Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қытайға экспедиция
Expedition to China
Қытайдағы көмек экспедициясы – 1898 жылдан 1901 жылға дейін созылған Боксерлер көтерілісінің соңғы жылдары АҚШ азаматтарын, еуропалық және басқа да шетелдік азаматтарды құтқару мақсатымен АҚШ Қарулы Күштері жүргізген экспедиция. Қытайдағы көмек экспедициясы 1900-1901 жылдар аралығында АҚШ әскерлерін аттандырған Сегіз Ұлт Одағы деп белгілі көпұлттық әскери операцияның бір бөлігі болды. Экспедиция аяқталар тұсында, құтқару жұмыстарынан көтерілісті басуға көңіл ауыстырылды. 1902 жылға қарай, кем дегенде Пекин қаласында Боксерлер көтерілісі тиімді түрде бақылауға алынды.
The China Relief Expedition was an expedition in China undertaken by the United States Armed Forces to rescue United States citizens, European nationals, and other foreign nationals during the latter years of the Boxer Rebellion, which lasted from 1898 to 1901. The China Relief Expedition was part of a multi national military effort known as the Eight Nation Alliance to which the United States contributed troops between 1900 and 1901. Towards the close of the expedition, the focus shifted from rescuing non combatants to suppressing the rebellion. By 1902, at least in the city of Beijing (Peking), the Boxer Rebellion had been effectively controlled.
Өмірбаян
Испан-американ соғысынан кейін Филиппинді Американың аннексиялауы Американың Қытайға коммерциялық және гуманитарлық себептермен қызығушылығын күшейтті. Филиппиндер Цинь Қытайымен сауда үшін ыңғайлы тоқталған жер болды және Тынық мұхитындағы американдық мүдделерді қорғауда маңызды рөл атқаратын еді. XIX ғасырдың соңында Қытайдағы ең маңызды мәселе – Үлкен державалардың елді бөліп алу қаупі болды. АҚШ және Ұлыбритания бұған қарсы болды, ал 1899 жылдың қыркүйегінде АҚШ Қытаймен қарым-қатынастарында «Ашық есік саясатын» сақтау үшін мүдделі державалардан келісім алғанын жариялады. Көптеген қытайлықтар Қытай ішкі ісіне шетелдіктердің кең араласуына наразылық білдірді. Бұл наразылық «Жақсылық пен үйлесім қоғамы» (義和團 – Yìhétuán) деп аталатын құпия ұйымның ядросына бірікті, ал батыстықтар оларды «Боксшылар» деп атады. Боксшылар Дуан патшасының қолдауымен шетелдіктерге және шетелдік ықпалға қарсы науқанға шықты. 1900 жылдың басына қарай бұл қозғалыс Қытайдың көп бөлігін төңкеріс алдынан тұрғызды. Солтүстік провинциялардағы боксшылар жүздеген қытай христиандарын және шетелдіктерді, көбінесе миссионерлерді шабуылдап өлтірді. 20 маусымда Германияның толық өкілетті елшісі Клеменс фон Кеттеллердің қазасы оқиғаның шыңына жеткізді. Қытай үкіметі дипломатиялық қарым-қатынасты үзіп, барлық шетелдіктердің дереу елді тастауын талап етті, оларға қауіпсіздікке кепілдік берді. Шамамен 3500 шетелдік және қытай христиандары кетпеуге шешім қабылдады және қауіпті сезініп, шетелдік елшіліктердің аумағына сиынып, қоршауға алынды. 407 сарбаздан (оның ішінде 56 американдық) және 200-ге жуық азаматтық адамдардан тұратын біріккен әскери күш аумақты қорғады. Үлкен державалар Бейжіңге ірі көмекші экспедиция ұйымдастыру үшін дереу шаралар қабылдады, «Боксшылар көтерілісі» деп белгілі болған оқиғаны тоқтату мақсатында. Уильям Маккинли әкімшілігі сайлау жылында шетелдік одақтардың араласуымен халықаралық оқиғаға қатысу идеясын ұнатпағанымен, президент Маккинли қоршауға алынған азаматтарын құтқару үшін басқа державалармен бірге қадамдар жасасуға келісті.
