Орта ғасырдағы Париж Университетінде Аристотельдің ілімдеріне қатысты тыйымдар мен соттар. Теологиялық таластар, діни қателіктер талқыланды. 1277 жылғы айыптаулар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Орта ғасырлардағы шектеулер Аристотельдікке қарсы шығу
Medieval restrictions questioning Aristotelianism
Орта ғасырлардағы Париж университетіндегі айыптаулар кейбір ілімдерді діни бұзықшылық деп танып, оларды шектеу үшін қабылданды. Бұларға орта ғасырлық теологиялық тұжырымдар кірді, бірақ ең маңыздысы – Аристотельдің табиғаттану трактаттары. Осы ілімдерді тексеруді Париж епископтары жүргізді. 1277 жылғы айыптаулар дәстүрлі түрде Папа Иоанн XXI-нің тапсырысымен жүргізілген тергеумен байланысты, бірақ оның айыптаулар тізімін жасауды қолдаған-жоқпағы әлі де белгісіз. 13 және 14 ғасырларда Париж университеті цензураға ұшыраған тезистердің он алтыға жуық тізімін жариялады. Бұл ұсыныстардың көпшілігі тыйым салынған мақалалардың жүйелі жинағына біріктірілді. Осы тұрғыдан алғанда, кейбір тарихшылар айыптаулардың ғылымның дамуына оң әсер еткенін, тіпті заманауи ғылымның бастауын білдіретінін айтады. Орта ғасырлық ғалымдардың көптеген еңбектері пантеизмге байланысты айыпталып, былай делінді: «Аристотельдің табиғат философиясы бойынша кітаптары мен оларға түсіндірмелер Парижде ашық немесе жасырын түрде оқылмауы керек, және біз бұл тыйымды қауымнан шығару жазасымен қамтимыз». Тулуза университеті (1229 жылы құрылған) студенттерге жарнама жасап, осы жағдайды пайдалануға тырысты: «Табиғаттың мәніне терең бойлауды қалайтындар Парижде тыйым салынған Аристотельдің кітаптарын тыңдай алады». Бірақ Париж епископы Этьен Темпьер консервативті теологтарды жинап, 1270 жылдың желтоқсан айында Парижде Аристотель мен Аверроэстің белгілі бір ілімдерін оқытуға тыйым салды. Он үш тұжырым жалған және діни бұзықшылық деп танылды, олардың кейбіреулері Аверроэстің жан туралы ілімі мен монопсихизм доктринасына, ал қалғандары Аристотельдің Құдайды қозғалмайтын күш ретінде қарастыру теориясына қарсы бағытталған. «Әлем мәңгілік». «Алғашқы адам ешқашан болған емес». Әрине, ерік бостандығы және жанның өлместігі сияқты мәселелер ұстаздар мен студенттер арасында ғылыми пікірталас тудырды. Тарихшы Эдвард Гранттың сөзіне сәйкес, теологтар Аристотельдің әлемнің мәңгілігі және интеллектінің біртұтастығы туралы тұжырымдарын жоққа шығаруды көздеген. 18 қаңтар 1277 жылы Папа Иоанн XXI епископ Темпиерге теологтардың шағымдарын тексеруді бұйырды. «Темпьер тергеу жүргізіп қана қоймады, сонымен қатар үш апта ішінде көптеген көздерден алынған 219 тұжырымды айыптады, олардың ішінде Тома Аквиннің еңбектері де болды, оның кейбір идеялары тізімге енді». 49-шы тұжырым: «Құдай аспанды тура сызықты қозғалыспен қозғалта алмайды, себебі вакуум пайда болады».
The Condemnations at the medieval University of Paris were enacted to restrict certain teachings as being heretical. These included a number of medieval theological teachings, but most importantly the physical treatises of Aristotle. The investigations of these teachings were conducted by the Bishops of Paris. The Condemnations of 1277 are traditionally linked to an investigation requested by Pope John XXI, although whether he actually supported drawing up a list of condemnations is unclear. Approximately sixteen lists of censured theses were issued by the University of Paris during the 13th and 14th centuries. Most of these lists of propositions were put together into systematic collections of prohibited articles. From this perspective, some historians maintain that the condemnations had positive effects on the development of science, perhaps even representing the beginnings of modern science. The writings of a number of medieval scholars were condemned, apparently for pantheism, and it was further stated that: "Neither the books of Aristotle on natural philosophy or their commentaries are to be read at Paris in public or secret, and this we forbid under penalty of excommunication." The University of Toulouse (founded in 1229) tried to capitalise on the situation by advertising itself to students: "Those who wish to scrutinize the bosom of nature to the inmost can hear the books of Aristotle which were forbidden at Paris." Nevertheless, the Bishop of Paris, Étienne Tempier, convened a meeting of conservative theologians and in December 1270 banned the teaching of certain Aristotelian and Averroist doctrines at Paris. Thirteen propositions were listed as false and heretical, some relating to Averroes' doctrine of the soul and the doctrine of monopsychism, and others directed against Aristotle's theory of God as a passive unmoved mover. "That the world is eternal". "That there was never a first human".—and questions such as free will and the immortality of the soul were doubtless subject to scholarly debate between masters and students. According to the historian Edward Grant, the theologians desired to condemn Aristotle's teachings on the eternity of the world and the unicity of the intellect. On 18 January 1277, Pope John XXI instructed Bishop Tempier to investigate the complaints of the theologians. "Not only did Tempier investigate but in only three weeks, on his own authority, he issued a condemnation of 219 propositions drawn from many sources, including, apparently, the works of Thomas Aquinas, some of whose ideas found their way onto the list." 49. "That God could not move the heavens with rectilinear motion; and the reason is that a vacuum would remain."
