1929 жылғы Халықаралық туристік ұшақтар байқауы

Кіріспе

1929 жылғы Challenge – 1929 жылдың 4-16 тамызы аралығында Францияның Париж қаласында өткен алғашқы FAI халықаралық туристік ұшақтар сайысы. 1929 жылдан 1934 жылға дейінгі төрт Challenge соғысқа дейінгі Еуропадағы маңызды авиациялық шаралар болды.

Шолу

Бұл байқауды 1928 жылы Францияда өткен Халықаралық жеңіл ұшақ байқауынан шабыдандырылып, Aéro Club de France ұйымдастырды. Туристік ұшақ байқауын өткізу идеясы FAI-мен бекітілді, ал алғашқы шақыру француздықтар тарапынан ұйымдастырылуға тиіс болды. Байқау 1929 жылдың 4 тамызында Парижде ашылды. Ол екі бөлімнен тұрды: ұшақтардың техникалық сынақтары және Еуропа бойынша ралли. Байқаудың мақсатының бірі – ұшақ құрылысын дамыту болғандықтан, бұл ұшқыштардың ғана жарысы емес, техникалық сынақтар ұшақтарды жаңартуға бағытталған құрылымдық бағалауды да қамтыды. 1929 жылы алты елден: Германиядан (24 экипаж), Италиядан (12 экипаж), Франциядан (9 экипаж), Ұлыбританиядан (5 экипаж), Чехословакиядан (3 экипаж) және Швейцариядан (2 экипаж) 55 ұшақ қатысты. Кейбір командаларда шетелдік ұшқыштар да болды, мысалы, неміс командасында канадалық Джон Карберри неміс RK 25 ұшағымен ұшты; француз командасында екі бельгиялық болды. Британдық команданың құрамында бір әйел, Виннифред Спунер болды (екіншісі, леди Мэри Бейли, ақырында жарыстан бөлек раллиге қатысты). Барлық ұшақтарда екі адамнан – ұшқыш пен жолаушы немесе механиктен тұратын экипаж болды.

Ұшақ

Жарысқа қатысқан ұшақтар – британдық команданың негізгі ұшағы болған де Хавилленд Gipsy Moth (DH 60G) сияқты, жиырмасыншы жылдардың соңында танымал болған спорттық ұшақтар еді. Бұл ұшақтар көбінесе ашық кабиналы, төменгі қанатты, жоғары қанатты немесе биплан конструкциясында салынған. Келесі жылдардағы жағдайдан өзгеше, бұл жарысқа арнайы құрастырылған ұшақтар болған жоқ, тек чехиялық Avia BH 11B "Антилопа" ұшағына қанат бүгілетін конструкция қосылған. Жартысқа қатысқан барлық ұшақтарда бекітілген шасси және қанаттың механикалық құрылғылары болмаған. Ең көп саны неміс BFW M.23b (9 ұшақ) және Клемм (6 L.25 Ia үлгісі, оның ішінде швейцариялық командада 2 және 2 L.26 үлгісі) ұшақтарын құрады. BFW және Klemms – екі орындық ашық тандем кабиналары бар, ағаштан жасалған төмен қанатты ұшақтар еді.

