Кіріспе

Франц Фердинандтың қызы (1901–1990)

Хогенберг ханшайымы София (София Мария Франциска Антония Игнатия Альберта фон Хогенберг; – ) – Австрия эрцгерцогы Франц Фердинанд пен оның әйелі, Хогенберг герцогинясы Софияның жалғыз қызы. Екеуі де 1914 жылғы 28 маусымда Сараевода қастандық құрбаны болды. Осы қастандық Бірінші дүниежүзілік соғыстың бастауы болды, сондықтан София мен оның екі бауыры кейде Бірінші дүниежүзілік соғыстың алғашқы жетім балалары деп еске алынады.

Ерте өмір

Принцесса София 1901 жылы 24 шілдеде Австрия-Мажарстанның (қазіргі Чехия) Конопиште сарайында, Прагадан оңтүстік-шығысқа қарай елу шақырым жерде дүниеге келді. Богемияда орналасқан бұл сарай – эрцгерцог пен оның әйелі үшін сүйікті орын болды. 1902 жылы 29 қыркүйекте олардың тұңғыш ұлы Максимилиан дүниеге келді. 1904 жылы 17 мамырда екінші ұлы Эрнст туды. 1908 жылы эрцгерцогтың әйелі тағы жүкті болды, бірақ төртінші баласы, ұл, 1908 жылы 7 қарашада тірі тумады. Эрцгерцог морганатик әйелінен туған балаларының таққа мұрагер бола алмайтынына ант бергендіктен, олардың болашағы қалыпты да бейбіт болатынын қалады. Ол ұлдарының елдегі қарапайым адамдар сияқты өмір сүргісі келді, ал қызы Софияның өзі сүйетін, қоғамға лайықты серіктесінің жанында бақытты болғанын тіледі. Ол балаларының материалдық қиындықсыз, анонимді өмір сүріп, жеке тұлға ретінде өсіп-өнуіне үміттенді. София кейіннен өзінің және ағаларының ешқандай ерекшеліктері жоқ екенін біліп өскенін айтты. Ол әкесінің балаларына қатаң болғанын, бірақ ешқашан қатыгездік танытпағанын немесе әділетсіздік жасағанын мәлімдеді.

Қастандықтан кейін

Ата-анасы қаныпешене өлтірілгеннен кейін Софи және оның екі ағасы – Максимилиан мен Эрнстті анасының туысы және әкесінің жақын досы, сондай-ақ бірге аң ауласатын серігі, принц Ярослав фон Тунн-унд Хогенштейн тәрбиелеп алды. 1918 жылдың соңында Чехословакия үкіметі олардың Чехословакиядағы мүліктерін, оның ішінде Конопиште және Хлюмец-над-Цидлинуды тәркіледі. Балалар Венаға және Артстеттен сарайына көшіп кетті.

Неке және балалылық

1920 жылы 8 қыркүйекте София Тетшенде граф Фридрих фон Ностиц Ринекке (1 қараша 1893 жылы Прагада туған – 29 желтоқсан 1973 жылы Грацта қайтыс болған), граф Эрвейн Феликс фон Ностиц Ринек пен графиня Амалия Подстатцки Лихтенштейннің ұлына тұрмысқа шықты. Олардың төрт баласы болды: граф Эрвейн фон Ностиц Ринек (29 маусым 1921 жылы Генрихсгрунде туған – 11 қыркүйек 1949 жылы Высокаеде қайтыс болған), советтік тұтқын лагерінде қайтыс болды. Граф Франц фон Ностиц Ринек (2 ақпан 1923 жылы Венада туған – 23 ақпан 1945 жылы Берентте қайтыс болған), Шығыс майданында қаза тапты. Граф Алойс фон Ностиц Ринек (12 тамыз 1925 жылы Венада туған – 22 сәуір 2003 жылы Зальцбургте қайтыс болған) графиня Терезия фон Вальдбург зю Зейль унд Траухбургпен (8 тамыз 1931 жылы Люткирх им Аллгауда туған), Эрих, Вальдбург Зейль және Траухбург князінің және принцесса Моника фон Лёвенштейн-Вертхайм-Розенбергтің қызына тұрмысқа шықты. Олардың төрт баласы бар. Графиня Софи фон Ностиц Ринек (4 маусым 1929 жылы Венада туған – 19 сәуір 2024 жылы Таннхаузенде қайтыс болған) барон Эрнст фон Гуденуспен (26 наурыз 1916 жылы Мадридте туған – 7 желтоқсан 1972 жылы Вайцте қайтыс болған), барон Эрвейн фон Гуденус пен баронша Сидония фон Морсейдің ұлына тұрмысқа шықты. Олардың төрт баласы бар. 2023 жылдың 12 қаңтарынан бастап ол Австрияның эрцгерцогы Франц Фердинанд пен Хогенберг герцогинясы Софияның соңғы тірі немересі.

