Кіріспе

Лесли Ховардтың 1942 жылғы "Бірінші аздың бірі" (АҚШ-та "Спитфайр" деп аталады) – 1942 жылы түсірілген британдық қара-ақ түсті тамырлық фильм. Оны Лесли Ховард өндіріп, режиссерлік еткен, және ол Supermarine Spitfire истребителінің конструкторы Р.Дж. Митчелл рөлінде ойнайды. Дэвид Нивен Корольдік әуе күштерінің офицері және сынақ ұшқышы рөлінде ойнайды, бұл Митчеллдің гидроұшақтарын ұшқан және "Спитфайрді" сынаған ұшқыштарды бейнелейтін жиынтық кейіпкер. Фильм Митчеллдің "Спитфайрді" жобалаудағы қажырлы еңбегі мен оның қазасын көрсетеді. Фильмнің атауы Уинстон Черчилльдің Ұлыбритания шайқасының әуе күштерінің экипаждарын сипаттаған сөзіне сілтеме жасайды, кейіннен олар "Аз ғаналар" деп аталды: "Көптеген адамдардың қарызы осыншама аз адамға ешқашан болған емес". Фильмнің тұңғыш көрсетілімі 1942 жылдың 30 тамызында сағат 18:30-да Лондонның Лестер сквер театрында, RAF қайырымдылық қорына көмектесу мақсатындағы қайырымдастық шара ретінде өтті. Лесли Ховардтың Митчелл рөліндегі ойнауы ерекше маңызға ие, өйткені Ховард 1943 жылдың 1 маусымында Лиссабоннан Лондонға бағытталған азаматтық ұшақтың Луфтваффе тарапынан атып түсірілуі салдарынан қаза тапты. Оның қазасы "Бірінші аздың бірі" фильмінің АҚШ-та 12 маусым 1943 жылы "Спитфайр" деген басқа атаумен шығуынан бірнеше күн бұрын болды.

Сюжет

1940 жылдың жазындағы оқиғалар, нацистердің Еуропаға шабуылы, Ұлыбританияның басып алу қаупі мен аралдағы әуе шабуылдарының күшеюі көрсетіледі. 1940 жылдың 15 қыркүйегінде, Ұлыбритания шайқасы кезінде, RAF эскадрильясының командирі Джеффри Крисп, Spitfire эскадрильясының станция командирі, өзінің досы Р.Дж. Митчеллдің Spitfire истребителін қалай жобалағанын айтады. Оның ұшқыштары Крисптің 1922 жылғы Шнайдер Трофи жарысынан бастаған әңгімесін тыңдайды, онда Митчелл өзінің ең маңызды жұмысын – жоғары жылдамдықты ұшақтарды жобалауды бастады. Ол бинокльмен қарақұйрықтарды қарап тұрып, болашақтағы ұшақтардың жаңа пішінін көзге елестетеді. Бірінші дүниежүзілік соғыстың бұрынғы ұшқышы, жұмыс іздеп жүрген Крисп, Митчеллді өз құлшынысымен таң қалдырады, ал дизайнер оны сынақ ұшқышы ретінде жұмысқа алуға уәде береді, егер оның жобасы өндіріске енсе. Ресми тараптардың қарсылығына қарамастан, Митчелл өте табысты гидроұшақтардың сериясын жасап шығарады және ақырында Ұлыбритания үшін Шнайдер Трофиін жеңіп алады. 1930 жылдары Германияға сапармен барып, неміс авиаконструкторы Вилли Мессершмиттпен кездесіп, немістердің қайта қарулануы туралы естігеннен кейін, Митчелл ең жылдам және ең қауіпті истребитель жасауға бел буады. Митчелл Rolls-Royce компаниясының Генри Ройсын жаңа қозғалтқыш қажет екендігіне көндіреді, ол кейіннен әйгілі Merlin қозғалтқышына айналады, және қажетті қуат жүйесін алады. Өмір сүруге бір жыл ғана қалғанын естіп, денсаулығы нашарлаған Митчелл, үкімет Spitfire-ді өндіріске тапсырғандығын естігеннен кейін қайтыс болады. Крисп эскадрильяның неміс шабуылына қарсы ұшуға дайындалғанда әңгімесін аяқтайды. Немістер жеңіледі, Люфтваффе британдықтардан көбірек ұшақтарды жоғалтады. Ақырында, Крисп жеңіске жеткеніне қуанып, бұлттарға қарап Митчеллге Spitfire жасағаны үшін алғыс айтады. Бір ұшақ күнге қарай көтеріледі, содан кейін тағы үш ұшақ ілеседі. Британдық кино институтының тізімі бойынша актерлер мен рөлдер:

Лесли Говард – Р.Дж. Митчелл
Дэвид Нивен – Джеффри Крисп
Розамунд Джон – Диана Митчелл
Роланд Калвер – Командир
Энн Ферт – Мисс Харпер
Дэвид Хорн – Мистер Хиггинс
Дж.Х. Робертс – Сэр Роберт Маклин
Деррик Де Марни – Эскадрилья командирі Джефферсон
Розалин Болтер – Мейбел Лавсей
Герберт Камерон – Макферсон
Тони Эдгар Брюс – Леди Хьюстон
Гордон Маклеод – Майор Бухан
Джордж Скиллан – Мистер Ройс
Эрик Френд – Мессершмитт
Фриц Вендхаузен – Фон Страбен
Джон Чандос – Кранц
Виктор Бомонт – Фон Кранц
Сюзанна Клэр – Мадлен
Филиппо Дель Джудисе – Берторелли
Брефни О’Рорк – Маман
Герри Уилмот – Радио хабаршысы
Джек Пич – Радио хабаршысы
Питер Гоуторн – Басқарма мүшесі (аталмаған)
Майлз Маллесон – Vickers өкілі (аталмаған)
Бернард Майлз – Леди Хьюстонның хабаршысы (аталмаған)
Патрисия Медина – Итальян қызы (аталмаған)