Техникалық сынақтар

Байқаудың алғашқы бөлігі 4 тамыздан бастап техникалық сынақтардан тұрды. Келесі сынақтардан өзгешелігі, бұл тым қиын болған жоқ және тек техникалық бағалау, жылдам қозғалтқышты іске қосу, жылдам қанатты бүктеу және отын тұтыну сынақтарынан құралды. Біріншісі – қатысушы ұшақтардың конструкциясына техникалық баға беру. Қос басқару, толық басқару жиынтығы, дөңгелекті тежегіштер, өрт қауіпсіздігі құралдары және парашюттерге арналған бөлім сияқты мүмкіндіктер 18 ұпайға дейін қосымша ұпай әкелуі мүмкін. Ең көп ұпай итальяндық Breda Ba 15 (11,75-12 ұпай) және неміс толығымен металдан жасалған Junkers A50 (11,75 ұпай) ұшақтарына берілді. Итальяндық Fiat AS.1 және Romeo Ro 5 ұшақтары да 11,25 ұпаймен жақсы нәтиже көрсетті. Неміс BFW M.23b 9,5 ұпай, DH 60 9,5-10,5 ұпай алды, ал ең төменгі нәтиже 8 ұпайды (Caudron C.113) құрады. Жылдам қанатты бүктеу және жылдам қозғалтқышты іске қосу сынақтарынан кейін, көшбасшы чех Йозеф Новак болды, ол Aero A.34 бипланымен 17,5 ұпай жинады. Одан кейін Romeo Ro 5 бипландарын ұшқан үш итальяндық (17,25 ұпай) және сосын қалғандары келді. Ең жақсы неміс ұшқышы Вольф Хирт 16,25 ұпай (12-орын, Klemm L.25) жинады, бірақ көптеген немістер аздап ұпайдан кем алды. Кейбір ұшақтарда бүктелетін қанаттары болмады. Кейбір экипаждар 6 тамызда қанаттарын бүктеу сынағын аяқтады. Соңғысына 5 тамызда 6 x 50 км жабық трассада отын тұтыну сынағы кірді. Ол 20 ұпайға дейін қосымша ұпай әкелуі мүмкін. Ең жақсы нәтиже неміс Йоханнес Нерингке (Darmstadt D 18 бипланы, 18,5 ұпай) тиесілі болды, одан кейін швейцариялық Ханс Вирт (Klemm L.25), үш неміс Junkers A50 және екі чех Avia BH 11 (15-17 ұпай) келді. Неміс Klemms бұл сынақта да жақсы өнер көрсетті, 12-14,5 ұпай жинады. Отын тұтыну сынағы жалпы есептеме ретін өзгертті. Үш көшбасшы – Йоханнес Неринг (Darmstadt D 18), швейцариялық Ханс Вирт (Klemm L.25) және чех Франтишек Клепш (BH 11) – әрқайсысы 32 ұпайдан жинады. 4-тен 10-шы орынға дейін неміс Klemms және Junkers экипаждары 29,5-30,5 ұпаймен иеленді, олардың ішіндегі ең үздігі Роберт Луссер болды. Ең жақсы ағылшын Хьюберт Броуд 15-орында, ал Винифред Спунер 25-орында (22,5 ұпай) болды. Неміс BFW M.23b ұшақтары нашар нәтижелер көрсетті, BFW-дің ең жақсы нәтижесі 25 ұпайды құрады, ал Фриц Морцик BFW ұшағымен 19,5 ұпай жинап, 30-шы орынға ие болды. Джон Карберри неміс RK 25 ұшағымен соңғы 47-орынды 12 ұпаймен иеленді. Ұпай айырмашылығы үлкен болмаса да, келесі кезеңде оны теңестіру оңай болған жоқ. Техникалық сынақтардың негізгі нәтижелері: Ұшқыш Елі Ұшақ Ұпай 1. Йоханнес Неринг Германия Darmstadt D 18 32,5 2. Ханс Вирт Швейцария Klemm L.25 Ia 32,5 3. Франтишек Клепш Чехия Avia BH 11 32,5 4. Роберт Луссер Германия Klemm L.25 Ia 30,5 5-6. Вальдемар Родер Германия Junkers A.50 30,25 5-6. Рейнхольд Посс Германия Klemm L.25 Ia 30,25 7. Фридрих Сибель Германия Klemm L.25 Ia 30 8. Иоганн Риштиц Германия Junkers A 50 29,75 9-10. Вольф Хирт Германия Klemm L.25 Ia 29,5 9-10. Франц Книр Германия Junkers A.50 29,5 11. Вацлав Влчек Чехия Avia BH 11 29 12. Федерико Гуацетти Италия Romeo Ro 5 28,5 13. Ф. Кирш Германия Klemm L.26 27,75 14. Марио Стоппани Италия CANT 26 27,25 15. Хьюберт Броуд Ұлыбритания DH 60 26,25 Техникалық сынақтар кезінде сегіз экипаж, көбінесе соңғы сынақта қозғалтқыштың істен шығуына байланысты, жарыстан шықты. Отын тұтыну сынағынан кейін жарыстан шыққан неміс Arado L.1 ұшағын оның конструкторы Х. Хоффман аэродром үстінде акробатикалық тәсілдерді көрсетуге тырысқанда құлатты.

