Британдық эсминецтердің L және M кластары

Кіріспе

L және M класы – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ұлыбритания Корольдік теңіз флотында қызмет еткен он алты эсминецтің класы. Класс кемелері 1939 және 1942 жылдар аралығында суға түсірілді. L класы (сонымен қатар Лафорейлер деп те аталады) 1937 жылғы теңіз күштерінің сметасымен бекітілді. Осы кемелердің төртеуі (Ланс, Лайвли, Легион және Ларн) 4,7 дюймдік қарулардың орнына басқа қару-жарақпен жабдықталды. Сегізінің алтауы соғыста жойылды, ал қалған екеуі 1948 жылы құрастырылып таратылды. M класы 1939 жылғы теңіз күштерінің сметасы бойынша салынды. Олар 1944 жылға дейін Жеке флотта қызмет етті, содан кейін Жерорта теңізіне жіберілді. Үш кеме соғыс кезінде жойылды; аман қалған бесеуінің ішінде "Мускетер" 1955 жылы құрастырылып таратылды, ал қалған төртеуі 1958 жылы Түркияға сатылды.

Құрылыс бөлшектері

Кеме класының қарулануы кеңінен талқыланды, себебі мұндай кемелерге ауыр зениттік қаруландыруды жақтаушылар Адмиралтействода тыңдала бастады. Бұл негізінен Испания азамат соғысынан алынған сабақтардың нәтижесінде болды, яғни әскери ұшақтар енді құрлықтағы және теңіздегі нысандарға елеулі қауіп төндіретін деңгейге жеткен еді. L және M кластарының кемелері бұрынғы J класы сияқты бір түтікшеге, үш аяқты алдыңғы мачтаға және кеме ортасынан кейін орналасқан қысқа мачтаға ие болды. Көпірдің ерекшелігі оның дизайны еді. Корольдік теңіз күштерінің барлық эсминецтері (1750 жылдан 1760 жылға дейін) көпірдің ерекше клина тәрізді бетін бөлісті, оның ішінде оқтан қорғалған рульдік бөлімшесі болды, ол рульшінің қарудан көруі үшін көтерілген еді. L класының жаңа қару орналымдарының биіктігі артуына байланысты рульдік бөлімшесі одан да көтерілді, ал рульдік бөлімшенің еңіс шатыры (компас платформасы арқылы ауа ағынын бағыттау үшін) дерлік жазық болды. Бұл ерекшелік L және M кластарына ғана тән еді.

Бұйрық бойынша, класс жетекші кемеден және 7 эсминецтен тұрады. Әр кемеде 6 зениттік қару және 8 торпедалық түтік орнатылуы тиіс еді. Жақын қашықтықтағы қаруландыру мәселесі әлі шешілмеген, ал жеткізілу мерзімі маңызды фактор болып табылды. Олар британдық эсминецтерінің арасында толық жабық орналымдарда қаруланған алғашқы кемелер болды. Сондай-ақ, олар (алғаш рет J класында енгізілген) көшбасшы кемені класс мүшелерінен ажыратуды қиындататын дәстүрді жалғастырды, олар тек кеңірек кабиналармен және жақсы радио (W/T – "сымсыз телеграф") жабдықтарымен ерекшеленді.

