Үндістан қарулы күштерінің арнайы өкілеттіктер туралы заңы (1958)

Үндістанның 1958 ж. қабылданған Әскери күштер (ерекше өкілеттіктер) заңы: «көтеріліс аймақтарында» тәртіп сақтауға арналған. Қолданылу аймақтары, тарихы туралы ақпарат.

9 мин оқу

100%

Дереккөз: Armed Forces (Special Powers) Act — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

1958 жылғы Үндістан Парламенті актісі

Қарулы Күштер (арнайы өкілеттіктер) туралы заң (AFSPA), 1958 жыл – Үндістан Парламентінің актісі, ол "көтеріліс ошақтарында" қоғамдық тәртіпті сақтау үшін Үндістан Қарулы Күштеріне арнайы өкілеттіктер береді. "Көтеріліс ошақтары (арнайы соттар) туралы" 1976 жылғы заңға сәйкес, "көтеріліс ошағы" деп жарияланған аудан кем дегенде 3 ай бойы бұрынғы жағдайын сақтауы тиіс. 1958 жылдың 11 қыркүйегінде қабылданған осындай заңның бірі сол кезде Ассамның бір бөлігі болған Нага тауларына қатысты болды. Келесі онжылдықтарда ол Үндістанның солтүстік-шығысындағы басқа жеті "бауырлас штаттарға" бірінен соң бірі тарады (қазіргі уақытта ол Ассам, Нагаланд, Манипур штаттарында (Имфал қалалық кеңесінің аумағын қоспағанда), Аруначал Прадеш штатының Чангланг, Лонгдинг және Тирап аудандарында, сондай-ақ Аруначал Прадеш штатының Ассам штатымен шектесетін аудандарының сегіз полиция бөлімшесінің құзырына кіретін аумақтарда қолданылады). 1983 жылы қабылданған және Пенджаб пен Чандигархқа қатысты болған тағы бір заң 1997 жылы күшін жойды, ол күшке енгеннен кейін шамамен 14 жыл өткен соң болды. Конгресс партиясынан шыққан П. Чидамбарам және Сайфуддин Соз сияқты ұлттық саясаткерлер AFSPA-ны жоюды жақтаса, Амариндер Сингх сияқтылар оны жоюға қарсы. 2022 жыл: Солтүстік-шығыстағы аймақтарда әскери күштер азайтылды. 1954 жылдан бері алғаш рет көтеріліске қарсы күрес мақсатында бригада көлеміндегі әскери бөлімдер қолданылмайды. Қазір тек бір бригада ғана осы міндетті атқарады. Дегенмен, әскери бөлімдердің бір бөлігі шекаралық аймақтарға көшірілді.

Тарих

1942 жылғы Қарулы Күштерге арнайы өкілеттік беру туралы жарлық 1942 жылдың 15 тамызында «Үндістанды тастап кету» қозғалысын басу үшін британдық отаршыл үкімет тарапынан қабылданды. Осы жарлық үлгісінде төрт жарлық – Бенгал мазасыз аймақтары (Қарулы Күштердің арнайы өкілеттігі) туралы жарлық, Ассам мазасыз аймақтары (Қарулы Күштердің арнайы өкілеттігі) туралы жарлық, Шығыс Бенгал мазасыз аймақтары (Қарулы Күштердің арнайы өкілеттігі) туралы жарлық, Біріккен провинциялар мазасыз аймақтары (Қарулы Күштердің арнайы өкілеттігі) туралы жарлық – 1947 жылы Үндістанның бөлінуі салдарынан туындаған елдегі ішкі қауіпсіздік жағдайын реттеу үшін Үндістан үкіметімен қолданылды. Үндістан Конституциясының 355-бабы Орталық үкіметке әрбір штатты ішкі бұзылыстардан қорғау өкілеттігін береді.

Қарулы Күштердің арнайы өкілеттіктері (Асам және Манипур) туралы заң, 1958 ж.