The American annexation of the Philippines resulting from the Spanish–American War stimulated a growing American interest in China for both commercial and humanitarian reasons. The Philippines served as a convenient way point for trade with the Qing China, and would be of use in the protection of American interests in the Pacific. The dominant problem in China at the end of the nineteenth century was its threatened partition by the Great Powers. Both the United States and the British opposed this, and in September 1899 the United States announced it had secured agreement from the interested powers for maintenance of an Open Door policy in their relations with China. Many Chinese resented the extensive foreign intervention in China. This discontent coalesced into the nucleus of a secret group called the Righteous Harmony Society (義和團 – Yìhétuán); Westerners called them Boxers. The Boxers, with the support of Prince Duan, undertook a campaign against foreign influences and foreigners. By early 1900 this movement had brought much of China to the verge of revolution. Boxers in the northern provinces attacked and killed hundreds of Chinese Christians and foreigners, mostly missionaries. The wave of unrest came to an apex following the assassination of Clemens von Ketteler, the German ambassador plenipotentiary, on June 20. The Chinese government then broke off diplomatic relations and demanded that all foreigners leave immediately, promising safe escort. About 3,500 foreigners and Chinese Christians refused to leave, and fearing for their safety, took refuge in the foreign legation compound, where they were besieged. A composite military force of 407 men (including 56 Americans) plus about 200 civilians defended the compound. The Great Powers took immediate steps to organize a large relief expedition for Beijing, to stamp out what came to be known as the Boxer Rebellion. Although the William McKinley administration disliked the idea of becoming involved in an international incident with overtones of entangling foreign alliances during an election year, President McKinley agreed to join with the other powers to take steps to rescue their beleaguered nationals.
Сеймур экспедициясы
Сеймур экспедициясы (10–26 маусым), 112 американдық азаматты қоса алған, теңізшілер мен теңіз жаяу әскерлерінен құралған халықаралық жасақ, Пекинге көмек көрсету үшін асығыс әрекет жасады, бірақ Пекинге ең жақын порт қаласы Тяньцзиньден шыққаннан кейін күшті қарсылыққа ұшырап, мақсатына жете алмады.
The Seymour Expedition (10–26 June), an international column of Sailors and Marines, including 112 Americans, made a hurried attempt to relieve Beijing, but failed to get through when it met with severe resistance after it left Tianjin, the nearest port city to Beijing.
Тяньцзинь маңындағы шайқастар
Филиппин-американ соғысының нәтижесінде АҚШ-тың Филиппинде жақын жерде күштері болды, сол себепті халықаралық көмек экспедициясына едәуір контингенттердің бірін қосуға мүмкіндік алды. Бірінші американдық әскерлер 14 маусымда Филиппинді қалдырды. 107 морской пехотинец жасағы американдықтардың өмірін және мүлкін қорғау үшін Қытайға жіберілді; бұл жасақ Кавитеде орналасқан 1-ші морской пехота полкінен құралды. Бұл отряд USS Newark кемесімен Такуға бет алды, 18 маусымда жетіп келді, онда оларға 32 морской пехотинец Нэшвилл кемесінен қосылды. 9-шы жаяу әскер полкінің командирі, полковник Эмерсон Х. Лискам, полктің 1-ші және 2-ші батальондарын түсіріп, Тяньцзиньге жорық жасады. 1900 жылдың 13 шілдесінде осы күштердің бөлімдері бірнеше басқа елдердің Тяньцзиньдегі әскерлеріне шабуыл жасады. Тиенцзинь қаласы сол күні одақтастардың бақылауына өтті. Лискам және полктің туын алып жүрген сарбазы қытайлық снайперлердің қолынан қаза тапты, 9-шы жаяу әскер полкі шығынның он пайызын құрады. Тамыз айының басында американдық күштер 14-ші жаяу әскер полкімен және 5-ші артиллерия полкінің F батареясымен күшейтілді. Генерал-майор Адна Р. Шафи 24 шілдеде Жапонияның Нагасаки қаласына келді. Келуінен екі күн өткен соң, генерал Шафи Такуға бару және американдық күштерге басшылық ету туралы бұйрық алды; оның жаңа басшылығы Қытайға көмек экспедициясы деп белгіленді. Басқа бөлімшелер, соның ішінде 6-шы атты әскер полкі, тікелей АҚШ-тан жеткізілді. Маниланы база ретінде және Нагасакиді алдын ала порт ретінде пайдалана отырып, АҚШ Қытайда шамамен 2500 солдат пен морской пехотинецті жинады.
