұрақтылығын нығайтуға көмектесуі керек" деді. Өзінің "терең ойлы және ықпалды сөйлесінде" Зоэлик Қытайдың тұрақты, ережеге негізделген халықаралық экономикалық және саяси тәртіп арқасында қамтамасыз етілген қауіпсіздік пен өркендеуден үлкен пайда тапқанын дұрыс атап көрсетті. Бірақ Қытай осы тәртіпті сақтауға пропорционалдық жағынан аз үлес қосты. Зоэлик АҚШ, Еуропа және Жапониядағы дипломаттардың алдында тұрған үлкен міндеттердің бірі – Қытайды жаһандық игіліктерге көбірек үлес қосуға көндіру екенін мойындады. Ол Мемлекеттік хатшының орынбасары қызметін атқару кезеңінде Суданға төрт рет сапар жасады. Ол Дарфур аймағында Африкалық одақтың әскерлерін алмастыру үшін Біріккен Ұлттар Ұйымы күштерін кеңейтуді қолдады. 2006 жылдың мамыр айында Нигерияның Абуджа қаласында қол қойылған Судан үкіметі мен Судан Азаттық Армиясы арасындағы бейбіт келісімді келіссөздерге қатысты. Көптеген адамдар Зоеликті Дарфур мәселесінде әкімшіліктің ең күшті дауысы деп санайтын. Оның отставкасы Геноцидке қарсы араласу желісі сияқты ұйымдарды оның адам құқықтары мәселесіндегі жетістіктерін жоғары бағалауға итермеледі.

Гарвард Кеннеди мектебінің аға науқасы (2012 қазіргі)

Дүниежүзілік банк қызметінен кеткеннен кейін, Зоэлик 2012 жылдың 1 шілдесінде Гарвард Кеннеди мектебінің Белфер ғылым және халықаралық қатынастар орталығында аға ғылыми қызметкер лауазымын иеленді. 2013 жылдың қыркүйегінен 2016 жылға дейін ол Goldman Sachs компаниясының халықаралық кеңесшілер кеңесінің төрағасы болды.

Митт Ромнидің 2012 жылғы президенттік науқаны

2012 жылғы АҚШ президенттік сайлауы кезінде Зоэлик АҚШ президенті болып сайланған жағдайда Республикалық кандидат Митт Ромнидің өтпелі кезең тобының ұлттық қауіпсіздік бөлімін басқаруға тағайындалды. Зоэлик "көп тәжірибесі бар, салмақты тұлға" деп есептелді және Ромни әкімшілігінің "экономикалық саясатты жоспарлау тобының" құрамына кіруі мүмкін еді. Ромнидің өтпелі кезең жобасымен байланысты анонимді дереккөздер осыны хабарлады. Алайда, басқа анонимді "Ромнидің бұрынғы кеңесшілері" Ромнидің болашақ әкімшілігіндегі қызметтерге сыртқы саясат бойынша өтпелі кезең тобының мүшелерінің міндетті түрде ие бола бермейтінін мәлімдеді. Ромни сайлауда жеңілген соң, Зоэликке қатысты бұл болжамдар мәнсіз болды. 2018 жылдан бері ол Carnegie халықаралық қатынастар орталығының мүшесі. Robinhood компаниясының тәуелсіз директоры және Wildlife Conservation Society қорының мүшесі. Сонымен қатар, Вашингтон, округ Колумбиядағы Inter-American Dialogue ой-танымының мүшесі. Global Tiger Initiative бағдарламасын басқарады және Mercy Corps халықаралық гуманитарлық ұйымының Global Leadership Council кеңесіне кіреді. Council on Foreign Relations кеңесінің мүшесі. 19 шілде 2018 жылы Джек Дорси Зоэлик Twitter директорлар кеңесіне сайланғанын хабарлады. 22 сәуір 2022 жылға дейін Зоэлик Twitter-де бірде-бір жазба жасамаған және ешқандай жазбаны ұнатпаған. 2 тамыз 2013 жылдан бері Зоэлик Temasek Holdings – Сингапурдің мемлекеттік байлық қорының кеңесі мүшесі. Бұрын AXA, Viventures венчурлық қорының кеңесшілер кеңесіне кірген және Aspen институтының стратегиялық тобының директоры болған. Сонымен қатар, German Marshall Fund және European Institute кеңестерінде, World Wildlife Fund консультативтік кеңесінде жұмыс істеген. Министр Уильям Коэннің Қорғаныс саясаты жөніндегі кеңесші комитетінің мүшесі болды. Мемлекеттік хатшылықтың ең жоғары наградасы – Distinguished Service Award, Қаржы министрлігінің Alexander Hamilton Award сыйлығы және Қорғаныс министрлігінің Distinguished Public Service медалін алды. 1992 жылы Германия Федеративтік Республикасының еңбегі үшін Knight Commander's Cross орденімен марапатталды. 2002 жылы Индиана штатының Ренсселер қаласындағы Saint Joseph's College колледжінің құрметті докторлық дәрежесін алды. Мексика және Чили үкіметтері оған еркін сауданы, дамуды және қоршаған ортаны қорғау жөніндегі еңбегі үшін ең жоғары наградаларын – Aztec Eagle және Order of Merit ордендерін табыс етті. 2016 жылы Walter and Leonore Annenberg Excellence in Diplomacy дипломатия саласындағы жетістіктері үшін сыйлықты алды. 2017 жылы Minnesota экономикалық клубының Bill Frenzel Champion of Free Trade сыйлығымен марапатталды. 2017 жылдың мамырынан 2019 жылдың мамырына дейін AllianceBernstein компаниясының атқарушы емес төрағасы болып қызмет етті.

