Психик денсаулық саласындағы заңнама

Кіріспе

Психикалық денсаулық заңнамасы заңдық тақырыптардың кең ауқымын қамтиды және психикалық денсаулық жағдайының диагнозы қойылған немесе болуы мүмкін адамдарға, сондай-ақ осындай адамдарды басқаруға немесе емдеуге қатысатын тұлғаларға қатысты. Психикалық денсаулыққа қатысты заңдарға мыналар жатады:

еңбек заңнамасы, оның ішінде психикалық денсаулық жағдайына байланысты жұмысқа қабылдаудағы кемсітушілікке тыйым салатын, жұмыс орнында қажетті жағдайлар жасауды және психикалық денсаулықпен байланысты демалыс беруді қамтамасыз ететін заңдар;
сақтандыру заңнамасы, оның ішінде медициналық сақтандыру жоспарлары, мүгедектік сақтандыру, еңбекке қабілетсіздікке байланысты төлемдер және әлеуметтік қамсыздандыру арқылы психикалық денсаулықты қамтамасыз етуді реттейтін заңдар;
тұрғын үй заңнамасы, оның ішінде тұрғын үй саласындағы кемсітушілік және жер участақтарын бөлу ережелері;
білім беру заңнамасы, оның ішінде кемсітушілікке тыйым салатын, оқу бағдарламалары мен қызметтерге тең қол жеткізуді және тегін, тиісті білім беруді талап ететін заңдар;
емделуге құқық беретін заңдар;
еріксіз емдеу және қамқоршылық заңдары;
емдеуді жүзеге асыратын мамандарды реттейтін заңдар, оның ішінде лицензиялау, құпиялылық сақтау, хабардар келісім және медициналық қателіктерге қатысты заңдар;
сот ісінде сарапшының куәлігін немесе басқа психиатриялық дәлелдерді қабылдауды реттейтін заңдар; және
қылмыстық заңнама, оның ішінде сотқа қабілеттілікті немесе өлім жазасын орындауды, сондай-ақ ақыл-естің жоқтығын қорғауға қатысты заңдар. Психикалық денсаулық заңнамасы ғылыми құқықтық форумдарда салыстырмалы түрде аз назар аударды. Мемфис университетінің Сесил С. Хамфрис заң мектебі 2011 жылы «Психикалық денсаулық заңнамасы және саясаты журналы» атты студенттік редакциялық заң журналын құру туралы хабарлады.

Жұмыспен қамту

1990 жылғы Мүгедектерге қатысты заңның I тармағы ("ADA") – жұмыс орнында депрессия, қақтығыстан кейінгі стрестік бұзылыс ("ҚСБ") және басқа да психикалық денсаулық мәселелері бар адамдарды қорғайтын азаматтық құқық заңы. Ол 15 немесе одан көп қызметкері бар жұмыс берушілерге жұмыс іздеуші немесе қызметкердің нақты немесе болжамды психикалық денсаулық жағдайына байланысты жұмыстан босатуға, жұмысқа қабылдаудан бас тартуға немесе өзге де кері әрекеттер жасауға тыйым салады. Заң сондай-ақ жұмыс берушінің медициналық жағдайлар, оның ішінде психикалық денсаулық жағдайлары туралы ақпарат сұрауына мүмкіндік беретін жағдайларды қатаң шектейді және жұмыс берушіде болған кез келген медициналық ақпараттың құпиялылығын қамтамасыз етуді талап етеді. ADA кейбір жағдайларда жұмыс берушілерден психикалық денсаулық мәселелері бар жұмыс іздеушілерге немесе қызметкерлерге қолайлы жағдай жасауды талап етеді. Қолайлы жағдай – адамның жұмысқа өтініш беруіне, жұмыс істеуіне немесе жұмысқа байланысты артықшылықтар мен мүмкіндіктерді пайдалануына медициналық жағдайына байланысты қажет болатын арнайы шара немесе құрал. Мысалдарға икемді жұмыс кестесі, бақылау әдістерін өзгерту және үйде жұмыс істеуге рұқсат беру жатады. Қолайлы жағдайға құқығы болу үшін қызметкердің психикалық денсаулық жағдайы ADA-ның "қазіргі мүгедектік" анықтамасына сәйкес болуы керек. Үлкен депрессия, ҚСБ, екіполярлы бұзылыс, обсессивтік-компульсивтік бұзылыс ("ОКБ") және шизофрения осы талаптарға оңай сай келеді. Басқа жағдайлар да, егер емделмеген жағдайда белсенді кезеңде (жағдай белсенді кезеңдерді қамтитын болса) симптомдардың қандай болатынына байланысты талапқа сай болуы мүмкін. 1993 жылғы Отбасы және медициналық демалыс туралы заңға сәйкес (FMLA), кейбір қызметкерлер ауыр сырқаттан емделу үшін немесе ауыр сырқатқа шалдыққан отбасы мүшесіне күтім жасау үшін, сондай-ақ басқа да себептермен 12 аптаға дейін жұмыны сақтап, ақысыз демалыс алуға құқылы. Осы құқыққа ие болу үшін жұмыс берушіде ағымдағы немесе өткен күнтізбелік жылда 20 немесе одан көп жұмыс аптасында 50 немесе одан көп қызметкер болуы керек, немесе ол мемлекеттік мекеме, бастауыш мектеп немесе орта мектеп болуы керек. Сондай-ақ, қызметкер жұмыс берушіде кемінде 12 ай жұмыс істеуі керек, демалысқа дейін соңғы 12 айда кемінде 1250 сағат жұмыс істеуі керек және жұмыс берушіде кемінде 50 қызметкері бар 75 миль радиуста орналасқан жерде жұмыс істеуі керек.

