Қылмыскерлердің қылмыстарынан пайда табуына тыйым салатын АҚШ заңы – «Son of Sam» туралы. Құрбандарға өтемақы төлеу үшін кірістер тәркіленеді. Конституциялық даулар бар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық заң қылмыскерлерге өз қылмыстарынан пайда табуға тыйым салады.
American law that prevents criminals from profiting from their crimes
"Самның ұлы" заңы (американдық ағылшын тілінде; сондай-ақ, танымалдылықтан пайда табу заңы ретінде де белгілі) – қылмыскерлердің өз қылмыстарының жария болуынан пайда табуына жол бермеу үшін жасалған заң; мысалы, өз оқиғаларын баспагерлерге сату арқылы. Мұндай заңдар көбінесе мемлекетке кітаптар мен фильмдердің биографиялары, ақылы сұхбаттар сияқты келісімдерден түскен ақшаны тәркілеуге және оны қылмыскердің құрбандарына өтемақы төлеуге рұқсат береді. Бұл заңдар АҚШ Конституциясының Бірінші поправкасындағы сөз бостандығы кепілдігін бұзады деп сынға ұшырады. Нью-Йорк штатының бастапқы және атаулы заңы осы негізде АҚШ Жоғарғы Соты тарапынан конституцияға қайшы деп танылды. Нью-Йорк және басқа штаттар содан бері сот шешімін орындауға тырысатын ұқсас мақсаттармен заңдар қабылдады. Кейбір жағдайларда "Самның ұлы" заңы қылмыскерлердің өзінен бөлек, қылмыскермен байланыстарын баспагерлер мен кино өндірушілерге айтып, пайда табуға тырысатын заң бұзушының достарына, көршілеріне және отбасы мүшелеріне де қатысты болуы мүмкін. Басқа жағдайларда адам қылмысқа қатысты оқиғаны немесе басқа да естеліктерді сатудан қаржылық пайда көре алмайды.
A Son of Sam law (American English; also known as a notoriety for profit law) is a law designed to keep criminals from profiting from the publicity of their crimes; for instance, by selling their stories to publishers. Such laws often authorize the state to seize money earned from deals such as book/film biographies and paid interviews and use it to compensate the criminal's victims. These laws have been criticized as violating the free speech guarantee of the First Amendment to the United States Constitution. The original and namesake law from New York State was ruled unconstitutional on those grounds by the Supreme Court of the United States. New York and other states have since passed laws with similar goals that attempt to comply with the Court's decision. In certain cases, a Son of Sam law can be extended beyond the criminals themselves to include friends, neighbors, and family members of the lawbreaker who seek to profit by telling publishers and filmmakers of their relation to the criminal. In other cases, a person may not financially benefit from the sale of a story or any other mementos pertaining to the crime.
Тарих
"Сон оф Сэм" термині 1970 жылдардың ортасында Нью-Йорк қаласындағы жазбадағы кісі өлтірулер кезінде "Сон оф Сэм" деп танылған серийлі кісі өлтіруші Дэвид Берковицке қатысты алғашқы заңнан туындады. 1977 жылдың тамызында тұтқынға алынғаннан кейін, осы іске қатысты бұқаралық ақпарат құралдарының қызығушылығы оның өзінің оқиғасын жазушыға немесе кинорежиссерге сатуы мүмкін деген кең таралған болжамдарға әкелді. Берковиц ешқандай келісімге келгісі келмейтінін жоққа шығарса да, Нью-Йорк штатының заң шығарушы органы алдын ала заң актілерін жылдам қабылдады, бұл АҚШ-тағы осы сияқты алғашқы заңдық шектеу болды. Алғашқы Нью-Йорк заңы 1977 мен 1990 жылдар аралығында Нью-Йоркте он бір рет қолданылды, соның ішінде музыкант Джон Леннонның қанына қан жұқтырған Марк Дэвид Чэпманға қарсы. Сынаушылар бұл заң сөз бостандығына кедергі келтіреді және демек, Бірінші түзетуді бұзады деп мәлімдеді. Олар сондай-ақ "Сон оф Сэм" заңдары көптеген қылмыскерлердің өз оқиғаларын айтуға қаржылық ынталандыруын жояды, олардың кейбіреулері (мысалы, Уотергейт жанжалы) жалпы қоғам үшін маңызды болды. 