Кіріспе

"Бұраншы шешімі" – 1977 жылы жарық көрген, американдық психолог Элис Шелдонның Ракуна Шелдон псевдонимімен, ал Джеймс Типтри кіші деген атпен әйгілі болған ғылыми фантастикалық әңгімесі. Әңгіме 1977 жылдың маусымында алғаш жарияланғанда Элис Шелдонның Типтри және "Ракуна" Шелдон есімдерімен байланысты екені жұртшылыққа немесе ғылыми-фантастикалық қауымдастыққа белгісіз болды. 1977 жылдың қазан айында Шелдонның анасы Мэри Хейстингс Брэдлидің қайтыс болуынан бастау алған оқиғалар тізбегі сол жылдың соңында осы псевдонимдердің кімге тиесілі екенін ашты. "Бұраншы шешімі" 1978 жылы үздік повесть үшін "Небула" сыйлығын алды және телефильмге бейімделді. Атау стерильді жәндіктер әдісіне сілтеме жасайды, яғни құнарлы самсырлармен бәсекелесіп, олардың санын азайту үшін стерильденген самсырларды көптеп таратқанда олардың популяциясын жою әдісіне сілтеме жасайды. Бұл әңгіме адамдардың жыныстық қатынасына қатысты ұқсас бұрмалаушылыққа және оның апаттық салдарына арналған.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Бұл оқиға Колумбияда жәндіктерді құрту әдісімен жұмыс істейтін ғалым Алан мен оның АҚШ-тағы әйелі Энн Алштейннің әйелдерді ерлер ұйымдастырған түрде өлтіру эпидемиясы туралы хаттар мен жаңалықтардан үзінділер алмасуымен басталады. Қылмыскерлер бұл табиғи инстинкт деп санайды және оны қанағаттандыру үшін күрделі мизогиниялық ұстанымдар құрастырған. Мысалы, жаңа діни қозғалыс қырқындармен бірге таралуда: Адамның ұлдары әйелдердің жаман екеніне, Едем бағы әйелдер келгенге дейін жұмақ болғанына және Құдай оларға барлық әйелдерден құтылуды бұйырып отырғанына сенеді. Одан кейін Құдай баршаны мәңгілікке тірілтеді немесе ұрпақ берудің жақсырақ жолын ашады (нақты не болатыны оларға белгісіз еді). Дін алғаш пайда болғанда, ұйымдасқан кісі өлтірулерге дейін, идеологияның таралуын тоқтатуға көбінесе тырысылмады, сондай-ақ ерлер бақылайтын аймақтардан әйелдерді қуу әрекеттеріне де кедерес келтірілмеді. Кейбір әйелдер қарсылық көрсетті, мысалы, үш әйел Әуе күштерінің ұшағын ұрлап, Даллас қаласын бомбалады, бірақ ұйымдасқан қарсылық болған жоқ. Бастапқыда жаңалықтарды кеңінен цензуралады, себебі үкімет бұл жаппай психологиялық гистерия деп санды және жаңалықтарды басып тастау арқылы оны тоқтатуға болады деп ойлады, осылайша оның таралуын болдырмақшы болды. Алайда, ғалымдардың аз тобы шындықты анықтады: атмосферада жұқпалы агент таралып, ер адамдардың жыныстық құштарлығын зорлық-зомбылыққа айналдырады. Ал, сезімтал және мейірімді Алан өзі де осы құштарлыққа беріліп бара жатқанын түсінеді және оған қарсы тұруға, сондай-ақ әйелдерден оқшаулануға тырысады. Осы оқиғалар кезінде оның әйелі мен жасөспірім қызы ана мен қыз арасындағы қақтығыстарға ұшырайды: әкесіне адал қыз анасының ескертулеріне сенуден бас тартады. Ол әкесіне бару үшін жасырын түрде қашып кетеді, ол оны өлтіреді, ал одан кейін өзінің жасаған ісінің қорқыныштылығын түсініп, өзіне қол жұмсайды. Энн ауру тропикалық аймақтарда басталып, басқа жаққа тарағандықтан, солтүстікке, Канадаға қашып кетеді. Соңында, әйелдерді өлтіруді көздеген бүкіл қоғамның қуғынында жүрген Энн осы обаның бастауын және себебін анықтайды: шетелдік түр адамзатты өз-өзіне жоюға қасақана итермелеп отыр, осылайша шетелдіктер Жерді өздеріне иелене алады.