Негізгі қарулану

Бұйрық бойынша кемелерде "А", "Б" және "Х" позицияларында Mark XX қос орнатылған алты QF Mark XI зеңбірегі болуы керек еді. "Х" орнатуы төменгі бұрыштарда 320 градус, ал 20 градустан жоғары бұрыштарда 360 градус оттық доғасын қамтамасыз етті. Mark XI зеңбірегінің өзі бұрынғы нұсқасына қарағанда үлкен жетістік болды, себебі ол қабық атты (алдыңғы J класындағы 50 фунт (23 кг) қабықпен салыстырғанда). Mark XX орнатылымы толық жабылып, ауа райына төзімді деп есептелді; бірақ қызметтегі экипаждар мұны жоққа шығарды. Ол сонымен қатар зеңбіректерді тәуелсіз түрде көтеруге мүмкіндік берді. Mark XX техникалық тұрғыдан мұнара емес еді, себебі оқ-дәрілерді беру жүйесі қарудың орнатылымынан өзгеше болды және айналмалы массамен бірге бұрылмады. Бұл қарулардың максималды бұрылу шегінде болған кезде оқ-дәрімен қамтамасыз ету біршама қиын болды дегенді білдірді. Сондай-ақ, оқ-дәрілерді көтерушілерді USN 5 дюймдік зеңбіректеріндегідей зеңбіректердің арасында орналастыру қажет болды. Нәтижесінде, зеңбіректердің біліктері кеңінен орналастырылды, бұл Mark XX орнатылымында бірден көзге түсетін еді. Mark XX орнатылымы 50 градусқа дейін көтерілуге мүмкіндік берді (бұрынғы үлгілерде 40 градусқа қарағанда). Дегенмен, бұл жаудың ұшақтарына қарсы ұрыс уақытын шектеді, бірақ радарлық жақындау фитильдері қолданылғанға дейін орташа калибрлі қарулар секіруші бомбалаушыларға көп қауіп төндірмеді. Жапон Императорлық Әскери-теңіз күштері 5 дюймдік (127 мм) 70 градусқа көтерілетін зеңбіректі пайдалануға енгізді, ол әуеге қарсы қару ретінде өте нашар жұмыс істеді, ал АҚШ Әскери-теңіз күштерінің 5"/38 калибрлі Mark 32 орнатылымы 85 градусқа дейін көтеріле алатын еді. Ark Royal кемесіне орнатылған 4,5 дюймдік (114 мм) зеңбіректер бұрыннан қызметте болды және 80 градусқа дейін көтеріле алатын, бірақ орнатулар эсминец өлшемді кемеге сәйкес келмеді. Қозғалтқышты көтерудің болмауымен бірге, Mark XX орнатылымы таңдалған әуеге қарсы рөлінде кемшілікке ұшырады, бірақ ол Остің инвентаризациясындағы кез келген ұқсас қарумен салыстырылатын еді. Басты қару-жараққа қатысты тағы бір жаңалық – HA/LA Mk. IV (TP) біріктірілген жоғары және төмен бұрыштарды басқару мұнарасын қабылдау болды. Бұл ХА режимінде ешқашан толық қанағаттандырмады және кем дегенде бір тонна артық салмаққа ие болды. Кейіннен ол сәл сәтсіз, Z класының Mk. I "K мұнарасы" ретінде қайта жөнделді. Бұл кемелер HA өртін басқару компьютерін пайдаланды. Бастапқыда тапсырылғандай, класта жақын қашықтықтағы қару-жарақ мүлдем болмады, себебі әртүрлі бөлімдер немен жабдықтауға болатыны туралы келісе алмады. Бір немесе екі төрт түтікпен 2 фунттық "пом-пом", бір "пом-пом" және сол кезде әзірленіп жатқан көптеген пулеметтердің бірі, бір "пом-пом" және дәстүрлі 0,5 дюймдік (12,7 мм) Vickers пулеметін орнатудың тиімділігі туралы пікірталастар болды. Бұл дауды өндіріс кестесі (кемеге екінші "пом-пом" 1942 жылға дейін қол жетімді болмайды), 0,661 үлгілерінің нашар жұмыс істеуі және көптеген жас офицерлер (Лорд Луис Маунтбеттен басқарған) қолданыстағы әуеге қарсы қару-жараққа наразылық білдіруі күшейтті. Ақырында, 0,661 дамуы тоқтатылды, өйткені ол ақылға қонымды мерзімде қол жетімді және тиімді бола алмайды, бұл аргументтерді біршама жеңілдетті. Соғыс басталғанда ойлар шоғырланды. АА қарулану мәселесінен басқа, жалпы алға басу туралы да алаңдаушылықтар туды. 1940 жылдың ақпан айында екі фактор төрт "L" кемесінің дизайнын өзгерту және Mark XIX жоғары және төмен бұрыштарлы (HA/LA) қос орнатылған 4 дюймдік (102 мм) Mark XVI* зеңбіректерін орнату туралы ұсынысқа әкелді, бұл олар 1920 жылдары қосымша қару ретінде қолданылған және сол кезде құрылыста болған шлюптерде басты қару ретінде қолданылған. Қоса өзгерістерге екі төрт еселенген 0,5 дюймдік (12,7 мм) пулеметтерді орнату кірді. Бұл кластағы барлық кемелерде, Lightning және Laforey-ден басқа, төрт түтікпен 2 фунттық "пом-пом" болды. Норвегиялық науқан мен Дюнкерктегі сабақтар бұл өзгерістің қажеттілігін көрсетті және 1940 жылдың шілдесінде бастапқыда ұсынылған үштің орнына төрт қос орнату болуы керек деп келісілді. Төртіншісі артқы жоғарғы құрылыстың алдыңғы жағында орналастырылуы керек еді, бұл екі орнатудың оттық доғаларын азайтады, бірақ төртіншісі әлі де ауа райы нашар болғанда пайдалануға жарамды болады. Барлық жоғары офицерлер де бұл шешімді қолдамады, кейбіреулері бұл кемелер шетелдік әріптестерімен сәтті күресе алмайды деп ашық айтты. Жерорта теңізіндегі тәжірибе, әсіресе "K" күшінің құрамындағы екі 4 дюймдік (102 мм) "L" кемесі көрсеткендей, жер бетіндегі нысаналарға қарсы зеңбіректің қуатының жоғалтылуы жоғары ату жылдамдығымен өтелуі мүмкін. АА қарулану мәселесін қарау жалғасты, қазан айында артқы торпедалық түтіктерді алып тастап, олардың орнына бір 4 дюймдік (102 мм) HA зеңбірегін орнату туралы шешім қабылданды, және осылайша зеңбіректі жабдықталған кемелер теңізге шықты, бірақ Matchless және Marne сияқты кейбір аман қалған кемелерде соғыс аяқталғаннан кейін артқы түтіктер ауыстырылды.