1951 жылы Нага ұлттық кеңесі құрылды. 1952 жылы өткен алғашқы жалпы сайлауға бойкот жарияланды, кейін бұл бойкот мемлекеттік мектептер мен лауазымды тұлғаларға да қатысты. Жағдайды реттеу үшін Ассам үкіметі 1953 жылы Нага таулы аймағында «Ассамда қоғамдық тәртіпті сақтау (автономиялық округ) туралы» заңды қабылдады және көтерілісшілерге қарсы полиция әрекеттерін күшейтті. Ахуал нашарлаған кезде Ассам Нага тауына Ассам рифльдерін орналастырды және 1955 жылғы «Ассамның даулы аймақтары туралы» заңын қабылдады, бұл аймақтағы бүлікшілдікпен күресу үшін жартылай әскери күштер мен қарулы мемлекеттік полицияға құқықтық негіз берді. Бірақ Ассам рифльдері мен мемлекеттік қарулы полиция Нага көтерілісін тоқтатуға құмар емес еді, ал көтерілісші Нага Ұлттық Кеңесі (NNC) 1956 жылдың 23 наурызында «Нагаленд Федералдық Үкіметі» деген параллель үкімет құрды. Президент Д. Ражендра Прасад 1958 жылдың 22 мамырында «Қарулы күштер (Ассам және Манипур) арнайы өкілеттіктер туралы» қаулыны жариялады. 1958 жылдың 11 қыркүйегінде оның орнына «Қарулы күштер (Ассам және Манипур) арнайы өкілеттіктер туралы» заң қабылданды. 1958 жылғы «Қарулы күштер (Ассам және Манипур) арнайы өкілеттіктер туралы» заң штат губернаторларына және одақтың аумақтарының әкімшілеріне тиісті штаттың немесе одақтың аумағындағы аймақтарды «даулы» деп жариялауға өкілеттік берді. Заң жобасына қоса берілген «Мақсаттары мен себептерінде» мұндай өкілеттік берудің себебі Конституцияның 355-бабына сәйкес, оның ішінде, әрбір штатты ішкі бұзылыстардан қорғау міндетін ескере отырып, Орталық үкіметке де аймақтарды «даулы» деп жариялауға өкілеттік беру қажет деп саналды, бұл оның қарулы күштеріне арнайы өкілеттіктерді жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Заңның аумақтық қолданылу аясы Солтүстік-Шығысқа дейін кеңейді – Ассам, Манипур, Мегалая, Нагаленд, Трипура, Аруначал Прадеш және Мизорамның жеті штаты. Сонымен қатар, «Қарулы күштер (Ассам және Манипур) арнайы өкілеттіктер туралы заң, 1958» деген сөздер «Қарулы күштер (арнайы өкілеттіктер) туралы заң, 1958» дегенге ауыстырылды, осылайша AFSPA, 1958 аббревиатурасы пайда болды. Жақында Трипура штаты үкіметі мемлекеттегі террористік әрекеттердің айтарлықтай азайғанын себеп етіп, осы даулы заңды жою туралы шешім қабылдады. 2015 жылдың маусым айында қайта қараудан кейін Нагаленд штатындағы AFSPA мерзімі тағы бір жылға ұзартылды. 2016 жылдың қараша айында Үндістан үкіметі Аруначал Прадештің Тирап, Чангланг және Лонгдинг аудандарына AFSPA-ны қолдануды ұзартты. Аруначал Прадештің аталған үш ауданында 2018 жылдың сәуір айында бұл мерзім тағы 6 айға ұзартылды. Бұл аудандар AFSPA-ның 3-тарауына сәйкес «даулы аймақтар» деп жарияланды. Бұл аудандарда Наганың жер асты фракциялары, соның ішінде Нагалендтің Ұлттық Социалистік Кеңесі (Исак Муива) және NSCN (Хапланг) жергілікті тұрғындарды жұмысқа алу, қорқыту және өзара бәсекелестікпен айналысады.

