Кіріспе
Оңтүстік Англиядағы Лоддон өзені – Англияның оңтүстігіндегі Темза өзенінің саласы. Ол Хэмпширдегі Бейсингстоук қаласынан басталып, солтүстікке қарай 45 шақырым (28 миль) ағып, Беркширдегі Уоргрейвте Темзаға қосылады. Лоддон және оның салалары 1036 шаршы шақырымдық (400 шаршы миль) аумақты суландырады. Бейсингстокте және өзеннің алғашқы шақырымында қала орталығындағы Festival Place сауда орталығының астынан өтеді. Басты автобус станциясы бұрынғы кемежай орнында, қазір Бейсингсток каналының батыс бөлігінің үш шақырымы толтырылған жерде салынған. Өзен Истроп саябағында қайтадан көрінеді, онда ол бұрынғы пайдаланылмаған каналдың орнын басатын Истроп жолымен қатар ағады. Саябақта 1873 жылы Бейсингстоук астық диірмені орналасқан, бірақ 1932 жылы ол Винс фермасы деп аталды, диірмен ғимараттары әлі де өзенді қамтиды. Содан кейін өзен сулы жазықтар арқылы өтеді, онда Қара бөгеттің солтүстігіндегі бұлақтар мен кішкентай көлдерден ағындар қосылады. Бұл сулар каналдың кең иілімі астынан ағызылуы керек болды. Бейсингстоук жоғарғы диірмені оңтүстікке қарай, Редбридж жолынан батысқа қарай 14 метр қашықтықта орналасқан, 1873 жылы әлі де астық диірмені болған, 1932 жылы егістік жерлерге айналған, қазір көп қабатты айналым жолының жанындағы орманды алқап. Бейсингстоук кәсіподақ жұмыс үйі мен жұмыс үйінің ауруханасы, қазіргі Хэмпшир клиникасы орналасқан жерде салынған, жеке аурухана. Төрт аркалы кірпіш теміржол виадугы Оңтүстік-Батыс магистральдық теміржолын кесіп өтеді. 1932 жылы ескі Бейсинг-Милл, астық диірмені, 1932 жылы пайдаланылмаған. Екі аркалы, қалың тіректері бар Стэнфорд-Энд көпірі – оның астынан Лоддон екінші және соңғы графтыққа, Беркширге кіреді – саябақтың солтүстік шекарасын белгілейді, орманды алқаптың қасында орналасқан және сондай-ақ тізімде бар. Оның бетінде 1787 жыл жазылған. Оның атымен аталған ұн диірмені солтүстікке қарай орналасқан, 1961 жылы пайдаланылмаған. Солтүстікке қарай екі алаңда Blackwater өзенінің ағыны екі есе артады. Көптеген егістік жерлер мен аздаған орманды жерлерден кейін A327 Арборфилд көпіріне жетеді, онда 1899 жылы өндірісі тоқтатылған Арборфилд қағаз фабрикасы ретінде пайдаланған үй орналасқан. Сол жақта жайылымдар мен орман, оң жақта егістік жерлер. М4 көпірі одан кейін орналасқан. Жайылымдардан кейін (және Баркхам Бруктың негізгі шығысы Баркхамнан солтүстікке қарай иіліп кеткен), Милл Лэйн Синдлешам диірменінен өтеді, солтүстікке қарай кеңейтіліп, көптеген бөлмелі қонақ үйге айналды. Ең үлкен көпір A3290 көпірін алып жүреді және 1972 жылы құрылыс ақаулығы бар, қараңыз A329(M) тас жолы және Лоддон көпірінің апаты. Одан кейін бағыт Динтон Пастурс ауылдық паркінің батыс бөлігінде. Шығыс жағында 19 ғасырда қарапайым түрде басталған, 1960 және 70 жылдары қарқынды дамыған шағыл мен құм өндірісінен пайда болған кең көлдер бар. Жақын жердегі ұзын көл – Ақ аққу көлі. 1970 жылдардың соңында олар тозып, су басуға қалдырылды, сондықтан Уокингем қалалық кеңесі меншігіне алып, ауылдық саябақ құра алды. Динтон жайылымдарынан кейін көп ұзамай 1873 жылы астық диірмені болған Сэндфорд диірмені орналасқан. Хёрсттің батысындағы далаларда: өзенге Эмм Брук қосылады. Өзен екіге бөлінеді, батыс арнасы 1894 жылдан бері карталарда «Ескі өзен» деп аталады. Жібек құртын өсіру үшін тутақ ағаштарын отырғызуға Елизавета I патшайым шақырған. Уокингем аймағы жібек шұлық өндірумен танымал болды, ал 19 ғасырдың басында Макклсфилдтен келген Томас және Джордж Биллинг ағайындылары өңдеудің табысты бизнесін іздеді. Жігілген жібек үйлерде орнатылған тоқыма станоктарында тоқылған, және біраз уақыт бойы олар еңбек ақысын төмен ұстап, Полехэмптон мектебінде оқуы керек балаларды жұмысқа орналастырды. Заң Франциядан жібекті еркін импорттауға мүмкіндік беру үшін либералданды, ал тек заманауи жабдықтармен жабдықталған фабрикалар ғана бәсекеге түсе алды. Томас 1824 жылы қайтыс болды. Диірмен көп ұзамай астық диірменіне айналды. Ағаштан салынған ғимарат 1891 жылы өртеніп кетті. Жаңа зауыт салынды, ал 1927 жылы оны Berks, Bucks and Oxon Farmers Ltd, фермерлер кооперативі сатып алды, мал азығын ұнтақтады. Бұл дизельді (және 1960 жылдардан бастап электрлі) қозғалтқыштармен қамтамасыз етілген су дөңгелектерімен жұмыс істеді. 