As ordered, the ships were to have six QF Mark XI guns in Mark XX twin mountings in 'A', 'B', and 'X' positions. The 'X' mount gave an estimated arc of fire of 320 degrees at low elevations and 360 degrees at elevations above around 20 degrees. The Mark XI gun itself was a major improvement on the previous version in that it threw a shell (compared to the 50 lb (23 kg) shell in the preceding J class). The Mark XX mount was fully enclosed and supposedly weatherproof; in service, crews found otherwise. It also allowed the guns to be elevated independently. The Mark XX was not technically a turret, as the ammunition feed system was distinct from the weapon mounting, and did not train with the revolving mass. This meant that ammunition supply when the guns were at the limit of training was somewhat difficult. This also meant that the ammunition hoists had to be located between the guns just as in the USN 5" guns. As a result, the axes of the guns were very widely spaced, a feature instantly obvious with the Mark XX mounting. The Mark XX mounting permitted an increased elevation to 50 degrees (compared to 40 for previous marks). However, this still limited the engagement time against enemy aircraft, although medium calibre guns posed little threat to dive bombers prior to the use of radar proximity fuzed ammunition. The Imperial Japanese Navy had already introduced a 5 inch (127 mm) gun with 70 degree elevation into service which had very poor performance as an anti aircraft weapon, while the United States Navy's 5"/38 cal Mark 32 mount could elevate to 85 degrees. The 4.5 inch (114 mm) guns fitted to Ark Royal were already in service and capable of elevations of 80 degrees, although the mountings were not suitable for a destroyer size ship. Coupled with the lack of powered elevation, the Mark XX mounting was compromised in its chosen anti aircraft role, although it compared favourably with any similar weapon in the Axis inventory. Another development regarding the main armament was the adoption of a combined high angle/low angle director tower, the HA/LA Mk. IV (TP). This was never entirely satisfactory in the HA mode, and was at least a ton overweight. It was later reworked, somewhat unsuccessfully again, as the Mk. I "K tower" of the Z class. These ships used the Fuze Keeping Clock HA Fire Control Computer. As originally ordered, the class had no close range armament at all, as the various departments could not agree on what to fit. Arguments raged as to the effectiveness of mounting one or two four barrelled 2 pdr "pom poms", one pom pom and one of the multiple machine guns then in development, one pom pom and the traditional 0.5 inch (12.7 mm) Vickers machine gun. The argument was stoked by the manufacturing schedules (a second pom pom per ship would not be available until 1942), the poor performance of the development models of the 0.661 and a number of younger officers (led by Lord Louis Mountbatten) dissatisfied with available anti aircraft weaponry. Eventually, development of the 0.661 was dropped as it clearly would not be available and effective in a sensible timescale, this simplified the arguments somewhat. The outbreak of war focused minds. Apart from the AA armament issue concerns started to be raised about progress generally. By February 1940 the two factors led to a proposal to change the design of four of the 'L's and fit a main armament of 4 inch (102 mm) Mark XVI* guns in Mark XIX High Angle/Low Angle (HA/LA) twin mounts as used as secondary armament in the s already in service and main armament in the of sloops then under construction. Associated changes were provision of two quadruple 0.5 inch (12.7 mm) machine guns. All ships of this class except Lightning and Laforey carried a four barrel 2 pdr pom pom. The lessons of the Norwegian campaign and at Dunkirk drove home the need for this change and it was agreed in July 1940 that there were also to be four of the twin mounts instead of the originally proposed three. The fourth was to be at the forward end of the after superstructure which cut down on the fire arcs of both mounts but ensured the fourth would still be available for use in heavy weather. Not all senior officers were in favour and some openly expressed opinions that it would mean the ships could not successfully fight their foreign equivalents. Experience in the Mediterranean, especially that of Force K which contained two of the 4 inch (102 mm) 'L's, showed that the loss of gun power against surface targets was balanced against a higher rate of fire. Review of AA armament continued and in October a decision was taken to remove the after bank of torpedo tubes and fit a single 4 inch (102 mm) HA gun instead and that is how the gunned ships eventually went to sea, although some surviving ships, including Matchless and Marne, had the after tubes replaced later in the war.