The first part of the contest were technical trials, starting on August 4. Unlike the following Challenges, it was not too complicated and consisted of a technical evaluation, quick engine start test, quick wing folding test and fuel consumption trial only. The first was a technical evaluation of competing planes' construction. Such features, like twin controls, rich set of controls, wheel brakes, fire safety devices and a room for parachutes, could bring up to 18 points. Most points was given to the Italian Breda Ba 15s (11.75 to 12 pts) and German all metal Junkers A50s (11.75 pts). Very good result of 11.25 points was obtained also by the Italian Fiat AS.1s and Romeo Ro 5s. The German BFW M.23b were given only 9.5 points, DH 60s from 9.5 to 10.5 points, and the lowest result was 8 points (Caudron C.113). After quick wings' folding and quick engine starting tests, the classification leader was the Czech Josef Novak flying an Aero A.34 biplane, with 17.5 pts. Behind him, there were three Italians flying Romeo Ro 5 biplanes (17.25 pts), then the rest. The best German pilot, Wolf Hirth, had 16.25 pts (12th place, Klemm L.25), but most Germans had a few points less. Some planes were handicapped, not having folding wings. Some crews completed wings' folding trial on 6 August. The last was a fuel consumption test, on 6 x 50 km closed circuit, on 5 August. It could bring up to 20 points. The best result was obtained by the German Johannes Nehring flying a Darmstadt D 18 biplane (18.5 pts), then the Swiss Hans Wirth (Klemm L.25), three German Junkers A50 and two Czech Avia BH 11s, with 15 17 pts. The German Klemms also were good at this trial, with 12 14.5 pts. The fuel consumption trial changed the general classification order. The three leaders, with 32 pts each, became Johannes Nehring (Darmstadt D 18), the Swiss Hans Wirth (Klemm L.25) and the Czech František Klepš (BH 11). Further places, from the 4th to the 10th, were occupied by the German crew of Klemms and Junkers', with 29,5 30,5 pts, the best of them was Robert Lusser. The best Englishman, Hubert Broad, was on the 15th place, while Winifred Spooner was on the 25th place (22.5 pts). The German BFW M.23b's occupied poor positions, the best result of the BFW was 25 pts, while Fritz Morzik flying BFW gained only 19.5 pkt, what gave him the 30th place. John Carberry, flying the German RK 25, occupied the last 47th place with mere 12 pts. The point differences were not high, but they were not easy to level during the next part of the contest. Top results of the technical trials: Pilot country aircraft points1 3. Johannes Nehring Darmstadt D 18 32.51 3. Hans Wirth Klemm L.25 Ia 32.51 3. František Klepš Avia BH 11 32.54. Robert Lusser Klemm L.25 Ia 30.55 6. Waldemar RoederJunkers A.50 30.255 6. Reinhold Poss Klemm L.25 Ia 30.257. Friedrich Siebel Klemm L.25 Ia 308. Johann RiszticsJunkers A 50 29.759 10. Wolf Hirth Klemm L.25 Ia 29.59 10. Franz KneerJunkers A.50 29.511. Václav Vlček Avia BH 11 2912. Federico Guazetti Romeo Ro 5 28.513. F. Kirsch Klemm L.26 27.7514. Mario Stoppani CANT 26 27.2515. Hubert Broad DH 60 26.25

Eight crews dropped out during technical trials, mostly due to engine malfunctions during the last trial. After having dropped out in a fuel consumption trial, the German Arado L.1 was crashed by its designer H. Hoffmann, while trying to show some aerobatics over the airfield.