As a result of the Philippine–American War, the United States had forces available nearby in the Philippines, and was therefore in a position to contribute one of the larger contingents to the international relief expedition. The first American forces left the Philippines on June 14. A detachment of 107 Marines went to China to protect American lives and property; this detachment was drawn from the 1st Marine Infantry Regiment stationed at Cavite. This detachment steamed toward Taku aboard the USS Newark, arriving on June 18, where they joined by 32 Marines aboard the Nashville. Colonel Emerson H. Liscum, commander of the 9th Infantry Regiment, disembarked the regiment's 1st and 2nd Battalions and marched on Tianjin. On 13 July 1900 elements of this force participated in the attack on Tianjin troops from several other nations. The city of Tianjin fell to the Allies on the same day. Liscum and the flag bearer of the regiment were killed by Chinese snipers, the 9th infantry regiment suffered a ten percent casualty rate. By the beginning of August, the American forces were reinforced by the 14th Infantry Regiment, and Battery F of the 5th Artillery Regiment. Major General Adna R. Chaffee Sr arrived in Nagasaki, Japan, on July 24. Within two days of his arrival, General Chaffee received orders to proceed to Taku and assume command of the American forces there; his new command was designated the China Relief Expedition. Other units, including the 6th Cavalry Regiment, were deployed directly from the mainland United States. Using Manila as a base and Nagasaki as an advance port, the United States eventually assembled some 2,500 soldiers and Marines in China.
Пекин шайқасы
Тамыз айының басында британдық, француз, жапон, орыс, неміс, австриялық, итальян және американдық әскерлерінен құралған 19 000 сарбаздан тұратын көпұлтты коалиция Тяньцзиньнен шамамен жеті жүз шақырым қашықтықтағы Пекинге қарай жылжуға дайын болды. Жолдағы шайқастардың маңызды оқиғалары 5 тамызда болған Бейцан және 6 тамызда Янкунда американдық және британдық контингенттердің қатысқан ауыр шайқасы болды. Әскер күші 1900 жылдың 12 тамызында Цинь астанасына жетіп, Сыртқы қалаға апаратын қақпаларға шабуыл жасауға дайындалды. Тиімді орталық басшылықтың болмауы салдарынан, көмекші экспедицияның шабуылы нашар ұйымдастырылды. Ресейлік контингент 10 тамызда Сыртқы қалаға ертерек кіріп, күтіп тұрған қытайлық сарбаздардың шабуылына ұшырап, басқа одақтас әскерлерден көмек сұрады. 14 тамызда Пекиннің Сыртқы қаласын басып алу кезінде 14-ші жаяу әскердің бөлімдері Тартар қабырғасына көтеріліп, онда алғашқы шетел туын тіктеп, британдық бөлімдерге легациялық кешенін азат етуге жол ашты. Содан кейін 15 тамызда капитан Генри Джей Райлидің АҚШ-тың 5-ші артиллериясының жеңіл F батареясы бірнеше дұрыс бағытталған оқтармен Ішкі қалаға апаратын қақпаларды қиратты, одақтас әскерлерге Пекиннің орталығын басып алуға мүмкіндік берді. Американдық әскерлер салыстырмалы түрде аз шығынға ұшырады – 200-ден астам адам қаза тапты немесе жараланды, бірақ олар кейінгі әскери операцияларға қатыспады, олар негізінен таралған Боксерлерді басып тастаудан және провинциялардағы шетелдіктерді құтқарудан тұрды. Көптеген американдық бөлімдер қысқа дейін Манилаға қайтарылды, ал провинциялардағы тазалау операциялары басқа елдерге жүктелді. Американдық сарбаздардың бір бөлігі одақтас оккупациялық күштердің құрамында және Пекиндегі АҚШ өкілдігінің күзетінде қалды.
By early August a multinational coalition of 19,000 soldiers, including British, French, Japanese, Russian, German, Austrian, Italian, and American troops, was ready to move out of Tianjin toward Beijing, some seventy miles distant. High points of the fighting en route were at Beicang, which fell on 5 August, and a severe engagement for American and British contingents at Yangcun on 6 August. The force reached the Qing capital on 12 August 1900 and prepared immediately to assault the gates leading into the Outer City. Lacking effective central direction, the relief expedition's attack was poorly executed. The Russian contingent prematurely forced an entrance into the Outer City on 10 August, only to be ambushed by waiting Chinese soldiers and require rescue by other allied troops. In the seizure of the Outer City of Beijing on 14 August, elements of the 14th Infantry scaled the Tartar Wall, planted the first foreign flag ever to fly there, and opened the way for British units to relieve the legation compound. Then on 15 August, Captain Henry J. Reilly's Light Battery F of the U. S. 5th Artillery shattered the gates leading into the Inner City with several well placed salvos, opening the way for the allied troops to occupy the center of Beijing. Although American troops had suffered comparatively light losses—slightly more than 200 killed and wounded—they did not take part in subsequent military operations, which consisted primarily of suppressing scattered Boxer elements and rescuing foreigners in the provinces. Most American units were withdrawn to Manila before winter, and mopping up operations in the provinces were left to the other Powers. A few American Regulars remained to form part of an allied occupation force and a small guard for the United States Legation in Beijing.