Ұсынылған конверсия

1950 жылдардың басында М класының қалған бес кемесін және жеті соғысқа дайындық бағдарламасы бойынша салынған эсминецтерді 62 типті әуе бағыттау фрегаттарына түрлендіру ұсынылды. Түрлендіру кемелердің қару-жарағы мен сенсорларын алмастыруды қамтитын болды. Бастапқы ұсыныс бойынша кемелерге екі зеңбірекпен 4 дюймдік артиллериялық қондырғы, екі зеңбірекпен 40 мм-лік Бофорс зеңбірегі және суастына қарсы миномет орнатылатын жоспарланған. 982 және 983 типті әуе бағыттау радарлары, сондай-ақ 162 және 166 типті гидролокаторлар (сонарлар) орнатылуы тиіс болды. 1952 жылдың наурыз айында бағдарлама қысқартылды, себебі соғысқа дайындық эсминецтері ауыр радарларды орнатуға тым кішкентай болды. Кейін сол жылы 4 дюймдік зеңбіректерді АҚШ-тың 3 дюймдік 50 калибрлі екі зеңбірекпен алмастыру туралы шешім қабылданды. Жоба 1954 жылдың мамыр айында кемелердің нашар жағдайы мен соққыға төзімділігінің жеткіліксіздігіне байланысты тоқтатылды.

M класы

М класы 1939 жылғы Әскери-теңіз бағалаулары бойынша салынды. 1944 жылға дейін олар Ұлттық флотта қызмет етті, содан кейін Жерорта теңізіне жіберілді. Соғыста үш кеме жоғалды; аман қалған бесеуінен «Мускетер» 1955 жылы құрастырылып таратылды, ал қалған төртеуі 1958 жылы Түркияға сатылды. + Құрылыс деректеріКеме құрылысшысыШалқа салындыҚұрастырылдыТағдырыScotts Shipbuilding & Engineering Company, Greenock 24 қаңтар 1940 30 желтоқсан 1941 6 тамыз 1942 Түркияға берілді, 1959, Alp Arslan (бұрынғы Marksman) атымен 7 шілде 1939 28 шілде 1942 8 сәуір 1943 U 990 су асты кемесімен батып кетті, 25 ақпан 1944Fairfield Shipbuilding & Engineering Company, Govan 7 желтоқсан 1939 2 желтоқсан 1941 5 желтоқсан 1942 Бөлініп таратылды, 6 желтоқсан 1955 7 желтоқсан 1939 2 наурыз 1942 5 желтоқсан 1942 Польша Әскери-теңіз флотына уақытша берілді және ORP Orkan деп аталды. Су асты кемесімен батып кетті, 8 қазан 1943Alexander Stephen & Sons, Linthouse 14 қыркүйек 1940 4 қыркүйек 1941 26 ақпан 1942 Түркияға берілді, 1959, Kilicali Pasha атымен 14 қыркүйек 1940 3 қараша 1941 12 тамыз 1942 Түркияға берілді, 1959, Piyale Pasha атыменVickers Armstrongs, Walker 23 қазан 1939 30 қазан 1940 2 желтоқсан 1941 Түркияға берілді, 1959, Maresal Fevzi Cakmak атымен 23 қазан 1939 12 желтоқсан 1940 4 тамыз 1942 Су асты кемесімен батып кетті, 10 қараша 1942