Еуропадағы митинг

Жарыстың екінші бөлігі Еуропа бойынша 5942 км ралли болды, мына маршрутпен: Париж – Базель – Женева – Лион – Марсель – Сент-Рафаэль – Турин – Милан – Венеция – Загреб – Белград – Бухарест – Турну-Северин – Будапешт – Вена – Брно – Прага – Вроцлав (Бреслав) – Варшава – Познань – Берлин – Гамбург – Амстердам – Брюссель – Париж. Басты бағыттар: Белград, Варшава және Париж. Бұл тек ралли ғана емес, сонымен қатар ұшақтың осындай ұзақ жолға қабілетін сынау болды. Маңызды факторлар: жақсы крейсерлік жылдамдықты сақтау, ұшудың үнқатысуы (күн сайын кемінде 1 кезеңді аяқтау және тағайындалған әуежайларда түну) және күрделі жөндеулердің болмауы. Раллиде алуға болатын максималды ұпай саны 119 (крейсерлік жылдамдық үшін 70, үнқатысу үшін 35, сенімділік үшін 14) болды. Іс-шара 7 тамызда сағат 9-да Париждегі Орли әуежайынан басталды. Старт кезінде екі экипаж қатысудан бас тартты, оның ішінде чех Йозеф Новак, Aero A.34 ұшағының қозғалтқышы істен шығып, ұшақ апатқа ұшырағанда аударылып кетті. Максималды жылдамдық маңызды болмаса да, көптеген экипаждар бар күштерін салып, тоғыз жылдамдықты экипаж 8 тамызда түскі уақытта Белградқа жетті. Олардың арасында: Хьюберт Броуд, Виннифред Спунер, Франтишек Клепш (Avia BH 11), Йоханнес Неринг (D 18), Реймонд Делмот (Caudron C.191) және Джон Карберри (RK 25) болды. Бұл топ келесі әуежайларда да көш бастады. Басқа топтарда Фриц Морзик (BFW M.23b) және екі итальяндық топпен бес неміс экипажы болды; көптеген экипаждар жеке-жеке ұшты. Кейбір экипаждар жол бойында, көбінесе техникалық бұзулар мен жоспарланбаған қонулар салдарынан жарыстан шығып қалды. 9 тамызда сағат 9-дан бастап, кейбір экипаждар әлі жетпеген болса да, көптеген экипаждар Белградтан ұшып кетті. 11 тамызда жетекші топ Брнодан ұшып, Варшаваға жетті. Познаньға ұшып бара жатқан Йоханнес Неринг қонуға мәжбүр болды және оның Darmstadt D 18 ұшағына зақым келді, бұл жарыстағы ең жылдам ұшақтардың бірі еді. Тағы бірнеше экипаж жарыстан шығып қалды. Бәсекелестерге 14 тамызда сағат 15:00-ден бұрын Парижге қонуға рұқсат берілмегендіктен, жетекші топ Брюссельден ұшып, сағат 15:00-ден бірнеше минут бұрын Орли әуежайының үстінен өтті. Бірнеше минуттан кейін, төрешілер жұмысын бастағанда, Парижде 19 ұшақ қонды. Ең бірінші жерге итальяндық Батиста Боталла Fiat AS.1 ұшағымен қонды. Сол күні тағы төрт экипаж келді. 15 тамызда үш экипаж аяқтады, ал келесі күні қалғандары. 47 экипаждың тек 31-і ғана раллиді аяқтады. Тек екі экипаж раллиде 119 ұпайдың максималды көрсеткішіне жетті: неміс Фриц Морзик (BFW M.23b) және канадалық Джон Карберри (RK 25). Келесі ең жоғары ұпай 109 ұпайды Хьюберт Броуд (DH 60G) алды. Бес итальяндық экипаж топта ұшу арқылы 99-104 ұпай жинады. Техникалық сынақтардың жеңімпаздары жарыста аз ұпай жинап, кейінгі орындарға ие болды (Роберт Луссер – 97,75 ұпай, Франтишек Клепш – 94 ұпай, Ханс Вирт – 81,75 ұпай). Раллидің үздік нәтижелері: Ұшқыш Елі Ұшағы Ұпай 1. Фриц Морзик Германия BFW M.23b 119 ұпай 2. Джон Карберри Канада Raka RK 25 119 ұпай 3. Хьюберт Броуд Ұлыбритания DH 60 109 ұпай 4. Вольф фон Дунгерн Германия BFW M.23b 106.5 ұпай 5. Умберто Гельметти Италия Romeo Ro 5 104 ұпай 6. Федерико Гуазети Италия Romeo Ro 5 99 ұпай 7. Виннифред Спунер Ұлыбритания DH 60 99 ұпай 8. Густаво Кастальдо Италия Romeo Ro 5 99 ұпай 9. Франческо Ломбарди Италия Fiat AS.1 99 ұпай 10. Батиста Ботталла Италия Fiat AS.1 99 ұпай

