Шаһрияр: Иран-Әзірбайжан ақынының өмірі мен шығармашылығы
Mohammad-Hossein Shahriar
Ирандық азербайжан ақыны Шахрияр (1906-1988) өлеңдерімен әйгір. "Heydar Babaya Salam" шығармасы түркі әлемінде кең танылған, 30-дан астам тілге аударылған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ирандық әзербайжан ақыны (1906–1988)
Iranian Azerbaijani poet (1906–1988)
Сейед Мұхаммед Хосейн Бехжат Тәбризи (2 қаңтар 1906 – 18 қыркүйек 1988), Шахриар атты қалам имесімен белгілі, ирандық ақын, әзербайжан және парсы тілдерінде шығармалар жазған. Оның ең маңызды туындысы – «Хейдар Бабая Салам», түркі әлемінде зор танымалдыққа ие болып, 30-дан астам тілге аударылған, әзербайжан әдебиетінің қақпасы саналады. Шахриар замандастарының көптеген өкілдерінен айырмашылығы, саяси мәселелер мен идеологияларға көп араласпады. Дегенмен, ол ұлттық сезімімен белгілі болды; оның шығармаларында Персеполис, Зороастр және Фердусиді мақтаған көптеген метафоралар кездеседі. Оның көптеген жазбалары діни сенімдерімен байланысты, ол шииттік исламның бірінші имамы Әли ибн Әби Талибты мадақтаған өте танымал өлеңдер жазды.
Seyyed Mohammad Hossein Behjat Tabrizi (January 2, 1906 – September 18, 1988), known by his pen name Shahriar, was an Iranian poet who composed works in both Azerbaijani and Persian. His most important work, Heydar Babaya Salam, is considered to be the pinnacle in Azerbaijani literature which gained great popularity in the Turkic world and was translated to more than 30 languages. Contrary to many other figures of his time, Shahriar barely involved himself with political problems and ideologies. He was, however, known for his avid nationalism; in his work, numerous metaphors commending Persepolis, Zoroaster and Ferdowsi are made. Many of his writings were also motived by his religious beliefs, and he composed very popular poems in praise of Ali ibn Abi Talib, the first Imam of Shia Islam.
Өмірбаян
Мұхаммед Хосейн Шахриар – Иранның алғашқы әзербайжан ақындарының бірі, әзербайжан тілінде маңызды поэзия жинағын жазған. 1906 жылы Тебризде дүниеге келген ол, бастауыш білімін, соның ішінде Хафез диуанын әкесінің жетекшілігімен алған. Шахриардың алғашқы формальды білімі Тебриздегі Мотахари орта мектебінде (бұрынғы Мансур орта мектебі) болды. Кейін Тегерандағы Дар-ол-Фонун (бұрынғы жоғары білім беру мектебі) мектебінде оқыды. Ол университетте медицинаны оқығанмен, диплом алуға аздай қалғанда оқуын тастап, Хорасанға барып, нотариус және банк кызметкері болып жұмыс істеді. Оның өлеңдеріне ең көп әсер еткендер – атақты парсы ақыны Хафез және көне әзербайжан ақыны Хаста Касим. Оның әзербайжан тіліндегі ең танымал туындысы – 1954 жылы жарық көрген «Хейдар Бабая Салам» поэмасы, ол зор танымалдыққа ие болды және 30-дан астам тілге аударылып, бүкіл әлемде көптеген пьесалар қойылды. Поэма радио арқылы Кеңес Одағы мен Түркияға таратылды, Шахриар оны екі жеке жазбада Стамбул түрік және әзербайжан тілдерінде оқыды. Шахриардың өлеңдері лирика, рубаи, дистих, одалар және элегиялар сияқты әртүрлі формаларда жазылған. Оның «Хала Чера» атты махаббат өлеңдерінің бірі Рухолла Халегидің музыкасына салынды. Оркестр мен жеке дауысқа арналған композиция оның ең танымал туындыларының біріне айналды. Шахриардың жұмысының табысқа жетуінің басты себептерінің бірі – оның сөздерінің шындығы. Ол поэзияда әдеби тілдің орнына күнделікті қолданыстағы тілді қолданғандықтан, оның өлеңдері көпшілікке түсінікті және тиімді. Шахриар – талантты каллиграф, ол өзі Құранның көшірмесін жазып, сетарда шебер ойнайтын және музыкаға қызығушылығы зор болған. Ол парсы музыканты және өте құрметті ұстаз Абдулхосейн Сабаның жақын досы болды.
Mohammad Hossein Shahriar was one of the first Azerbaijanis of Iran to write a significant collection of poetry in the Azerbaijani language. Born in 1906 in Tabriz, he received his elementary education, including the Divan of Hafez, under his father's supervision. Shahriar’s first formal education was at the Motahhari (former Mansoor High School) Secondary School in Tabriz. He subsequently studied at the Dar ol Fonoun (former higher education school) in Tehran. Although he studied medicine in college, he dropped out just before getting his diploma and went to Khorasan, where he found a job as a notary public and bank clerk. His poems are mainly influenced by Hafez, a famous Persian poet, and Khasta Qasim, an old Azerbaijani poet. His most famous work in Azerbaijani is Heydar Babaya Salam, published in 1954, which won immense popularity and has been translated into more than 30 languages and numerous plays all over the world. The poem was broadcast via Radio to both the Soviet Union and Turkey, with Shahriar reciting it in both Istanbul Turkish and Azerbaijani in two separate recordings that were disseminated. Shahriar’s verse takes diverse forms, including lyrics, quatrains, couplets, odes, and elegies. One of his love poems, Hala Chera, was set to music by Rouhollah Khaleghi. The composition for orchestra and solo voice became one of his most well known works. One of the major reasons for the success of Shahriar’s work is the sincerity of his words. Since he uses colloquial language in the context of poetry, his poems are understandable and effective for a broad segment of the public. Shahriar was a talented calligrapher who wrote his own copy of the Qur'an, played the setar very well, and had a keen interest in music. He was a very close friend of the Persian musician and highly respected teacher, Abdolhossein Saba.
Өлім
Оның қайтыс болған күні Иранда "ұлттық поэзия күні" деп аталады. Камал Табризи режиссерлік еткен өмірі туралы телесериал IRIB 2 арнасында көрсетілді. Ол 1988 жылдың 18 қыркүйегінде Тегерандағы ауруханалардың бірінде қайтыс болды, және оның денесі Тәбризге жеткізіліп, Мақбаратош Шоараға (Ақындар қабірі) жерленді.
His day of death is named the "national day of poem" in Iran. A television series about his life, directed by Kamal Tabrizi, aired on IRIB channel 2. He died on 18 September 1988 in one of the Tehran's hospitals and his body was transferred to Tabriz and was buried in Maqbarato'sh Sho'ara (Tombs of Poets).