Кіріспе
Солтүстік жарты шардағы аймақ, нағыз Арктикадан оңтүстікке қарай, ылғалды континенттік аймақтардың солтүстігінде орналасқан субарктикалық аймақ Алясканың көп бөлігін, Канаданы, Исландияны, Фенносканияның солтүстігін, Солтүстік-Батыс Ресейді, Сібірді және Кэрнгормды қамтиды. Әдетте, субарктикалық аймақтар жергілікті климатқа байланысты 50° және 70° солтүстік ендік аралығында жатады. Жауын-шашын көбінесе аз болады, ал өсімдік жамылғысы тайгаға тән. Бұл ендіктерде күннің ұзақтығы жаз бен қыс аралығында айқын өзгешеді, жоғары ендік болғандықтан. Мысалы, жазғы күн тоғысында субарктикалық аймақтарда түні бойы азаматтық, теңіздік немесе астрономиялық сумерек (немесе солтүстік бөліктерде толық күн сәулесі) болуы мүмкін, бірақ нағыз түн болмайды, себебі күн горизонттан 18 градустан артық төмен түспейді. Ноктилюцентті бұлттар осы ендіктерде ең жақсы байқалады.
The subarctic zone is a region in the Northern Hemisphere immediately south of the true Arctic, north of humid continental regions and covering much of Alaska, Canada, Iceland, the north of Fennoscandia, Northwestern Russia, Siberia, and the Cairngorms. Generally, subarctic regions fall between 50°N and 70°N latitude, depending on local climates. Precipitation is usually low, and vegetation is characteristic of the taiga. Daylight at these latitudes is quite extreme between summer and winter due to its high latitude. Near the summer solstice for instance, subarctic regions can experience an all night period of either civil, nautical, or astronomical twilight (or in the northern reaches full daylight), but without true night, since the sun never dips more than 18 degrees below the horizon. Noctilucent clouds are best observed within this range of latitude.
Климат пен топырақ
Субарктикалық температуралар жылына кем дегенде бір, ең көп дегенде үш ай бойы жоғары болады. Жауын-шашынның мөлшері суық ауаның ылғалдылығының төмендігіне байланысты аз болады, бірақ ол шөлейтті аймақтардағыдай жеткіліксіз емес. Жауын-шашын көбінесе жылы айларда артады, жазғы максимум Солтүстік Америкада орташа болса, Ресейдің Шығыс бөлігінде өте жоғары болады. Ең ылғалды аймақтардан басқа жерлерде мұздықтардың көлемі қысқы жауын-шашынның аздығынан шектеледі, ал ең ылғалды аймақтарда мұздықтар көптеп кездеседі және плейстоцендік мұз басу кезеңінде тіпті төменгі жазықтықтар да мұзбен жабылған. Субарктикалық топырақтарда тіпті ең қатты мұздық аймақтарда да қоректік заттардың шаю процесі жүреді. Басым топырақ түрлері – подзольдік және одан солтүстікке қарай – гелизольдік топырақтар. Субарктикалық аймақтар көбінесе тайга орман өсімдіктерімен сипатталады, себебі жапырақты ағаштар ұзақ қыстарға төтеп бере алмайды, бірақ қыстар салыстырмалы түрде жұмсақ болатын аймақтарда, мысалы Солтүстік Норвегияда, жапырақты орман да кездесуі мүмкін. Дегенмен, кейбір жағдайларда топырақтар жыл бойы тым ылғалды болып, ағаш өсуіне жарамсыз болып қалады, сондықтан басым өсімдіктер – шөптер мен саван шөптесіндері. Әдетте субарктикалық аймақтарда ірі құрлық сүтқоректілерінің түрлері аз, олардың ішіндегі ең маңыздылары – бұлан, қаз (Alces alces), аю, марал (Rangifer tarandus) және қасқыр (Canis lupus). Ауыл шаруашылығы көбінесе мал шаруашылығымен шектеледі, өйткені көптеген егістер осында өсірілмейді, бірақ кейбір аймақтарда арпа егіледі. Канада мен Сібір минералдарға, әсіресе никель, молибден, кобальт, қорғасын, мырыш және уранға өте бай, ал Гранд-Банк және Охот теңізі әлемдегі ең бай балық шаруашылығы болып табылады және көптеген шағын қалаларды қолдайды. Жақсы дренажталған немесе жылы мұхит ағымдарына жақын аймақтардан басқа, өте суық қыстар мен қысқа жаздардың салдарынан тұрақты мәңгілік тоң қабаты кездеседі. Бұл субарктикалық аймақтардың көп бөлігінде құрылыс салуды өте қиын және қымбат етеді: қалалар өте сирек (Мурманск ең ірісі) және көбінесе шағын, ал жолдар да аз. Субарктикалық теміржол көлігі тек Еуропада (Нарвик және Мурманскқа баратын желілер) және Солтүстік Сібірдегі Норильск-Дудинка желісінде бар. Осының салдарынан көлік көбінесе "таулы" ұшақтармен, тікұшақтармен және жазда – өзен кемелерімен шектеледі.
Экономика
Еуропаның кейбір аймақтарын қоспағанда, мұхит ағындары мен бағытты желдердің әсерінен қысы салыстырмалы түрде жұмсақ болатындықтан, субарктикалық аймақтар 18-19 ғасырларда ғана зерттелді. Тіпті сол кезде де көлік қиындықтарының салдарынан, азаған елді мекендердің (көпшілігі кен өндіру үшін құрылған) көпшілігі ұзаққа соқпады – мысалы, Юкон, Солтүстік-Батыс территориялар және одан әрі Сибирьдегі тастап кетілген, бір кезде гүлденген қалалар осыны көрсетеді. Аймақтың шетімен өтетін Транссибір темір жолы, Ресейдің субарктикалық аймағындағы қоныстануға үлкен серпін берді, сондай-ақ Иосиф Сталиннің басшылығымен жүзеге асырылған қарқынды индустриализация, Орталық Сібір жазығының мол минералды ресурстарын пайдаланды. Бүгінде Ресейдің субарктикалық аймағындағы көптеген қалалар кен орындары жабылуына байланысты күрт құлдырап барады. Канадада алғашқы минералдар таусылғаннан кейін, 1950-1960 жылдардағы гидроэлектрлік қуатты дамытуға дейін даму тоқтап қалды. Hydro Quebec компаниясы, әсіресе, мәңгіз жақын аймақтарда көптеген инженерлік жұмыстар жүргізді, бірақ олар маңызды халықты қамтамасыз етпеді және негізінен Квебектің оңтүстік, тығыз қоныстанған бөлігіне қызмет етті. Соңғы жылдары туризм, субарктикалық елдердің көпшілігі үшін өңірге тән әдемі, көбінесе мұздық ландшафттардың арқасында маңызды кіріс көзіне айналды. Субарктикалық аймақтың көп бөлігі әлемдегі ең қымбат саяхаттардың бірі болып табылады, себебі өмір сүру құны жоғары және көлікпен қатынасу қиын. Дегенмен, табиғатта демалуға зор мүмкіндіктер көбірек саяхатшыларды қызықтырады. Сонымен қатар, субарктикалық аймақтың дәстүрлі салалары (балық аулау, тау-кен өндіру, гидроэлектр қуаты) қоршаған ортаға қарсылық және шамадан тыс балық аулаудың салдарынан, аймақта тіршілік ететін коммерциялық маңызды түрлердің азаю қаупіне тап болып отыр.