In 1951, the Naga National Council Nation'. There was a boycott of the first general election of 1952 which later extended to a boycott of government schools and officials. In order to deal with the situation, the Assam government imposed the Assam Maintenance of Public Order (Autonomous District) Act in the Naga Hills in 1953 and intensified police action against the rebels. When the situation worsened, Assam deployed the Assam Rifles in the Naga Hills and enacted the Assam Disturbed Areas Act of 1955, providing a legal framework for the paramilitary forces and the armed state police to combat insurgency in the region. But the Assam Rifles and the state armed police could not contain the Naga rebellion and the rebel Naga Nationalist Council (NNC) formed a parallel government "The Federal Government of Nagaland" on 23 March 1956. The Armed Forces (Assam and Manipur) Special Powers Ordinance 1958 was promulgated by the President Dr. Rajendra Prasad on 22 May 1958. It was replaced by the Armed Forces (Assam and Manipur) Special Powers Act, 1958 on 11 September 1958. The Armed Forces (Assam and Manipur) Special Powers Act, 1958 empowered only the Governors of the States and the Administrators of the Union Territories to declare areas in the concerned State or the Union Territory as 'disturbed'. The reason for conferring such a power as per "Objects and Reasons'" appended to the Bill was that "Keeping in view the duty of the Union under Article 355 of the Constitution, interalia, to protect every State against internal disturbance, it is considered desirable that the Central government should also have power to declare areas as 'disturbed', to enable its armed forces to exercise the special powers". The territorial scope of the act also expanded to the seven states of the North East Assam, Manipur, Meghalaya, Nagaland, Tripura, Arunachal Pradesh and Mizoram. In addition, the words "The Armed Forces (Assam and Manipur) Special Powers Act, 1958" were substituted by "Armed Forces (Special Powers) Act, 1958", getting the acronym of AFSPA, 1958. Recently the Tripura state government has decided to withdraw the controversial act, citing significant reduction in the extent of terrorist activities in the state. In June 2015, after review, the AFSPA in Nagaland state was extended by one more year. In November 2016, Government of India has extended AFSPA in three districts of Arunachal Pradesh Tirap, Changlang and Longding. The period has further been extended by another 6 months in above three districts of Arunachal Pradesh in April, 2018. These have been declared as "disturbed area" under Section 3 of the AFSPA. In these districts, Naga underground factions including National Socialist Council of Nagaland (Isak Muivah) and NSCN (Khaplang) are involved in extortion, recruitment of locals, and rivalry.

Қарулы Күштер (Пенджаб және Чандигарх) арнайы өкілеттіктері туралы заң, 1983

Орталық үкімет 1983 жылғы 6 қазанда Қарулы Күштер (Пенджаб және Чандигарх) арнайы өкілеттіктері туралы заңды қабылдады, соның нәтижесінде 1983 жылғы Қарулы Күштер (Пенджаб және Чандигарх) арнайы өкілеттіктер туралы жарлық күшін жойды, бұл орталық қарулы күштерге Пәнджаб штатында және Чандигарх одақтық аумағында әрекет етуге мүмкіндік берді. Аталған заң 1983 жылғы 15 қазанда бүкіл Пәнджаб және Чандигархта күшіне енді. Заңның негізгі шарттары 1972 жылғы Қарулы Күштер арнайы өкілеттіктері туралы заңмен (Ассам және Манипур) салыстырмалы түрде бірдей болды, алайда қарулы күштерге қосымша өкілеттіктер беретін екі бөлімнен басқа. 4-бапқа (е) тармақшасы қосылды, оған сәйкес, егер көлік құралы ізделіп отырған қылмыскерлерді немесе қару-жарақ тасымалдап жүр деген күдік туса, оны тоқтатуға, тінтіп қарауға және күшпен тәркілеуге болады. Заңға 5-бап қосылды, онда егер кілті берілмесе, әскери қызметшіге кез келген құлыпты бұзуға құқық беріледі деп нақтыланды.