The second part of the contest was a 5942 km rally over Europe, on a path: Paris Basil Genova Lyon Marseille Saint Raphael Turin Milan Venice Zagreb Belgrad Bucharest Turnu Severin Budapest Vienna Brno Prague Wrocław (Breslau) Warsaw Poznań Berlin Hamburg Amsterdam Brussels Paris. Main waypoints were: Belgrad, Warsaw and Paris. It was not a mere rally, but rather a trial of aircraft capability on such a long path. Important factors were: keeping a good cruise speed, a regularity of flight (covering at least 1 stage daily and spending nights at appointed airfields), and lack of major repairs. Maximum number of points to obtain in a rally was 119 (70 for a cruise speed, 35 for regularity, 14 for reliability). The rally started on at 9 am on August 7, from Orly airfield in Paris. Two crews dropped out during the start, including the Czech Josef Novak, flying an Aero A.34 whose engine failed and the plane turned over upon crashing. Though maximum speed was not important, most crews tried to make their best, and a group of the nine fastest crews reached Belgrad just at noon on August 8. Among them were: Hubert Broad, Winifred Spooner, František Klepš (Avia BH 11), Johannes Nehring (D 18), Raymond Delmotte (Caudron C.191) and John Carberry (RK 25). This group was in the lead at the next airfields, too. Other groups were five German crews, with Fritz Morzik (BFW M.23b), and two groups of Italians; most other crews flew separately. Some crews dropped out on the way, mostly due to faults and unplanned landings. On August 9, starting from 9 am, most crews took off from Belgrad, though some crews had not reached this point yet. On August 11, the leading group took off from Brno and reached Warsaw. Flying to Poznań, Johannes Nehring was forced to land and damaged his Darmstadt D 18, one of the contest's fastest machines. Some other crews dropped out as well. Since competitors were not allowed to land in Paris before August 14 at 3 pm, the leading group took off from Brussels and flew over Orly airfield minutes before 3 pm. A few minutes later, just as the jury started work, 19 aircraft landed in Paris. The first to touch the ground was the Italian Batista Botalla flying a Fiat AS.1. On that day, four more crews arrived. On August 15, three crews finished, and on the next day the remaining ones. Only 31 crews out of 47 finished the rally. Only two crews reached the maximum 119 pts for the rally: the German Fritz Morzik (BFW M.23b) and the Canadian John Carberry (RK 25). The next score was 109 pts for Hubert Broad (DH 60G). Good results, 99 104 pts were obtained by five Italian crews, flying in a group. Winners of the technical trials gained less points for the race, taking further positions (Robert Lusser 97.75 pts, František Klepš 94 pts, Hans Wirth 81.75 pts). Top results of the rally: Pilot country aircraft points1. Fritz MorzikBFW M.23b 119 pts2. John CarberryRaka RK 25 119 pts3. Hubert Broad DH 60 109 pts4. Wolf von DungernBFW M.23b 106.5 pts5. Umberto Gelmetti Romeo Ro 5 104 pts6. Federico Guazetti Romeo Ro 5 99 pts7. Winifred Spooner DH 60 99 pts8. Gustavo Castaldo Romeo Ro 5 99 pts9. Francesco Lombardi Fiat AS.1 99 pts10. Batista Bottalla Fiat AS.1 99 pts

Нәтижелер

Байқаудың бірінші жүлдесі – 100 000 француз франкі, екіншісі – 50 000 FRF, үшіншісі – 25 000 FRF, ал қалған 16 экипаж 7 350 FRF алады. Байқау Германия үшін сәтті аяқталды, Джон Карберри де осы табысқа үлес қосты, бірақ 24 неміс экипажының тек 12-сі ғана жарысты аяқтады. Италия командасы да жақсы нәтиже көрсетті – 12 экипаждың 9-ы аяқтады және алдыңғы орындарда болды. Германия жеңгендігіне байланысты келесі "Күлік-1930" Германияда ұйымдастырылды. 1930 жылғы жаңа ережелер техникалық бөлікке көбірек мән берді, соның салдарынан ұшақтардың жаңартылуын талап етті.