1969 жылы бөлшектеп тарату қоймасы қосылды, бірақ 1976 жылы өртенген кезде диірменнің құрылысы аяқталды. 1990 жылдары меншік иелері банкрот болды, ал 2001 жылы бұл жер тұрғын үйлер салу үшін қайта жаңартылды. Сэндфорд диірмені 1950 жылға дейін жануарларға жем-шөп тарту үшін пайдаланылды және екі су дөңгелегімен жұмыс істеді. Ол ағылшын азаматтық соғысы кезінде болғандығы белгілі, өйткені ол есептерде айтылған. Біраз уақыт пайдаланылмағаннан кейін, ол тұрғын үйге айналдырылды. Синдлешам диірменінің негізгі құрылысы 1800 жылдардың соңына дейін салынған, бірақ ол бұрынғы құрылымның бір бөлігін де қамти алады, өйткені кейбір ағаштар одан да ескі. Ол су дөңгелегінің орнына турбинаны пайдаланып қуат өндірді және Рединг қаласындағы Симмондс отбасысына тиесілі болды, олар банк ісімен және сыра қайнатумен айналысты. Кейінірек, оны Гарфилд Уэстон сатып алды және 1960 жылдарына дейін Huntley & Palmers печенье өндірушісі үшін ұн өндірді. Қазір ол қонақ үйдің бөлігі. Жазбалар 1274 жылы Шерфилд-он-Лоддон маңында диірмен болғандығын көрсетеді, сол кезде диірменші Джон деп аталған. 1316 жылы су диірмені туралы да мәлімет бар, ал 1601 жылы мал төлемдерін тіркеген құжатта екі су диірмені, толықтау диірмені және тағы бір диірмен тізімделген. 1819 жылы Лонгбридж диірменінде екі су дөңгелегі болды, ол төрт жұп ұнтақтау дөңгелектерін қозғалтты. Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында диірмен мал азығын өндірді және 1961 жылға дейін су қуатын пайдаланды. Диірменнің коммерциялық жұмысы 1977 жылы тоқтатылды және 1991 жылы өрттен зардап шекті. Зақымдалған ғимаратты қалпына келтіру жұмысы одан кейін басталды және 1997 жылы аяқталды. Содан бері диірменді Hampshire Mills Group ай сайын пайдаланады және ашық күндерде ұн ұнтақтайды. Ғимараттың құрылысы 16 және 18 ғасырларға дейін салынған және тізімде бар. Стратфилд Сей Паркінің солтүстігінде орналасқан Стэнфорд-Энд диірмені 1930 жылдардан бері пайдаланылмаған. Қуатты үш турбинаның көмегімен өндірді, су дөңгелегінің орнына. Ол Веллингтон герцогінің иелігінде, олар 2000 жылы оны жұмыс жағдайына келтіру жоспарлары болды. Лиде өзеніне құятын Харти диірмені қазір тұрғын үй, бірақ су дөңгелегі сақталған және ас бөлмесінен көруге болады. Ескі Бейсинг диірмені – тағы төрт қабатты ғимарат, 2000 жылы әлі де түпкілікті жабдығының көп бөлігі сақталған, бірақ ол жұмыс істемеді. Алаңда Бейсингток және шығыс Рединг сияқты үлкен, тығыз халқы бар орталықтар орналасқан, сонымен қатар Фарнборо/Алдершот құрылыс аймағы бар, сондықтан Лоддон тоғыз негізгі тазалау қондырғысынан тазартылған ағынды суды қабылдайды, Бейсингтоктан (жоғарыда қараңыз), Blackwaterдің жеті және Уоргрейвтегі біреуінен. 2019 жылы Лоддонның су сапасы төмендегідей болды. Бөлім Экологиялық жағдай Химиялық жағдай Ұзындығы Су алабы Арнасы 8,3 шақырым (13 км) 58 шаршы шақырым (22,22 шаршы миль) 1,9 шақырым (3 км) 5 шаршы шақырым (2,09 шаршы миль) ауыр өзгертілген 7,6 шақырым (12 км) 31 шаршы шақырым (11,97 шаршы миль) 12,4 шақырым (20 км) 52 шаршы шақырым (20,04 шаршы миль) Су сапасы 2009 жылдан кейін жақсарды, ортаңғы екі бөлімнің экологиялық жағдайы нашар болғанда және Темзаға төменгі Лоддонның химиялық жағдайы сәтсіз аяқталғанда. 2015–16 жылдар аралығында жоғарғы бөлім жақсартылып, орташа деңгейге жетті, бірақ төменгі бөлім нашарлап, орташадан нашарға дейін төмендеді. Су сапасының жақсы болмауына себептер: кәріз ағынды суларын шығару, арнаны өзгертуге байланысты балықтардың қозғалысына кедерес жасайтын физикалық кедергілер және ауру тасымалдаушы Солтүстік Америкалық сигнал рагының басымдығы. Ұлыбританиядағы көптеген өзендер сияқты, химиялық жағдай 2019 жылы полибромирленген дифенил эфирлері (PBDE) және перфтороктан сульфонаты (PFOS) болуына байланысты жақсыдан сәтсізге дейін өзгерді, бұлар бұрын бағалауға қосылмаған.