1987 жылы Simon & Schuster баспасының адвокаттары Николас Пилегги жазған және олар басуға дайындалып жатқан "Wiseguy" кітабына қатысты "Сон оф Сэм" заңын күшіне енгізуге қарсы Нью-Йорк билігіне сотқа шағымданып, талап қойды. Кітап бұрынғы мафия мүшесі Генри Хилл туралы болды. Одан "Жақсы жігіттер" фильмі түсірілді. Бұл іс 1991 жылы АҚШ Жоғарғы Сотына жетті. Simon & Schuster v. Crime Victims Board ісі бойынша 8-0 дауыспен сот заңды конституциялық емес деп шешті. Басым пікір бойынша, заң тым кең ауқымды және Малькольм Икс-тің өмірбаяны, Тороның "Азаматтық наразылық" және тіпті Августиннің "Құпиялары" сияқты туындыларды жариялауға кедергі келтіруі мүмкін еді. Сол сияқты, Калифорния штатының "Сон оф Сэм" заңы 1963 жылы Фрэнк Синатраны ұрлағандардың бірі Барри Кинанға қарсы қолданғаннан кейін 2002 жылы жойылды. Көптеген түзетулерден кейін Нью-Йорк 2001 жылы жаңа "Сон оф Сэм" заңын қабылдады. Бұл заңға сәйкес, қылмыстық істе айыпталған адам кез келген көзден 10 000 АҚШ долларынан астам ақша алса, қылмыстың құрбандарына хабарлау қажет. Заңда қылмыстық іс бойынша шектеу мерзімі туралы ереже бар, ол құрбандарға қылмысты жасаған адамды азаматтық сотта соттауға және зиянды өтеуді талап етуге мүмкіндік береді. Бұл заң сондай-ақ кейбір шектеулі жағдайларда құрбандардың мүддесін қорғау үшін Қылмыс құрбандары жөніндегі кеңеске уәкілдік береді. Қазіргі уақытқа дейін Нью-Йорк заңы сот тексерулерінен өтті.
The term "Son of Sam" is derived from the first law of this type, targeted at serial killer David Berkowitz, who used the name "Son of Sam" during his notorious murder spree in mid 1970s New York City. After his arrest in August 1977, the intense media interest in the case led to widespread speculation that he might sell his story to a writer or filmmaker. Although Berkowitz denied wanting any kind of deal, the New York State Legislature swiftly passed preemptive legal statutes anyway, the first legal restriction of its kind in the U. S. The original New York law was invoked in New York eleven times between 1977 and 1990, including against Mark David Chapman, the murderer of musician John Lennon. Critics argued that the law infringed on freedom of speech and therefore violated the First Amendment. Further they say that "Son of Sam" laws take away the financial incentive for many criminals to tell their stories, some of which (such as the Watergate scandal) were of vital interest to the general public. In 1987, lawyers for publishing company Simon & Schuster sued the New York authorities to prevent enforcement of the Son of Sam law with respect to a book they were about to publish called Wiseguy, written by Nicholas Pileggi. The book was about ex mobster Henry Hill. It was adapted for the film Goodfellas. The case reached the U. S. Supreme Court in 1991. In an 8–0 ruling on Simon & Schuster v. Crime Victims Board, the court ruled the law unconstitutional. The majority opinion was that the law was overinclusive, and would have prevented the publication of such works as The Autobiography of Malcolm X, Thoreau's Civil Disobedience, and even The Confessions of Saint Augustine. Similarly, the state of California's Son of Sam law was struck down in 2002 after being used against Barry Keenan, one of the men who kidnapped Frank Sinatra, Jr. in 1963. After numerous revisions, New York adopted a new "Son of Sam" law in 2001. This law requires that victims of crimes be notified whenever a person convicted of a crime receives $10,000 (US) or more from virtually any source. The law attaches a springing statute of limitations, giving victims an extended period of time to sue the perpetrator of the crime in civil court for their crimes and to potentially receive damages. This law also authorizes a state agency, the Crime Victims' Board, to act on the victims' behalf in some limited circumstances. Thus far, this current New York law has survived court scrutiny.