Негізгі ұғымдардың түсіндірмесі

Барнхард Брейтуайт, сондай-ақ Барни деп те аталады. Жәндіктер профессоры. Алан – Энн Алштейннің күйеуі. Жәндіктер профессоры. Эмиді өлтірді. Өзін-өзі өлтірді. Энн Алштейн – Аланның әйелі. Оқиға аяқталғаннан кейін өз-өзіне қол жұмсаған болуы мүмкін. Эми – Алан мен Энн Алштейннің қызы. Алан өлтірді. "Ангелдер" – адамзатты жою жобасының барысын бақылау үшін жерге түсетін жандар. Скрипфлай ерітіндісі – жәндіктер популяциясын жоюға арналған стерильді жәндіктер әдісі. Оқигада үш мысал келтірілген: скрипфлай, "шырша құрты" және "қамыстың құрты". Бұл үш мысалдың жұмыс істеу механизмі бірдей емес: Ұрғашы скрипфлайлер бір рет ғана жұптасады, сондықтан тоқсан еркек Ұрғашыны жою үшін сәтті жұптасуы керек. Шырша құртында болса: "Ол еркектің Ұрғашымен байланысқаннан кейін бұрылуына кедерес келтіріп, оның орнына басымен жұптасады". Қамыстың құрттары көптеген еркектердің бірнеше феромон бөлетін Ұрғашылардың айналасына жиналатын үлкен топтарда жұптасады, сондықтан техника "Феромонды шоғырландыру, стерильденген Ұрғашыларды босату" болды. Лордоз – көптеген сүтқоректілерде, соның ішінде кеміргіштерде, пілдерде және мысықтарда кездесетін жыныстық рефлекс. Бұл әйел жұптасқан кезде пайда болады және алдыңғы аяқтарының төмендеуі, артқы аяқтарының созылуы, жамбасының көтерілуі, омыртқаның иілуі және құйрықтың көтерілуі немесе жанына жылжуы түрінде көрінеді. Оқигада бұл әйелдерде еркек агрессиясынан өлімге бейімділікке дейін күшейтілген.

Басқа медиа

"Скрипфлай шешімі" 2006 жылғы 8 желтоқсанда Showtime телеарнасының "Қорқыт шеберлері" сериясы үшін сценарист Сэм Хамм мен режиссер Джо Данте түсірген телефильмге бейімделді. Бұл туынды Марк Даниелевскидің "Таныс" жобасының 3-томында да еске алынған. 1955 жылғы маусымдағы "Галактика ғылыми-фантастикалық" журналының редакторы Х.Л. Голд бұл әдіс арқылы скрубфлилерді жою және олардың жойылуын шетелдік шабуылдың негізі ретінде қарастырған.

Ғылыми негіз

1925 жылы ми қабығы алынып тасталған жануарлардағы ашу-ызаға ұқсас мінез-құлқыны сипаттау үшін "жалған ашу-ыза" деген ұғым ұсынылды. Бұл орталық нерв жүйесі мен агрессивті мінез-құлық арасындағы байланыстың алғашқы ашылуы болды. 1928 жылғы мақалада гипоталамусты электрмен стимуляциялау мысықтарда шабуылдау мінез-құлқын тудыруы мүмкін екені көрсетілген. 2011 жылғы зерттеуде ventromedial гипоталамустағы нейрондарды оптогенетикалық стимуляциялау еркек тышқандарды әйелдерге, жансыз заттарға және басқа еркек тышқандарға шабуыл жасауға итермелейтіні анықталды. Бұдан әрі, "күресу және жұптасуға қатысатын, бірақ ерекше нейрондық топтар" табылды. Шабуыл кезінде белсенді нейрондар жұптасу кезінде тежеледі, бұл осы қарсы әлеуметтік мінез-құлықтар арасындағы бәсекелестікке мүмкіндік беретін нейрондық негізді білдіреді.