Көзқарастар

Зоэлик 1998 жылғы 26 қаңтарда Жаңа американдық ғасыр жобасы (PNAC) президенті Билл Клинтонға жазған хатына қол қойды. Онда Саддам Хусейннің ынтымақтастығына сүйенудің жеткіліксіздігі" және жаппай қырып-жою қаруын қолданудан бас тарту үшін, сондай-ақ Саддам Хусейннің режимін Иракта биліктен алып тастауға бағытталған стратегияны қолдау қажеттігі айтылды. Хат президент Клинтонға "дипломатиялық, саяси және әскери күш-жігерді толыққанды пайдалануды" талап етті. 2000 жылғы қаңтарда "Сыртқы істер" журналында жарияланған "2000 жылғы науқан: Республикалық сыртқы саясат" атты мақаласында ол бес республикалық принципті атап өтті: күшке құрмет, коалициялар мен одақтарды құру және нығайту, халықаралық келісімдер мен институттармен ортақ мүдделерді тану, жаһандық саясат пен қауіпсіздік үшін жаңа технологияларды қабылдау және жаман ниетті актерлердің әрекеттеріне тоқтаусыз қарсы тұру. "Әлі де әлемде зұлымдық бар – Американы және оның құндылықтарын жек көретін адамдар бар. Бүгінде біз ядролық, биологиялық және химиялық қаруды, сондай-ақ оларды жеткізуге арналған зымырандарды жасауға тырысатын жаулармен бетпе-бет келеміз. АҚШ сақ болуы және жауларын жеңуге жеткілікті күшке ие болуы керек. Жауыздыққа немесе үстемдік құруға ұмтылатын адамдар ақылға немесе ізгі ниетке жауап бермейді. Олар өркениетті қағидаларды өркениетсіз мақсаттар үшін пайдаланады". Мақаланың көп бөлігі билік пен экономика арасындағы байланысты баса көрсетеді: "АҚШ-қа ашық экономика үшін жаһандық ережелерді әзірлеумен аймақтық келісімдерді біріктіретін стратегиялық экономикалық келіссөздердің күн тәртібі қажет". Сол мақалада Теодор Рузвельт пен Вудро Вильсонның идеализмі мақталады. Австралияның "New Left Review" журналында Гаван МакКормак USTR Зоэлик 2004 жылы Жапония премьер-министрі Джуничиро Коидзумидің сайлау науқаны кезінде жекешелендіру мәселесіне араласқанын мәлімдеді: "АҚШ Сауда өкілінің кеңсесі Жапония поштасын жекешелендіру туралы заң жобасын әзірлеуде белсенді рөл атқарды. 2004 жылғы қазан айында Роберт Зоэлик Жапонияның қаржы министрі Такенака Хейдзоға жазған хатында, 2005 жылғы 2 тамызда Диетте ұсынылған Зоэликтың Такенаканы мақтаған қолжазбасы бар. АҚШ-тың ішкі істерге араласуына қатысты сұраққа Коидзуми тек Такенаканың осындай маңызды тұлғамен дос болғанына ризашылық білдірді. Пошталық жинақ жүйесін жекешелендіру арқылы АҚШ және әлемдік қаржы капиталына ұсынылған мүмкіндіктің ауқымын асыра бағалау қиын". 