Қарым-қатынас ұғымдары
Мемлекетте «Сэмнің ұлы» заңы бар-жоғына қарамастан, құрбандар мен олардың отбасылары қылмыскерге (немесе күдікпен айыпталған қылмыскерге) өз қылмысынан пайда табуға мүмкіндік бермейтін ақшалай өтемақы алу үшін азаматтық сотқа жүгіне алады. Көрінетін мысалы – Рон Голдманның отбасы мен О.Дж. Симпсон арасындағы сот процесі, Голдманды өлтіргені үшін Симпсон ақталғаннан кейін туындаған дау. Голдманның отбасы Симпсонға қарсы 30 миллион доллардан астам сомада сот шешімі шығарды. Кейін Симпсон кісі өлтіру туралы «Егер мен істесем» атты кітап жариялағанда, сот кітаптың құқығын Голдман отбасына берді, бұл сот шешімін орындауға көмектесті. Көзге түсетін қылмыстық істерде және ұлттық қауіпсіздікке тікелей байланысты істерде, мысалы, терроризм және жасырушылық үшін сотталған жағдайларда, айыптау келісіміне «Сэмнің ұлы» ережесі енгізілген. Мысалдарға Джон Уокер Линд (Ауғанстанда Талибанға көмектескен америкалық) және Гарольд Джеймс Николсон (Ресейге шпионаж жасаған Орталық барлау агенттігінің офицері) жатады. Олардың айыптау келісімі нәтижесінде кітаптардан немесе фильмдерден түскен кез келген табыс АҚШ қазынасына аударылады. Осылайша, сотталғандардың өзі де, олардың отбасылары да пайда көре алмайды. Интернет пен онлайн сатудың дамуымен, көптеген «Сэмнің ұлы» заңдары «кісі өлтіруден алынған заттар» деп аталатын заттардың сатуын бақылауға бағытталған. Аталған жаңа заңдардың конституциялықтығына қатысты сот шешімдері әлі шығарылмады. «Сэмнің ұлы» заңдары мүлікті тәркілеуден өзгеше, ол қылмыстық әрекеттің тікелей нәтижесінде алынған мүлікті тәркілеуді қарастырады. Мүлікті тәркілеу қылмыстың пайдалылығын жоюға бағытталған, ал «Сэмнің ұлы» заңдары қылмыскерлерге өз қылмыстарының танымалдылығынан пайдалануға рұқсат етпейді.
Regardless of whether a state has a formal Son of Sam law, victims and their families may use civil lawsuits for monetary damages that effectively preclude a wrongdoer (or accused wrongdoer) from profiting from their crime. A prominent example is the litigation between the family of Ron Goldman and O. J. Simpson following Simpson's acquittal for Goldman's murder. Goldman's family won a wrongful death claim against Simpson for more than $30 million. When Simpson later published a book about the murder, If I Did It, a court awarded the book's rights to the Goldman family to help satisfy the judgment. In high profile criminal cases and cases that are closely tied to national security, such as convictions for terrorism and espionage, a "Son of Sam clause" has been included in plea bargains. Examples include John Walker Lindh (an American who aided the Taliban in Afghanistan) and Harold James Nicholson (a Central Intelligence Agency officer who spied for Russia). As a result of their plea bargains, any and all profits made from book deals or movie rights would be turned over to the U. S. Treasury. Neither the convicts nor their families would be able to profit. With the advent of the Internet and online sales, many Son of Sam laws are now targeting the sale of so called "murderabilia". Few courts have yet issued opinions regarding the constitutionality of many of these new laws. Son of Sam laws are distinct from asset forfeiture, the seizing of assets acquired directly as a result of criminal activity. Where asset forfeiture intends to remove the profitability of crimes by taking away money and assets gained as proceeds from the crime, Son of Sam laws are designed so that criminals are unable to take advantage of the notoriety of their crimes.