Кіріспе

Әуе қатынасының барлық түрлерінде, жердегі қызметкерлер (азаматтық авиацияда жердегі операциялар деп те аталады) – ұшақты жерде тұрғанда, стандартты айналым кезінде қызмет көрсететін персонал. Олар ұшу кезінде ұшақтың барлық аспектілерін басқаратын ұшақ экипажынан өзгеше. Жердегі қызметкерлер термині азаматтық коммерциялық әуе компанияларында да, әскери авиацияда да қолданылады.

Әуе кемелерінің жердегі экипажы

Ұшақтың түріне қарай, әуе компаниясының жердегі қызметкерлеріне әдетте мына мамандықтар кіреді: ұшақ корпусын жөндеушілер, қозғалтқышты жөндеушілер, авиациялық электрониканы жөндеушілер.

Әскери әуе кемелерi

Қару-жарақпен немесе катапульдік кресломен жабдықталған әскери ұшақтарға арнайы қару-жарақ техникасымен жұмыс істейтін жердегі экипаж мүшесі қажет.

Қозғалтқыштысыз ұшу

Қозғалтқышсыз ұшу, мысалы, жолтырықтар үшін жердегі экипажға ұшақты сақтау орнынан (мысалы, ұшақ ангарынан) ұшу алаңына қолмен жеткізіп, ұшу аяқталған соң қайтаруға қатысатын адамдар кіреді. Аэробуксирмен ұшырылатын жолтырықтарға буксирлеуші ұшақты қолдауға қажетті жердегі экипаж керек болады, олар көбінесе бір поршеньді қозғалтқышпен жабдықталған, жалпы авиация (GA) категориясына жататын жеңіл пайдалы ұшақтар, көбінесе Cessna. Лебедкамен ұшырылатын жолтырықтар үшін жердегі экипажға лебедка операторы және лебедка кабелін (әдетте әр лебедкаға екі кабель) тартуға немесе босатуға арналған көлік операторы да кіреді. Бұл көлік әуежайдың желге қарсы жағында орналасқан, ал жолтырықтар ұшу кезегін күтіп әуежайдың қарама-қарсы жағында тұрады.

Басқарылмаған ұшу

Әдетте ыстық ауа шары деп аталатын, ұшақтың бағытын өзгертуге арналған ешқандай басқару құралдары жоқ ұшақтарға, ерекше жер экипажы қажет. Олардың міндеттеріне жолаушылар корзинкасын (немесе гондоласын) жағу үшін қажетті мөлшердегі қысымды газбен дайындау, жағылғыларды сынау, шар ұшқышы мен барлық жолаушылардың жалпы салмағын есептеу, тиісті балласт салмағын есептеп қосу (тұрақты ішкі және босатылатын сыртқы) кіреді. Содан кейін жолаушылар корзинкасын көтеруге арналған шар қаптамасына бекіту, шар қаптамасының матасын тиімді толтыруға ыңғайлы жағдай жасап жаю. Ұшыру алдында, шар қаптамасын горизонтальды жағу кезінде, тиімді толтыруды қамтамасыз ету үшін персонал оны "желбіретуі" керек. Шар қаптамасы әуеге көтерілген кезде (бірақ әлі де ұшқышы мен жолаушыларымен бірге корзинканы көтеруге қабілетсіз), жер экипажы шардың тік бағытталған жағылғысының үстінде дұрыс орналасуын сақтау үшін жер сүйрегіш арқандарды ұстауы керек, сондай-ақ корзинканың бақыланбай жерге сүйреліп кетуіне жол бермеуі керек, шар толығымен толғанша және ұшыруға дайын болғанша. Ұшқаннан кейін, ыстық ауа шарының жер экипажы жаңа міндетті орындайды – бір немесе бірнеше "құу машиналарын" жүргізу, бастапқыда шардың ұшу барысын және траекториясын мүмкіндігінше жақсы бақылау. Көптеген ыстық ауа шарларында авиацияға арналған навигациялық құралдар жоқ, бірақ қазіргі заманғы ұшқыштар әдетте көптеген смартфондардағы спутниктік навигация мүмкіндіктерін пайдаланады, сондай-ақ құу машинасымен байланыс үшін ұялы телефонды қолданады. Құу машинасының соңғы міндеті – шардың қонған жерін табу және оған бару, жолаушыларды тиісті жерлеріне қайтару, сондай-ақ шар қаптамасын мұқият құрғату, содан кейін қаптаманы корзинкамен бірге дұрыс бүктеу және жинау, барлық шар жабдықтарын және ұшқышын олардың таңдаған жеріне жеткізу.