2010 жылғы G20 Сеул саммитіне дейін және АҚШ сайлауынан кейін ФРС QE2 ақша-кредиттік саясатының нәтижесінде Зоэлик халықаралық валюта нарықтарында алтынның рөлін арттыру туралы ұсыныс жасады. Көптеген экономистер бұл ұсынысты Бреттон Вудс II-ден кейінгі әлемде алтын стандартының қандай да бір түрін қайтару туралы шақыру ретінде қате түсіндірді. Зоэлик бұл қате түсініктің жолын түзетуге тырысты: ол алтын стандартына қайта оралуды ұсынбады, бірақ валюта нарықтарында алтынның жаңа рөлін – "бағыттамалық алтын" деп аталатын баламалы ақшалай актив ретінде қарастырды. 2016 жылғы наурызда Зоэлик "ашық хатқа" қол қойды, онда GOP ұлттық қауіпсіздік басшылары Дональд Трампты қолдамау себептерін баяндады. Тамыз айында Зоэлик Трампты ұлттық қауіпсіздікке қауіп төндіретін деп атаған 50 республикалық қауіпсіздік шенеунігінің хатына қол қойды. Зоэлик Трамптың кандидатурасына қарсы шыққан үш республикалық шенеуніктердің бірі болды. 2016 жылғы 1 қарашада "Deutsche Welle" телеарнасына берген сұхбатында Зоэлик: "Трамппен менің арадағы келіспеушіліктер тек саясатқа ғана емес, оның протекционизміне, авторитарлық көшбасшыларға және Владимир Путинге деген құштарлығына да байланысты. Бірақ менің ойымша, ол – нарциссистік, эгоцентрлі адам және ол қауіпті болар еді. Мен көптеген президенттерге қызмет ету мүмкіндігіне ие болдым және бұл жұмыстың маңыздылығын жақсы білемін, сондықтан мен оны Овалдық кеңселерде көргім келмейді" деді. Зоэлик сыртқы саясат және халықаралық экономика тақырыбында көп жазды. Ол еркін сауданы қолдайды. 2017 жылғы қыркүйекте жариялаған мақаласында ол Конгрессті Трамптың саясаты "Азия-Тынық мұхиты аймағындағы маңызды байланыстарды бұзбай, қауіпсіздік дағдарысына тап болған одақтас елге зиян келтірмей, Солтүстік Америка серіктестігін жойбай, бүкіл әлемде АҚШ-қа деген сенімді құлатпастан бұрын, саудаға қатысты конституциялық өкілеттіктерін пайдалануға" шақырды. Ол "Financial Times", "Washington Post" және "Wall Street Journal" газеттеріне пікір мақалаларын жариялайды. Зоэлик "Америка әлемінде" атты кітаптың авторы. 2023 жылғы ақпан айында Ларри Саммерспен өткен панельдік талқыда Зоэлик 350 миллиард долларлық тоңдатылған ресейлік активтерді Украина экономикасын қайта құру үшін пайдалану Путинге күшті сигнал жіберуі мүмкін екенін айтты.