Title I of the Americans with Disabilities Act of 1990 ("ADA") is a civil rights law that protects individuals with depression, posttraumatic stress disorder ("PTSD"), and other mental health conditions in the workplace. It prohibits employers with 15 or more employees from firing, refusing to hire, or taking other adverse actions against a job applicant or employee based on real or perceived mental health conditions. It also strictly limits the circumstances under which an employer can ask for information about medical conditions, including mental health conditions, and imposes confidentiality requirements on any medical information that the employer does have. The ADA also requires employers to provide reasonable accommodations to job applicants or employees with mental health conditions under some circumstances. A reasonable accommodation is a special arrangement or piece of equipment that a person needs because of a medical condition to apply for a job, do a job, or enjoy the benefits and privileges of employment. Examples include a flexible schedule, changes in the method of supervision, and permission to work from home. To have the right to a reasonable accommodation, the worker's mental health condition must meet the ADA's definition of a "current disability." Conditions that should easily qualify include major depression, PTSD, bipolar disorder, obsessive compulsive disorder ("OCD"), and schizophrenia. Other conditions may also qualify, depending on what the symptoms would be if the condition were left untreated, during an active episode (if the condition involves active episodes). Under the Family and Medical Leave Act of 1993 (FMLA), certain employees are entitled to up to twelve weeks of job protected and unpaid leave to recover from a serious illness or to care for a family member with a serious illness, among other reasons. To be eligible, the employer must have had 50 or more employees in 20 or more workweeks in the current or preceding calendar year, or else must be a public agency, elementary school, or secondary school, and the employee must have worked for the employer for at least
12 months, must have at least 1,250 hours of service for the employer during the 12 month period immediately preceding the leave, and must work at a location where the employer has at least 50 employees within 75 miles.

Ұлыбритания

Әртүрлі заңдар, соның ішінде 1983 жылғы Психикалық денсаулық туралы заң және 2005 жылғы Психикалық қабілет туралы заң психикалық денсаулық саласын реттейді. Бұл заңдар психикалық денсаулық мамандарына адамдарды міндетті түрде емдеуге жатқызуға, олардың келісімінсіз емдеуге және амбулаториялық бақылау арқылы қоғамда олардың қозғалысын шектеуге мүмкіндік береді. Мұндай шешімдер психикалық денсаулық трибуналдары арқылы шағымдануға болады, онда сот судьялары да қатысады, алайда бастапқы шешімдерді психикалық денсаулық мамандары ғана қабылдайды.

Азаматтық міндеттеме

Психикалық денсаулық заңнамасы көбінесе деменция немесе психоз сияқты психикалық ауруларды, сондай-ақ заңды түрде өз әрекеттеріне жауапты бола алмайтын және емдеуді және/немесе өз мүддесін қорғайтын басқа адамды қажет ететін даму мүмкіндігі шектеулі жағдайларда қолданылады. Бұл заңдар әдетте психиатриялық ауруханаға немесе басқа да мекемеге күштеп жатқызу және міндетті емдеудің талаптары мен процедураларын қамтиды. Кейбір елдерде міндетті емдеу үшін сот шешімі қажет, ал басқаларында психиатрлар белгілі бір процедураларды орындау арқылы күштеп емдеуге құқылы, әдетте шағымдану мүмкіндігімен немесе заңға сәйкестікті қамтамасыз ету үшін психикалық денсаулық трибуналдары арқылы жүйелі бақылаумен.