Әуежайдың жердегі ұжымы

Жеке әуежайда жұмыс істейтін жердегі қызметкерлерге мынадай операцияларды орындау міндеттелген персонал жатады: ұшақтарға жанармай құюшылар, дәретхана ағынды суларын сорушылар, кабинаны іштен тазалаушылар, ұшақтың сыртын мұздан тазалаушылар, борттағы тағам жеткізушілер (экипаж бен жолаушылар үшін), багаж, жүк және/немесе тауар тасымалдаушылар (төменгі жүк бөліміне тиеу және түсіру үшін), рампа агенттері мен қону қақпасы операторлары, ұшу диспетчерлері, тіпті клиенттерге қызмет көрсету агенттері де жердегі қызметкерлер ретінде сипатталуы мүмкін. Әуежайдың басқа да типтік жердегі қызметкерлеріне барлық пайдаланудағы ұшу-қону жолақтарын, ұшу-қону жолақтарынан шығу және күту нүктелерін, рулдеу жолдарын, тұрақ алаңдарын және жолаушылар терминалы аумақтарын (ауа көпірлерін немесе "қақпаларды" қоса алғанда) жүйелі түрде тазалау үшін жауапты персонал кіреді; кез келген жалпы және типтік қоқысты немесе қалдықтарды тазарту үшін (ұшу-қону жолақтарында ең көп жиналатыны – дөңгелектердің сынықтары, желмен келген кір, құм, топырақ, шөп және т.б.; тек желдің әсерінен ғана емес, сонымен қатар ұшақтың аэродинамикалық элементтері жылдамдықпен, қозғалтқыштың соруымен және реактивті газ ағынымен бірге тудыратын бұрқақтардан). Бұл әуежайдың қауіпсіз жұмыс істеуі үшін өте маңызды, себебі бұл – сыртқы заттың зақымдануын болдырмау үшін қолданылатын негізгі процесс, осының салдарынан сыртқы зат ұшақ қозғалтқышына сорылып кетуі немесе ұшақ дөңгелектерін кесіп не тесіп алуы мүмкін. Әскери нысандарда жердегі қызметкерлерге күн сайын FOD-ты тексеруге немесе «FOD plods» іс-шарасына қатысу міндеті жүктеледі, онда адамдар тобы ұшу-қону жолағының бүкіл ені бойынша тізбектей орналасып, ұшу-қону жолағының бетін және оның жақын маңын визуалды түрде тексеру үшін, кез келген табылған заттарды немесе «сыртқы заттарды» іздеу және жою үшін бүкіл белсенді ұшу-қону жолағының ұзындығы бойынша жүреді; бұл әдетте таңертең, сол күні ұшақтың алғашқы рейсінен бұрын жасалады. Ірі ұшақтарды қабылдайтын барлық әуежайларда кері итеруге арналған сүйрегіштер паркі болады. Әуежайдың жердегі қызметкерлерінің басқа да жіктелулеріне әуежай шаттл автобустарының жүргізушілері, әуежай өрт сөндірушілері, алғашқы медициналық көмек және білікті медициналық қызметтер, полиция (қазіргі уақытта терроризм қаупі жоғары болғандықтан көбінесе қарулы), және жалпы күзет және қауіпсіздік қызметтері кіруі мүмкін. Халықаралық әуежайларда паспорттық бақылау агенттері, шекара, кеден және иммиграциялық полиция қызметкерлері болады. Көптеген әуежайларда жануарларды қабылдау орталығы да бар, онда ветеринарлар, ветеринарлық медбикелер және әкімшілер жұмыс істейді; жануарлардың денсаулығы мен әл-ауқатын тексеру мақсатында, сондай-ақ ұшуға рұқсат, үй жануарларының паспорты және т.б. сияқты дұрыс құжаттаманы қарау үшін, сонымен қатар кез келген заңсыз, тыйым салынған немесе жойылу қаупі төнген жануарлар түрлерін импорттаудың алдын алу үшін жауапты болады. Географиялық орналасуына байланысты басқа әуежайдың жердегі қызметкерлері қысқы қызмет көліктерін, атап айтқанда қарды тазартатын көліктерді, оның ішінде бірнеше сыпыру машиналары, аралар мен қар тазартатын машиналардан тұратын паркті пайдалана алады. Жердегі мұздан тазалау операторлары қолданылуы мүмкін; осылайша бір немесе бірнеше көлік құралдары, ауыл шаруашылығы дақылдарын бүркуге арналған машинаға ұқсас, кеңейтілетін икемді қолдары бар, барлық пайдаланудағы қатты беттерге коррозияға төзімді әуе кемелерін қауіпсіз мұздан тазартатын сұйықтықты шашу үшін пайдаланылады, кез келген беткі мұзды еріту үшін және әуежайдың сертификатталған жұмыс уақытында жаңа мұздың пайда болуын болдырмау үшін. Сонымен қатар, құстарды таратуға арналған агенттер тобы, көбінесе «құстарды қорқытушылар» деп аталады, ұшу-қону жолағының барлық ұзындығын, сондай-ақ ұшу-қону жолағына жақындау және ұшу-қону жолағынан кету жолдарындағы құстарды тазарту үшін пайдаланылады.

Әскери әуежай

Қару-жарақ тасымалдайтын (немесе тасымалдауға міндетті болуы мүмкін) әскери әуе базаларында, яғни жарылғыш заттарды немесе жылдам атуға қабілетті қаруларды тасымалдайтын ұшақтарды пайдаланатын базаларда, жердегі экипаждың өте нақты міндеті – қару-жарақ техниктері.