The River Loddon is a tributary of the River Thames in southern England. It rises at Basingstoke in Hampshire and flows northwards for 28 mile (45 km) to meet the Thames at Wargrave in Berkshire. Together, the Loddon and its tributaries drain an area of 400 square miles (1,036 km2). in Basingstoke, and in its first mile flows under the Festival Place shopping centre of the town centre. The main bus station takes up where the wharf stood by what is no longer the Basingstoke Canal, its westernmost three miles having been filled in. The river emerges again in Eastrop Park, where it runs alongside Eastrop Way which supersedes the disused canal reach, on the park stood Basingstoke Corn Mill in 1873, but by 1932 it was called Vince's Farm, mill buildings still spanning the river. The river then passes through water meadows where it is joined by small streams from the springs and reduced ponds of the north of Black Dam. These had to drain under a wide bend of canal embankment. Basingstoke Upper Mill stood south, 14 metres west of Redbridge Lane, still a corn mill in 1873, fields by 1932, now woodland by a multi lane roundabout. The Basingstoke Union Workhouse and added workhouse infirmary, stood where the Hampshire Clinic stands, a private hospital. A brick railway viaduct of four arches crosses – the South West Main Line. The house that was Old Basing Mill, a corn mill in 1932, disused by 1932. Two arch, thick buttressed, Stanfordend Bridge – under which the Loddon enters its second and last county, Berkshire – marks the northern end of the park, against a skirting of woodland and is likewise listed. It bears the date 1787. Its namesake flour mill lay north, disused by 1961. Two fields north, the flow is more than doubled by the Blackwater. After many fields and a little woodland the A327 takes Arborfield Bridge on which sits that house that served as Arborfield Paper Mill, out of production by 1899. To left are meadows and woodland, to right fields. The M4 bridge follows. After of meadows (and the main outlet of Barkham Brook having meandered north from Barkham), Mill Lane crosses by Sindlesham Mill, extended to north to make a many roomed hotel – in centuries past milling grain into flour. The largest bridge carries the A3290, and has a construction defect, of 1972, see A329(M) motorway and Loddon Bridge disaster. The course is then in the west part of Dinton Pastures Country Park. To east are vast lakes, from gravel and sand extraction, started modestly in the 19th century, ramped up in the 1960s and 70s. The near, long resultant lake is White Swan Lake. By the late 1970s, these were exhausted and left stopped up to flood, so Wokingham Borough Council could take ownership and create the country park. Shortly after Dinton Pastures is Sandford Mill, a corn mill in 1873 In fields west of Hurst:
the river is joined by the Emm Brook. the river splits into two, the west channel being labelled "Old River" on most maps since 1894, Silk worms thrive on mulberry trees. Queen Elizabeth I encouraged planting of them in her reign. The Wokingham area was known for its production of silk stockings, and the turn of the 19th century brothers, Thomas and George Billing from Macclesfield sought out a profitable business of processing. The spun silk was woven on looms set up in cottages, and for a while they were reasonably successful with labour costs kept down, employing children who should have been at Polehampton School. The law liberalised to allow silk to be imported more freely from France, and only mills equipped with up to date equipment could compete. Thomas died in 1824. The mill was sold to become a flour mill soon after. The wooden building was burnt down in a fire in 1891. A new mill was built, and in 1927 was bought by Berks, Bucks and Oxon Farmers Ltd, a farmers' co