Салдары
Бірнеше айдан кейін одақтастар жесір императорға өтемақы төлеуді және бұрынғы коммерциялық жеңілдіктерді қайта бекітуді қамтитын бейбіт келісімдер ұсынды. Ұзаққа созылған келіссөздер барысында Солтүстік Қытайда тұрақты әскерлердің шағын контингентімен АҚШ-тың үлесі бар халықаралық әскер орналасты. Ол 1901 жылдың қыркүйегінде Боксер протоколының шарттарына сәйкес қайтарылып алынды. Бұл келісім сонымен қатар Пекиндегі бекітілген елшіліктерді сақтауды, Тяньцзинь-Пекин теміржолын гарнизонмен қамтамасыз етуді көзделді. Американдық контингент 1938 жылға дейін осы күштің бір бөлігі ретінде қызмет етті және 333 миллион долларлық өтемақы алынды. Бұл соманың тек 25 миллион долларын АҚШ талап етті. Бірнеше жыл өткен соң, тіпті осы сома да американдық азаматтардың талаптарын өтеуге жеткілікті емес екендігі анықталды. 1907 және 1924 жылдары АҚШ Қытайға барлығы шамамен 17 миллион доллар қайтарып берді, ол ақша екі елдегі қытай жастарын оқыту үшін сенім қорға салынды. Боксер көтерілісіне АҚШ-тың қатысуы – Американ революциясынан бері елдің басқа державалармен одақтас әскери операцияға қосылған алғашқы жағдайы болды. Қытайдағы араласу империализмнің жеңісі нәтижесінде әлемдік істерде АҚШ-тың дәстүрлі саясаты мен көзқарастарындағы біртіндеп өзгерудің көрінісі болды. Көптеген американдықтар, теңіз арқылы иеленген отарларға қарамастан, ұлттың оқшаулану доктринасын сақтауға жалғастыра алады деп сенді. Бірақ, ХХ ғасырдың басындағы оқиғалар көрсетті, елдің жаңа әлемдік держава мәртебесінің талаптарына жауап беру үшін көптеген ұзақ жылдар бойы қалыптасқан институттар мен саясаттарда, соның ішінде елдің әскери қорғанысына қатысты өзгерістер мен түзетулер енгізу қажет болды.
In a few months the Allies offered peace terms to the Dowager Empress, which included the payment of an indemnity and reaffirm previously existing commercial concessions. During prolonged negotiations an international army of occupation to which the United States contributed a small contingent of Regulars remained in north China. It was withdrawn in September 1901 under terms of the Boxer Protocol. This agreement also provided that the powers maintain a fortified legation in Beijing, garrison the Tianjin Beijing Railway—an American contingent served as a part of this force until 1938—and receive reparations of $333 million. Of this amount the United States claimed only $25 million. In a few years it became apparent that even this sum was more than was needed to indemnify claims of American nationals and in 1907, and again in 1924, the United States returned portions totaling nearly $17 million to China, which placed the money in a trust fund for education of Chinese youths in both countries. The participation of the United States in the Boxer Uprising marked the first time since the American Revolution that the country had joined with other powers in an allied military operation. The intervention in China represented an instance of the gradual change taking place in the traditional policies and attitudes of the United States in world affairs as a result of the triumph of imperialism. Most Americans still believed, despite the acquisition of overseas colonies, the nation could continue to adhere to its doctrine of isolationism. Developments in the early years of the 20th century would demonstrate, however, that the nation had to make changes and adjustments in many long established institutions and policies—including those relating to military defense of the country—to meet the requirements of its new status as a world power.
АҚШ әскери медальдары
Қытайдағы әскери науқан кезінде қызмет еткендер үшін АҚШ әскері Қытай науқаны медалін және Қытайға көмек көрсету экспедициясы медалін құрды.
For serving during the China Relief Expedition, the United States military created the China Campaign Medal and the China Relief Expedition Medal.
Ағызатын
Қытайға көмек экспедициясының лентасы сары түсті, екі жағында тар көк жолақтары бар. Сары түс Цинь әулеті (1644–1911) кезінде Қытайдың маньчжур билеушілерінің ғана пайдалануына шектелген. Көк түс – Шығыстың және сары императорлық тулар мен Сегіз байрақ стандартында бейнеленген көк айдаһардың символы.
The China Relief Expedition streamer is yellow with a narrow blue stripe on each side. The color yellow was restricted for use only by the Manchu rulers of China during the Qing Dynasty (1644–1911). The color blue is emblematic of the East and of the blue dragon depicted on the yellow imperial and the Eight Banner standards.