Қарулы Күштердің (Джамму және Кашмир) арнайы өкілеттіктері туралы 1990 жылғы заң

1990 жылы қыркүйек айында Қарулы Күштер (Джамму және Кашмир) арнайы өкілеттіктер туралы заң қабылданды. Егер Джамму және Кашмир облысының әкімі немесе Орталық үкімет, осы аумақтың толығымен немесе бір бөлігінде тынышсыздық пен қауіпті жағдай орын алған деп санса, онда бұл заң қолданылуы мүмкін.

Қазіргі уақытта қолданылып жүрген аймақтар

AFSPA қазіргі таңда 4 Солтүстік-Шығыс штатының 31 ауданында толыққанды, ал 12 ауданында ішінара қолданылады.

Джамму және Кашмир

Заң Джамму және Кашмир штатының барлық аумағында қолданылады.

Үкіметтік емес ұйымдардың талдауы

Бұл актіні Human Rights Watch "мемлекеттік зұлымдық, қысым және кемсіту құралы" деп сынға алды. Оңтүстік Азиялық адам құқықтары жөніндегі құжаттама орталығы үкіметтердің күшті күш қолдануға шақыруы мәселенің бір бөлігі екенін айтады. Қорғаныс зерттеулері және талдау институтының баяндамасында акті қабылдағаннан бері Манипурда қауіпсіздік күштерінің бейбіт тұрғындарға қарсы зорлық-зомбылық көрсетуінің бірнеше жағдайлары тіркелгені айтылады. Тұрғындардың пікірінше, қауіпсіздік күштеріне толық иммунитет беру ережелері оларды одан да қатыгездікпен әрекет етуге итермелейді. Дегенмен, мақалада актінің күшін жою немесе әлсіреуі бүлікшілдікке ықпал ететіні жазылған. Иром Чану Шармила, сондай-ақ "Манипурдың темір ханымы" немесе "Менгуби" ("әдемі") деп белгілі, Үндістанның Манипур штатынан шыққан азаматтық құқықтар қорғаушысы, саяси белсенді және ақын. 2 қараша 2000 жылы ол 16 жылға созылған аштық әрекетін бастады, ол 9 тамыз 2016 жылы аяқталды. 2 қараша 2000 жылы Манипурдың Имфал аңғарындағы Малом қаласында автобус аялдамасында күтіп тұрған он азаматты атып өлтірді. Бұл оқиға, "Малом қырғыны" деп белгілі, Үндістанның жартылай әскери күштерінің бірі – Ассам рейнджерлері жасады деп күдіктелді. Бұдан өзге, бірнеше адам құқықтары ұйымдары Қашмирде полиция мен әскер тарапынан адамдардың жоғалып кетуі туралы мәлімдеме жасады. Amnesty International және Human Rights Watch (HRW) сияқты көптеген адам құқықтары ұйымдары Қашмирдегі полицияның "соттан тыс жазалаулар", "жоғалулар" және азаптау сияқты адам құқықтарын бұзуын айыптады; "Қарулы күштердің арнайы өкілеттіктері туралы заң" адам құқықтарын бұзуға жазасыздық тудырып, зорлық-зомбылықтың айналымын күшейтеді. Қарулы күштердің арнайы өкілеттіктері туралы заң (AFSPA) әскерилерге кең өкілеттіктермен қамауға алуға, өлтіру үшін атуға және бүлікшілдікке қарсы операциялар кезінде мүлікті басып алуға немесе жоюға құқық береді. Үндістандық шенеуніктер әскерге мұндай өкілеттіктер қажет екенін, өйткені әскер ұлттық қауіпсіздікке қарулы жауынгерлерден нақты қауіп туғанда ғана жұмылдырылатынын мәлімдейді. Олардың пікірінше, мұндай жағдайларда ерекше шаралар қабылдау қажет. Адам құқықтары ұйымдары Үндістан үкіметінен Қоғамдық қауіпсіздік туралы заңды жоюды сұрады, себебі "ұсталған адам сот шешімісіз ең көп дегенде екі жылға дейін әкімшілік қамауда ұсталуы мүмкін". Бейбітшілік пен адам құқықтары үшін жұмыс істейтін белсенділердің қатарында Ашима Каул, Рам Джетмалани, Фейсал Хан, Рави Нитеш (Mission Bhartiyam негізін қалаушы), Свами Агнивеш, доктор Сандип Пандей және тағы да басқалар бар. Олардың барлығы адамдар арасындағы байланыс пен жаңа мүмкіндіктерді дамыту ғана бейбітшілікке жол ашатынын мойындайды, бірақ AFSPA сияқты заңдар сол жердегі адам құқықтарын үнемі бұзады. "[Үндістан мемлекеті] 55 жыл бойы осындай шағын этникалық топтардың Үндістан мемлекетіне қарсылық көрсетіп келе жатқанын түсіне алмады" дейді заңгер және белсенді ғалым Баблу Лоитонбом.