operative, milling animal feed. The mill was powered by water wheels bolstered by diesel (and from the 1960s, electric) motors. A distribution warehouse was added in 1969, but a fire destroyed the mill in 1976, and construction of a new mill was completed in 1979. The owners became bankrupt in the 1990s, and in 2001 the site was redeveloped for housing. Sandford Mill was used for milling feed for animals until the 1950s, and was powered by two waterwheels. It is known to have existed during the English Civil War, as it was mentioned in reports. Following a period of disuse, it has been converted into a residence. The main structure of Sindlesham Mill dates from the late 1800s, but it may incorporate part of an earlier structure, as some of the timbers are much older than that. It used a turbine rather than a water wheel to generate its power, and was owned by the Reading based Simmonds family, who were involved in banking and brewing. Later, it was acquired by Garfield Weston, and produced flour for the biscuit manufacturer Huntley & Palmers until the 1960s. It is now part of a hotel. Records show that milling was taking place near Sherfield on Loddon in 1274, when the miller was called John. There is also reference to a water mill in 1316, and a document recording holdings passed to the Manor in 1601 listed two water mills, a fulling mill and another mill. By 1819, there were two water wheels at the Longbridge mill, which powered four pairs of grinding wheels. By the end of the Second World War, the mill was producing animal feed, and continued to use water power until 1961. Commercial operation of the mill ceased in 1977, and it was damaged by fire in 1991. Restoration of the damaged building began soon afterwards, and was completed in 1997. Since then the mill has been operated on a monthly basis by the Hampshire Mills Group, and is used to grind flour on open days. The building dates from the sixteenth and eighteenth centuries, and is a listed building. The mill at Stanfordend, to the north of Stratfield Saye Park, has been disused since the 1930s. Power was generated by the use of three turbines, rather than a water wheel. It is owned by the Duke of Wellington's estate, who had plans in 2000 to restore it to working condition. Hartley Mill, on the Lyde just above its junction with the Loddon, is now a residence, but the water wheel has been retained, and can be seen from the dining room. Old Basing mill is another four storey building, which still contained much of the original machinery in 2000, although it was not operational. The basin has large, quite dense population centres in Basingstoke and eastern Reading, plus the Farnborough/Aldershot Built up Area so the Loddon takes treated sewage effluent from nine main plants, Basingstoke's (see above), seven of the Blackwater and one at Wargrave. The water quality of the Loddon was as follows in 2019. Section EcologicalStatus ChemicalStatus Length Catchment Channel 8.3 mile (13 km) 22.22 square miles (58 km2) 1.9 mile (3 km) 2.09 square miles (5 km2) heavily modified 7.6 mile (12 km) 11.97 square miles (31 km2) 12.4 mile (20 km) 20.04 square miles (52 km2)
Water quality improved after 2009, when the ecological status of the middle two sections was poor, and the chemical status of the lower Loddon to the Thames was fail. From 2015–16 the upper section improved to moderate, but the lower section was worse, moving from moderate to poor. Reasons for the water quality being less than good include the discharge of sewage effluent, physical barriers to the movement of fish caused by modifications to the channel, and dominant, disease carrier North American signal crayfish. Like many rivers in the UK, the chemical status changed from good to fail in 2019, due to the presence of polybrominated diphenyl ethers (PBDE) and perfluorooctane sulphonate (PFOS), neither of which had previously been included in the assessment.