Бағалау
Ұзақ тізім көбінесе тиянақты ұйымдастырылмаған деп есептеледі, және оның "шатасуға дейін ауқымды" екендігі айтылады.
The long list has often been labelled as not being particularly organised, and that it is "broad in scope to the point of confusion."
Әсерлер
Пьер Дюхем бұл айыптамалар "перипатетикалық физиканың маңызды негіздерін жойды" деп есептеді. Дюхемнің көзқарасы ортағасырлық ғылымның тарихнамасына зор ықпал етті және оны жеке академиялық пән ретінде дамытуға мүмкіндік берді. Бұл саладағы тарихшылар қазіргі ғылымның 1277 жылы басталғаны туралы оның пікірін толық қолдамайды. Ғылым тарихшысы Ричард Дейлстің сөзіне қарағанда, олар "ғылымды жасаудың еркін және шығармашылыққа толы жолын анық дамытқан" көрінеді. Басқалар философияда 1277 жылғы айыптамаларға жауап ретінде сын мен күмән білдірілгенін атап көрсетеді. Теологтар Аристотельдің теологияда қателескенін, оның идеяларын сынсыз қабылдаудың жағымсыз салдары бар екенін көрсеткендіктен, Дунс Скот және Уильям Окхэм (екеуі де францискан монахтары) сияқты схоластикалық философтар оның философия мәселелерінде де жаңылысуы мүмкін деп ойлады. Олар Окхэмнің алғашқы тезисінің құрамына кіретін Құдайдың шексіз күші және Құдайдың еркіндігі туралы дәстүрлі францискан идеяларын баса көрсетті. Окхэмнің екінші тезисі – салымдылық принципі, сонымен қатар Окхэмнің қырғыш пышағы деп те аталады. Бұл білімнің эмпирикалық теориясына негізделген логиканың жаңа түрін қалыптастырды. "Схоластикалық негізде", - деп жазады Дэвид Линдберг, ол "толыққанды жаңашыл бағытталған. Ерте заманғы схоластиктердің via antiqua-сына қарсы, via moderna деп аталатын бұл жол, қазіргі талдау дәуірінің алға басушысы ретінде қарастырылады". Айыптамалардан кейін күмәндік көзқарастың күшеюінен пайда болған жаңа табиғат философиясы "он жетінші ғасырдың басында қазіргі ғылымның дамуына қажетті тұқымдарды" қамтыды деген пікір бар.
Pierre Duhem considered that these condemnations "destroyed certain essential foundations of Peripatetic physics". Duhem's view has been extremely influential in the historiography of medieval science, and opened it up as a serious academic discipline. Historians in the field no longer fully endorse his view that modern science started in 1277. According to the historian of science Richard Dales, they "seem definitely to have promoted a freer and more imaginative way of doing science." Others point out that in philosophy, a critical and skeptical reaction followed on from the Condemnations 1277. Since the theologians had asserted that Aristotle had erred in theology, and pointed out the negative consequences of uncritical acceptance of his ideas, scholastic philosophers such as Duns Scotus and William of Ockham (both Franciscan friars) believed he might also be mistaken in matters of philosophy. They stressed the traditional Franciscan themes of Divine Omnipotence and Divine Freedom, which formed part of Ockham's first thesis. Ockham's second thesis was the principle of parsimony: also known as Ockham's razor. This developed a new form of logic, based on an empiricist theory of knowledge. "While Scholastic in setting," as David Lindberg writes, it was "thoroughly modern in orientation. Referred to as the via moderna, in opposition to the via antiqua of the earlier scholastics, it has been seen as a forerunner of a modern age of analysis." It has been suggested that the new philosophy of nature that emerged from the rise of Skepticism following the Condemnations, contained "the seeds from which modern science could arise in the early seventeenth century."