Кейінгі өмірі

1938 жылы Аншлюс (Адольф Гитлер басшылығымен Австрия мен Германияның қосылуы) салдарынан оның ағалары Максимилиан мен Эрнст нацистерге қарсы сөздер айтқаны үшін Гестапомен тұтқындалып, Дахау концлагеріне жер аударылды. Олардың Австриядағы мүліктері нацистік билік тарапынан тартып алынды. Екеуі де Дахаудағы түрме жазасынан аман қалды. Софияның күйеуі 1973 жылы қайтыс болғаннан кейін, ол Австрияда тыныш өмір сүрді, кейде немерелерімен бірге болды. 1981 жылы ол алпыс жылдан кейін алғаш рет Конопиштеге сапар шекті. Осы сапарда ол отбасылық өмірінің сол жерде қаншалықты бақытты болғанын еске алды. Софи 89 жасқа дейін өмір сүрді және 1990 жылдың қазан айында Австрияның Танхаузен қаласында қайтыс болды. Ол күйеуінің қасында, күйеу баласы барон Эрнст Гуденустың отбасылық склепінде, жақын жердегі Вейцбергте жерленді. Ол екі кіші інісінен де ұзақ жылдар өмір сүрді.

Неделжико Чабриновичке арналған хат

Франц Фердинанд архиегері мен оның әйелінің қанына қан жұқты деген айыппен сотталғандардың ісінде өкініш білдірген жалғыз айыпталушы – Неделько Чабринович болды. Ол жасаған ісіне өкінішін білдіріп, құрбандардың балаларынан кешірім сұрады. Принцесса София мен оның ағалары Чабриновичтің кешірім сұрағанын естіп, оған хат жазды. Олар оның кешірім сұрағанын естігендерін және оның ата-аналарының өліміне қатысқаны үшін оны кешіргендерін, сондықтан оның бойына тыныштық келгенін айтты. Софи мен Макс хатқа қол қойды, ал Эрнст бас тартты. Аталған хатты Франц Фердинанд пен оның әйеліне соңғы дұға оқыған иезуит Антон Пунтигам Чехиядағы Терезиенштадт түрмесіндегі Чабриновичке жеке өзі жеткізді. 1916 жылғы 23 қаңтарда принцесса София мен оның ағаларына Чабриновичтің қайтыс болғаны туралы хабар берілді.

Шығармалық көріністер

Даниялық актриса Амали Иле Альструп сомдаған Принцесса Софидің қияли нұсқасы "Вена, 1908 жылдың қарашасы" атты "Жас Индиана Джонс хроникалары" эпизодында пайда болды, бұл эпизод кейін "Купидонның қауіптері" фильмінің жартысын құрау үшін қайта өңделді. Жас Инди ханшайымға ғашық болып, онымен алғашқы сүйісін бөліседі, бірақ оны одан әрі көруге рұқсат берілмейді. Сериал бойында ол оған сыйға берген суреті бар медальонды бірнеше рет кигені көрінеді.