Лодон лилиясы
Лоддон өзенінің атымен аталған Лоддон лилиясы, Leucojum aestivum, лилиялар тұқымдасына емес, нарцисстер тұқымдасына – Amaryllidaceae-ге жатады және оны жазғы қар құлжасы деп те атайды. Салмақты сазды топырақта жақсы өсетін жусанды өсімдік, ол сыртқы түрімен үлкен қарға ұқсас және ылғалды шалғындар мен есекжемсаулықтарда гүлдейді, сондай-ақ өзен жағалаулары мен аралдарда кең таралған. Бұрынғыдан азырақ болғанымен, Лоддон лилияларын әлі де Лоддон өзені бойында, көбінесе Сэндфорд Милл маңында кездестіруге болады. Егер сіз жабайы Лоддон лилиясын ешқашан көрмеген болсаңыз, Темзаның жиегіндегі қара батпақты, үстінен қарағай немесе есекжемсаулық ағаштарын, дірілдеп, сусып, жаман иіс таратып тұрған батпақты көзге елестетіңіз. Қараңғылықта, Marsh Marigolds-тың әдеттегі жарқырағы емес, ұзын сабақтарынан тікелей төңкерілген ақ гүлдердің тазалығы көзге шалынады. Алғашқыда бұл өте ұзын қар құлжасы сияқты көрінеді, содан кейін бақта өсірілген гүлдейді, бірақ мұнда ешқандай бақ жоқ.
«Қаншама ботаник Лондонда осы уақытқа дейін тұрғанда, осылай әсем гүлдейтін өсімдік қалайша олардың назарынан тыс қалды?» – деп сұрайды Уильям Кертис, Flora Londinensis.
SSSI
Стенфорд Энд Милл маңындағы Лодонның 4 километрлік бөлігі, сондай-ақ, арасындағы, мерзімімен су толатын шабындықтар, ерекше ғылыми маңызы бар (SSSI) деп белгіленген. Лодон 1986 жылдан бері SSSI құрамына кіреді. Шабындықтар шілде айында шөпке жиналады, содан кейін жыл соңына дейін мал жайылады. Осы цикл нәтижесінде илеспе гүлді балауыз – жыланбас балауызының (Fritillaria meleagris) саны артты, ол үнемі қысқа қырқылмаған ылғалды шабындықтарда жақсы өседі. Өзен негізгі Лодон көлдік шөптесінің (Potamogeton nodosus) популяциясын қамтиды.
