Фрейдтің психосексуалдық дамуының фалликалық кезеңі

Кіріспе

Фрейдтік психосексуалдық даму

Фрейдтік психоанализде фалликалық кезең – психосексуалдық дамудың үшінші кезеңі, үштен алты жас аралығын қамтиды. Осы кезеңде нәрестенің либидосы (сексуалдық қуат) жыныстық мүшелеріне, эрогендік аймақ ретінде шоғырланады. Балалар өз денелерін, басқа балалардың денелерін және ата-аналарының денелерін білген кезде, олар физиологиялық қызығушылықтарын қанағаттандыру үшін киімдерін шешіп, бір-бірін және өз жыныстық мүшелерін зерттейді. Фалликалық кезеңнің орталығы осы зерттеулер болып табылады. Осы процесте олар еркек және әйел арасындағы физикалық айырмашылықтарды, сондай-ақ олармен байланысты әлеуметтік рөлдерді таниды. Бұл тәжірибелер ата-ана мен бала арасындағы психологиялық динамиканы өзгертеді. Фалликалық кезең – Фрейдтік психосексуалдық дамудың бес кезеңінің үшіншісі: (i) ауыздық, (ii) анальдық, (iii) фалликалық, (iv) жасырын және (v) генитальдық.

Эдип комплексі

Психосексуалдық дамудың фалликалық сатысында баланың шешуші тәжірибесі – Эдип комплексі, ол баланың анасын жыныстық иелену үшін әкесімен бәсекелесуін сипаттайды. Бұл психологиялық кешен өзінің атын грек мифологиясындағы Эдип кейіпкерінен алған, ол бейсалы әкесін өлтіріп, анасымен жыныстық қатынасқа түскен. Бастапқыда Фрейд Эдип комплексін ұлдар мен қыздардың дамуына қатысты қолданды; кейін ол фалликалық сатыдағы психосексуалдық дамудың әйелдік аспектісін әйелдік Эдип позициясы және теріс Эдип комплексі ретінде дамытты. Оның шәкірті – әріптесі Карл Юнг «Электра комплексін» ұсынды, ол грек мифологиясындағы Электра кейіпкерінен алынған, ол әкесінің өлімі үшін анасына өш алуды жоспарлаған, әкесін иелену үшін анасымен қыздың психосексуалдық бәсекелесуін сипаттау үшін. Ана баланың қалауын қанағаттандыратын ата-ана болғанымен, бала ата-ана мен бала арасындағы қарым-қатынастың динамикасын өзгертетін жеке жыныстық сәйкестікті қалыптастыра бастайды; ата-аналар нәрестелік либидолық энергияның ортасы болады. Бала өзінің либидосын (жыныстық құштарлығын) анасына, ал қызғаныш пен эмоционалдық бәсекелестікті әкесіне аударады, себебі ол анасымен бірге болады. Анасымен бірігуді жеңілдету үшін баланың ид әкесін өлтіруді қалайды (Эдип сияқты), бірақ шындық принципіне негізделген эго, оның әкесі екі еркектің психосексуалды түрде әйелге ие болу үшін бәсекелесетін күшті екенін біледі. Дегенмен, қорқынышты бала әкесінің отбасыдағы орнына қатысты екіұшты болып қалады, бұл физикалық тұрғыдан үлкен әкеден кастрациядан қорқу ретінде көрінеді; қорқыныш – балалық идтің ақылға сыймайтын, санадан тыс көрінісі. Жеке психосексуалдық сәйкестікті дамыту кезінде ұлдар кастрациялық үрейге, ал қыздар барлық еркектерге қатысты пенисті қызғануға ұшырайды. Қыздың қызғануы биологиялық фактіге негізделген, себебі, жыныстық мүшесіз, ол анасын балалық идтің талабы бойынша жыныстық иелене алмайды. Нәтижесінде қыз өзінің жыныстық бірігуге деген құштарлығын әкесіне аударады. Осылайша ол психосексуалды түрде гетеросексуалды әйелдікке (бала туумен аяқталады) ертедегі балалық құштарлықтардан туындайды; оның баласы жоқ пенисті ауыстырады. Сонымен қатар, фалликалық сатыдан кейін қыздың психосексуалдық дамуы оның негізгі эрогендік аймағын балалық клитордан ересектердегі жатырға көшіруді қамтиды. Осылайша, Фрейд қыздың Эдиптік қақтығысын ұлға қарағанда эмоционалды жағынан күшті деп санады, нәтижесінде, мүмкін, мойынсұнушы, сенімсіз әйелге айналуы мүмкін.