The act has been criticized by Human Rights Watch as a "tool of state abuse, oppression and discrimination". The South Asian Human Rights Documentation Centre argues that the governments' call for increased force is part of the problem. A report by the Institute for Defense Studies and Analysis points to multiple occurrences of violence by security forces against civilians in Manipur since the passage of the act. The report states that residents believe that the provision for immunity of security forces urge them to act more brutally. The article, however, goes on to say that repeal or withering away of the act will encourage insurgency. Irom Chanu Sharmila also known as the "Iron Lady of Manipur" or "Mengoubi" ("the fair one") is a civil rights activist, political activist, and poet from the Indian state of Manipur. On 2 November 2000, she began a hunger strike which ended on 9 August 2016 after 16 years. On 2 November 2000, in Malom, a town in the Imphal Valley of Manipur, ten civilians were shot and killed while waiting at a bus stop. The incident, known as the "Malom Massacre", was allegedly committed by the Assam Rifles, one of the Indian Paramilitary forces operating in the state. In addition to this, there have been claims of disappearances by the police or the army in Kashmir by several human rights organizations. Many human rights organizations such as Amnesty International and the Human Rights Watch (HRW) have condemned human rights abuses in Kashmir by police such as "extra judicial executions", "disappearances", and torture; the "Armed Forces Special Powers Act", which "provides impunity for human rights abuses and fuels cycles of violence. The Armed Forces Special Powers Act (AFSPA) grants the military wide powers of arrest, the right to shoot to kill, and to occupy or destroy property in counterinsurgency operations. Indian officials claim that troops need such powers because the army is only deployed when national security is at serious risk from armed combatants. Such circumstances, they say, call for extraordinary measures." Human rights organizations have also asked Indian government to repeal the Public Safety Act, since "a detainee may be held in administrative detention for a maximum of two years without a court order.". Activists who are working in J&K for peace and human rights include names of Ashima Kaul, Ram Jethmalani, Faisal Khan, Ravi Nitesh (founder of Mission Bhartiyam), Swami Agnivesh, Dr. Sandeep Pandey and many others. They all accept that people to people communication and development of new avenues are the only way for peace, however laws like AFSPA are continuously violating human rights issues there." What [the Indian State] has failed to see is that such small, ethnic groups are resisting the Indian state for 55 years" says legal activist and scholar, Babloo Loitongbom

АҚШ-тың дипломатиялық жеделхаттары

АҚШ-тың дипломатиялық жеделхаттарының жариялануы Үндістан үкіметінің қызметкерлерінің Үндістанның қарулы күштері мен солтүстік-шығыс Үндістанда, әсіресе Манипурда орналасқан әртүрлі жартылай әскери күштер жасаған адам құқықтарын бұзуға келісетінін көрсетті. Бұзушылықтар осы заңның қамқорлығымен жасалған. Губернатор С.С. Сидху Американың Калькуттадағы консулы Генри Жардинге Ассам райфлдерінің Манипурдағы бұзушылықтардың басты кінәгерлері екенін мойындады, ал сол жеделхаттар бұл аймақты колонияға ұқсас, Үндістан штаты емес деп сипаттады.