Өндіріс

"Бірінші аздың" – Лесли Ховард түсірген және режиссерлік еткен британдық фильм. Ховард авиация инженері және конструкторы Р. Дж. Митчеллдің басты рөлін ойнады. Лесли Ховард Р. Дж. Митчеллге көп ұқсамады, себебі Митчелл ірі денелі және жаттығумен шұғылданатын адам болған. Ховард Митчеллді жоғарғы топтың адамы әрі тартымды мінезді деп бейнеледі. Ал Митчелл – "Гув'нор" – шын мәнінде жұмысшы табының өкілі болды және өте жарылқақ мінезге ие еді; шәкірттерге оның мойнының түсіне назар салу және қызыл түске енген кезде қашу керектігі ескертілді. Ховардтың өзі осы уәжді көркемдік қателіктердің бар екенін жақсы білді және Митчеллдің отбасымен және әріптестерімен деликатты қарым-қатынас жасады; Митчелл ханым мен оның ұлы Гордон түсірілім барысында жиі болды. "Шенеуніктер" "Спитфайр" деген атты ұсынғанда, Митчелл: «Олардың ойлап табуға болатын ақымақ атаудың өзі осыған ұқсайды» деді. Фильмнің музыкасын Уильям Уолтон жазды, ол кейіннен маңызды бөлімдерді "Спитфайр прелюдиясы мен фугасы" деп аталатын концерттік туындысына енгізді. "Бірінші аздың" Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде түсірілгендіктен және соғысқа қатысты тақырыптарды қамтығандықтан, ол іс жүзінде үгіт-насихат құралы болды. RAF осы үгіт мақсаты үшін "Спитфайр" истребительдерін ұсынды. АҚШ продюсері Сэмюэл Голдвин RKO Pictures компаниясы арқылы таралған фильмнің АҚШ құқықтарын алмастыру шартымен Нивеннің фильмде түсуіне рұқсат берді. Голдвин фильмнің алғашқы нұсқаларын көргеннен кейін Нивеннің екінші рөлде ойнағанына ашуланып, фильмді "Спитфайр" деп қайта шығару үшін 40 минутты жеке өңдеп шығарды. Wing Commander Bunny Currant ("Hunter Leader"), Squadron Leader Tony Bartley, Squadron Leader Brian Kingcome, Flying Officer David Fulford, Flight Lieutenant 'Jock' Gillan, Squadron Leader P. J. Howard Williams және Flight Lieutenant J. C. 'Robbie' Robson – бұл фильмде есімдері көрсетілмеген ұшқыштар мен RAF Fighter Command қызметкерлерінің арасында. Кейбір пилоттар, фильмнің бастапқы сахналарында түскендер, аяқталған фильмді көре алмады. Джеффри Квилл – "Спитфайр" прототипімен ұшқан сынақ ұшқышы, ол 10 000 футқа көтерілу және сағатына 500 мильден жоғары жылдамдықпен құлау қабілетін көрсетті.

Кассалық жинақ

"Бірінші аз топтың" фильмі Атлантиканың екі жағындағы көрермендер тарапынан жақсы қабылданы. Kinematograph Weekly журналының мәліметінше, ол 1942 жылы Ұлыбританиядағы ең танымал британдық фильм болды.

Сыни

The Sunday Times газетінде «фильм әрекетке толы, Шнайдер Трофи жарыстары, сынақ ұшулары және Британия шайқасынан алынған эпизодтарды қамтиды, ол моральдық мәнін көрсете отырып басталады және аяқталады» делінген. Нивен «осы уақытқа дейінгі ең жақсы рөлдерінің бірін сомдады» деп бағаланды. С. П. Маккензи фильмнің Ұлыбританиядағы қабылдануы туралы «көпшілік және кәсіби баспасөздің дерлік барлық бөлігі «Біріншілердің бірі» фильміне тәнті болды» деп жазды. Variety журналы 1942 жылдың тамызында Лондонда өткен көрсетілімнен кейін «өндіріс, актерлік шеберлік және сюжет – олар сәтті болуға тиіс» деп мәлімдеді. «Лесли Говард «Спитфайр» ұшағын жасаған Р. Дж. Митчеллдің өмірін бейнелеуде өзінің ең жақсы жұмыстарын жасады. Бұл – эпикалық картина», – деді. Журналист және жазушы Джерард Гаррет «фильмді RAF қолдады және дағдарыс кезінде елді шабыттандыру мақсатында жасалды» деп жазды. «Осындай ниетпен жасалған фильмдер немесе басқа да туындылар көбінесе уақытынан өтеді. Бірақ «Біріншілердің бірі» қазіргі көзқарас бойынша сәл тоқыраулы болғанымен, британдық кино өндірушілердің шынайы сюжеттермен қамтамасыз етілгенде қандай деңгейге жете алатынының тамаша мысалы болды. Фильм сыншылары, басқалар сияқты, оқиғаларға бейтарап бола алмайды, бірақ олардың осы фильмді құрметпен қабылдауы кейіннен толыққанды бағаланғандай көрінеді».

Қазіргі заманғы сыншылардың арасында Лесли Холливелл фильмді «жай, бірақ әсерлі биографиялық фильм, мықты актерлік ойын және жақсы диалогтық сахналар» деп сипаттады. Production values сәл нашарлау. AllMovie фильмнің «маңызды мәліметтерді дұрыс беретінін және осындай биографиялық фильм үшін күтпегендей қызықты екенін» атап өтті. Леонард Мальтин фильмге төрт жұлдыздың үшеуін берді және оны «жақсы биографиялық драма» деп атады.