In the phallic stage of psychosexual development, a boy's decisive experience is the Oedipus complex describing his son–father competition for sexual possession of his mother. This psychological complex indirectly derives its name from the Greek mythologic character Oedipus, who unwittingly killed his father and sexually possessed his mother. Initially, Freud applied the Oedipus complex to the development of boys and girls alike; he then developed the female aspect of phallic stage psychosexual development as the feminine Oedipus attitude and the negative Oedipus complex. His student–collaborator Carl Jung proposed the "Electra complex", derived from Greek mythologic character Electra, who plotted matricidal revenge against her mother for the murder of her father, to describe a girl's psychosexual competition with her mother for possession of her father. Despite mother being the parent who primarily gratifies the child's desires, the child begins forming a discrete sexual identity — "boy", "girl" — that alters the dynamics of the parent and child relationship; the parents become the focus of infantile libidinal energy. The boy focuses his libido (sexual desire) upon his mother, and focuses jealousy and emotional rivalry against his father — because it is he who sleeps with the mother. To facilitate uniting him with the mother, the boy's id wants to kill his father (as did Oedipus), but the ego, pragmatically based upon the reality principle, knows that his father is the stronger of the two males competing to psychosexually possess the one female. Nonetheless, the fearful boy remains ambivalent about his father's place in the family, which is manifested as fear of castration by the physically greater father; the fear is an irrational, subconscious manifestation of the infantile id. In developing a discrete psychosexual identity, boys develop castration anxiety and girls develop penis envy towards all males. The girl's envy is rooted in the biologic fact that, without a penis, she cannot sexually possess her mother as the infantile id demands. Resultantly, the girl redirects her desire for sexual union upon father. She thus psychosexually progresses to heterosexual femininity (which culminates in bearing a child) derived from earlier, infantile desires; her child replaces the absent penis. Moreover, after the phallic stage, the girl's psychosexual development includes transferring her primary erogenous zone from the infantile clitoris to the adult vagina. Freud thus considered a girl's Oedipal conflict to be more emotionally intense than that of a boy, resulting, potentially, in a woman of submissive, less confident personality.

Қорғаныс тетіктері

Екі жыныста да қорғаныс механизмдері Id және Ego арасындағы қақтығыстың уақытша шешімін қамтамасыз етеді. Бірінші қорғаныс механизмі – естеліктерді, эмоционалдық күйзелістерді және ойларды санадан шығарып тастау; алайда, ол Id-Ego қақтығысын толығымен шешпейді. Екінші қорғаныс механизмі – сәйкестендіру, онда бала өз эгосына бір жынысты ата-анасының мінез-құлқының ерекшеліктерін сіңіреді; осылайша бейімделу арқылы ұл кастрациялық үрейін азайтады, себебі әкесіне ұқсау оны анасына таласқан жарысқа ретінде әкесінің ашуынан қорғайды; осылайша бейімделу арқылы қыз анасымен сәйкестендіруге мүмкіндік алады, ол екеуінің де әйел екенін, сондықтан жыныстық мүшесі жоқ екенін түсінеді, демек, олар қарсыластар емес. Фалликалық кезеңдегі шешілмеген бекініс өзімшілдікке, өзіне сенімсіздікке, құлықты және салқын жүрексіз әйелдерге, ұялшақтыққа, өзін бағаламауға және әйелдерді жек көретін ерлерге алып келуі мүмкін.