Балық
Лодон өзенінде негізгі Темзадан жергілікті деңгейде ерекшеленетін, балықтардың анықталатын жиынтығы бар, оның ішінде көкбалық, шала, жарғақ, руд және ірі барбел балықтары кездеседі. Өзенде ауланған ең ірі барбелдің рекорды – 2008 жылы ауланған. Басқа да рекордтар бар, олардың ішінде 1995 жылы ауланған шұбар және 2002 жылы ауланған бірдей салмақты карп бар. Көшіп бара жатқан балықтарға көмектесу үшін 2010 жылы Арборфилдтегі бөгеттердің айналасында 485 000 фунт стерлинг жұмсалып, айналма жол салынды. Бұл жоба Қоршаған орта агенттігі, Темза суы, Рединг университеті, Фарли иелігі және Арборфилд балық аулау қоғамының бірлескен жобасы болып табылады және Су аясы бойынша директивамен белгіленген мемлекеттік қаржыландыру міндеттемесін орындады. Осының нәтижесінде:
жаңа мекендер құрылды, оның ішінде балықтардың шағыласуына жарамды жерлер де бар, бұл лосось, теңіз алабұғасы, шабақ және барбел балықтарына пайдалы болады деп күтілуде. Арборфилдтегі бес бөгеттің төртеуі жөнделді, жоғарыдағы 5 км (2.8 миль) учаскеде су деңгейі төмендетілді, су тасқынының қаупі азайтылды. Cain Bio Engineering компаниясы құрылыс жұмыстарын жүргізді және бұл жоба осындай схемалар үшін үлгі болып табылады деп мәлімдеді. 2018 жылы Сэндфорд Милл маңында балықтар үшін өзенді жақсарту жобасының бірінші кезеңі аяқталды. Өзенді үнемі тереңдету салдарынан, су, әсіресе жаз айларында, кеңейтілген арна арқылы баяу ағып, түбі саздана бастады. Сондықтан Темза суы, Твифорд және аудандық балық аулау клубы, Балық аулау қоры, Қоршаған орта агенттігі және Уокингем кеңесі жарықты жақсарту үшін ағаштарды кесіп тастады, ағаштарды ағыс бағыттарын өзгерту үшін пайдаланды, 80 тонна шағыл қосты және жылдам ағыс сазданудың алдын алды. Жылдам ағынмен шағыл тасты жағалаулар даки, шала және барбел балықтарының шағыласу орындары болып табылады. Су тасқыны кезінде жас балықтардың ағысқа ілесіп кетпеуі үшін Редлендс су қоймасында арнайы жасалған су айдыны бар.
new habitats, including suitable for fish to spawn, expected to be of benefit to salmon, sea trout, eels and barbel. repairs to four of the five weirs at Arborfield, to lower water on the 2.8 mile (5 km) section above, to reduce the flood profile. Cain Bio Engineering carried out the construction work and have claimed that the project constitutes a benchmark for such schemes. In 2018, the first phase of a scheme to improve the river near Sandford Mill for fish was completed. Over the years, dredging of the river led to water flowing slowly through the enlarged channel, particularly in summer so the bed silted. Thames Water, Twyford and District Fishing Club, the Angling Trust, the Environment Agency and Wokingham Council thus felled trees to improve light, used the wood as flow deflectors as meanders, 80 tonnes of gravel were added and the faster flow prevent silting. Fast flowing shallow riffles make spawning grounds for dace, chub and barbel. Means to prevent young fish from being washed downstream, in flood, exists in the dug out Redlands backwater.
Навигация
Төменгі Лодон кем дегенде демалыс үшін кеме жүруге пайдаланылған. Өзеннің көптеген бөліктерінде ескі карталарда қайық үйлер көрсетілген, оның ішінде Арборфилд иелігінде екеуі, олардың бірі әлі де сақталған, бірі Синдлешамдағы Милл-Лейн жанында, ал екіншісі Вудлиде, Колмансмур-Лейнге жақын орналасқан. Басқа да дәлелдер бар, мысалы, Рединг жергілікті тағылымдамалар кітапханасының қорындағы пошта карточкалары, онда Твайфордтағы тоқ және Синдлешам Милл мен Арборфилд Холлдағы ескек қайықтар бейнеленген. Ескі пошта карточкалары сондай-ақ Виннерштегі «Джордж» мейрамханасында өзенде жалға алуға арналған қайықтар болғандығын көрсетеді. 1900 жылдар шамасында өзен бойындағы он бір қайық үйінің бірі, мейрамхананың қарсы жағалауында орналасқан. Леди Констанс Рассел 1901 жылы жазған хатында, 1852 жылы қайтыс болған, Сваллоуфилд паркіне ие болған сэр Генри Рассел өмірінің соңғы жылдарында оны «жақсартумен» айналысқанын, оның ішінде «шіркеу жанындағы құлыптан Боу көпіріне дейінгі» каналды толтыруды да қамтығанын жазды. Канал 1790 жылы Томас Прайд салған картада және 1817 жылы жасалған, Беркшир мұрағат кеңсесінде сақталатын Сваллоуфилдтің қоршау картасында анық көрсетілген. Өзеннің пайдаланылуына тағы бір дәлел – 1917 жылы Джон Альфред Даймоттың қазасы. Ол материалдарды тасымалдау кезінде тоқтан құлап суға батып қайтыс болған. Ол мұндай жұмыстарды жиі атқарған, мысалы, өзенге жақын қоршау орнатуға және одан ағаш алып тастауға иеліктің ағаш шеберіне көмектескен.