Манипурдағы қайтыс болғандар туралы Сантош Хегде комиссиясы

2013 жылдың қаңтарында Манипурде болған алты кездесудегі өлімдерді тергеу үшін зейнеткер Жоғарғы Сот судьясы Н. Сантош Хегде басқарған жоғары комиссия құрылды. Жоғарғы Соттың бұрынғы судьясы Сантош Хегде, бұрынғы Орталық сайлау комиссиясының төрағасы Ж.М. Лингдо және жоғары полиция шенеунігі кіретін комиссия өз есебінде тергеу көрсеткеніндей, құрбандардың ешқайсысының қылмыстық тізімі болмағанын мәлімдеді. Жоғарғы Сот құрған сот комиссиясы даулы Қарулы Күштердің Арнайы Өкілеттіктері Заңының (AFSPA) көбірек адамгершілікке ие болуына және қауіпсіздік күштерінің жауапкершілігін арттыруға тырысуда. Комиссия, көтеріліс ошақтарында соттан тыс өлімдер жасаған немесе тәртіпсіз мінез-құлық танытқан қауіпсіздік қызметкерлерін қудалау мәселесін шешу үшін орталық үкіметке үш ай мерзім белгілеуді ұсынды. Комиссия AFSPA-ның Джамму және Кашмир және Солтүстік-Шығыс сияқты аймақтардағы бейбітшілікке кедергі келтіріп отырғанын атап өтті. Комиссия сондай-ақ заңның қолданылуын қажет ететін штаттарда оның қажеттілігін бағалау үшін әр алты ай сайын қайта қаралуы керек екенін айтты. Заңның 6-бабына қатысты, ол қарулы күштерге қудалаудан қорғауды кепілдейді, есепте былай делінген: «Мүлдем ешқандай шара қолданылмауы мүмкін емес. Шаралар қолданылуы мүмкін, бірақ Орталық үкіметтің алдын ала келісімімен».

Әділқазы Живан Редди комиссиясы

Комиссия AFSPA-ны жоюды ұсынды, себебі "Заң – жеккөрушілік, қанау және билікті теріс пайдалану құралы". Ол өзінің есебін 2005 жылғы 6 маусымда тапсырған. 10 жыл өткен соң, Үндістан үкіметі судья Живан Редди комиссиясының AFSPA-ны жою туралы ұсынысын қабылдамады.

Екінші әкімшілік реформалар жөніндегі комиссия

Екінші әкімшілік реформалар комиссиясы (ЭРК) "Халық тәртібі" тақырыбындағы бесінші баяндамасында 1958 жылғы Қарулы күштерге арнайы өкілеттік беру туралы заңды жоюды ұсынды. Комиссия атап көрсеткендей, оны жою Солтүстік-Шығыс Үндістан халқы арасындағы кемсітушілік және бөтендік сезімдерін азайтуға мүмкіндік береді. Комиссия 1967 жылғы Заңсыз әрекеттерге қарсы күрес туралы заңға жаңа тарау қосып, өзгертулер енгізуді ұсынды, бұл өзгертулер одақтың қарулы күштерін Солтүстік-Шығыс штаттарында қолдануға бағытталған. Комиссия басқарудың ынтымақтастыққа негізделген тәсіліне тән полиция және қылмыстық әділет жүйесінің жаңа доктринасын қолдады.

Үндістанның Жоғарғы соты

Жоғарғы Сот қарулы күштердің AFSPA желеуімен жүзеге асырған кез келген қақтығысы мұқият тергеуге жататынын мәлімдеді. Жоғарғы Соттың айтуынша, "Құрбан болған адам қарапайым азамат, содыр немесе террорист болғаны маңызды емес, сондай-ақ, шабуыл жасаған адам қарапайым азамат немесе мемлекет болғаны да маңызды емес. Заң екеуі үшін де бірдей және екеуіне де тең дәрежеде қолданылады. Бұл – демократияның қажеттілігі, заң үстемдігін және жеке адамның бостандықтарын сақтау қажеттілігі".