Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Орталық Азия мәдениетіндегі әуен түрі – Муқам (؛ s=木卡姆) – ұйғыр музыкасында қолданылатын әуен түрі, музыкалық лад және импровизация мен композицияны жетектеу үшін пайдаланылатын әуендік формулалар жиынтығы.
Melody type from Central Asian culture
A Muqam (; s=木卡姆) is the melody type used in the music of the Uyghurs, that is, a musical mode and set of melodic formulas used to guide improvisation and composition.
Тарих және сақтау
Кейбір қытай ғалымдары ұйғыр муқамын Хан (б.з.д. 206–220 жж.) және Тан (618–907 жж.) дәуірлерінде дамыған «Батыс аймағының үлкен мелодиясына» (s=西域音乐) қайта баратындығын айтады, ол Орталық Қытай сарайларында импортталып, танымал болған. Дегенмен, оның Еуразия және Солтүстік Африка халықтарының көптеген музыкалық жанрларына әкелген араб мақам модальдық жүйесінің ықпалы болғандығы әлдеқайда мүмкін. Ұйғырлардың жергілікті муқам жүйелері қазіргі Синьцзян аймағында орналасқан Долан, Іле, Құмыл және Түрпан сияқты тарихи қалалардың аттарымен аталады. Осы уақытқа дейін ең толық дамыған – Батыс Тарим аймағының 12 муқамы, ол қазір 1950 жылдары дәстүрлі орындаушылар Турди Ахун мен Омар Ахун және басқалардан жазылған, жүйелі жүйеге енгізілген үлкен музыка және әндер жинағы болып табылады. Халық әншілері түрік таксим орындарындағыдай әндерін импровизациялаған болса да, қазіргі институционалдық жинақ ансамбльдермен бекітілген композициялар түрінде орындалады. Яркенд хандығының әйелі Аманниса хан (1526–1560 жж.) он екі муқамды жинап, сақтап қана қоймай, оның стилін Тянь-Шань тауларының жергілікті дәстүрлеріне көбірек сүйену үшін және парсы-араб элементтерін тазарту үшін өзгертіп жасады. Қытай коммунистік революциясынан кейін мемлекет музыканттар Ван Тонгшу мен Турди Ахунға муқамды таспаға түсіруді тапсырды, осылайша оның жоғалып кетуіне жол бермеді. Олар 1960 жылы алғашқы альбомын шығарды. 2004 жылдан 2008 жылға дейін 7000-нан астам орындаушылар Қытайдың мемлекеттік жобасында муқамды насихаттау, зерттеу жобаларын жүргізу және жазбалар жасау үшін бірлесіп жұмыс істеді. 2005 жылы ЮНЕСКО Синьцзянның ұйғыр муқамын Адамзаттың материалдық емес мұрасының бір бөлігі деп таныды.
Some Chinese scholars believe that the Uyghur Muqam can be traced back to the "Great Western Region Melody" (s=西域音乐) developed during the Han (206 BCE–220 CE) and Tang (618–907) dynasties, from which it was imported and enjoyed in the courts of Central China. It is however more likely that it was influenced by the Arabic maqam modal system that has led to many musical genres among peoples of Eurasia and North Africa. Uyghurs have local muqam systems named after their historic oasis towns which are currently in Xinjiang, such as Dolan, Ili, Kumul and Turpan. The most fully developed at this point is the Western Tarim region's 12 muqams, which are now a large canon of music and songs recorded from the traditional performers Turdi Akhun and Omar Akhun among others in the 1950s and edited into a more systematic system. Although the folk performers probably improvised their songs as in Turkish taksim performances, the present institutional canon is performed as fixed compositions by ensembles. The concubine Amannissa Khan of the Yarkent Khanate (1526–1560) is credited with collecting and thereby preserving the Twelve Muqam, while reshaping its style to draw more from the indigenous traditions of the Tian Shan mountains and purging it of the Perso Arabic. After the Chinese Communist Revolution, the state commissioned musicians Wan Tongshu and Turdi Akhun to record the Muqams on tape, so that it could not be lost. They published their first album in 1960. From 2004 to 2008, over 7,000 performers have collaborated in a Chinese state project to proliferate seminars, research projects and recordings of the Muqam. In 2005, UNESCO designated The Uyghur Muqam of Xinjiang as part of the Intangible Heritage of Humanity.