Кіріспе

Jastrzębie Zdrój (; Bad Königsdorff Jastrzemb, бастапқыда Jastrzemb, ; ) – Польшаның оңтүстігіндегі 86 632 тұрғыны бар қала (2021). Әкімшілік тұрғыдан қала бірнеше ежелгі елді мекендерден тұрады, олардың тарихы шалқар өткенге дейін жетеді. Қаланың бастапқы атауы Jastrzemb болған. Польша тілінде «қыран» деген мағынаны білдіретін атаудың шығу тегі қара шапанды рыцарь туралы аңызбен байланысты. 16 ғасырдан 19 ғасырдың басына дейін Водзислав әкімшілігінің құрамында болды. 1858 және 1860 жылдар аралығында Jastrzębie Dolne аумағында тас көмірді іздеуге қазба жұмыстары жүргізілді. Бұл қазбалар йод және бромды тұзды ерітінділер бар бұлақтарды табуға әкелді. 1860 жылы Кенигсдорф графы бұл жерді сатып алып, емдеу-сауықтыру орталықтары құруды ұсынды. Осылайша, 1862 жылы Bad Königsdorff Jastrzemb курорты ашылды. Ұзақ өтпей, қала Еуропаның ең беделді курорттарының қатарына қосылды. 1896 жылы табиғи денсаулық орталығын поляк дәрігері Миколай Витчак басқарды, ол Bad Königsdorff Jastrzemb курортының дамуына үлкен үлес қосты. Оның басқару қабілеті мен сақталған инвестициялары Jastrzębie Zdrój қаласын Германия империясы мен Польша аралық кезеңде өте құрметті және танымал курортқа айналдырды. Осының нәтижесінде көптеген денсаулық сақтау мекемелері ашылды. 1921 жылы Силезияда өткен референдумда Jastrzębie Zdrój тұрғындарының шамамен 85% Польшамен бірігуге дауыс берді, ал тұрғындардың көп бөлігі Польшамен қосылу үшін Силезия көтерілістеріне қатысты. 1922 жылы Jastrzębie Zdrój Польшаның құрамына енді. Jastrzębie Zdrój қаласының курорт ретіндегі тарихы 1960 жылдары, бүкіл аймақта кокс көмірінің кен орындарын қарқынды пайдалану басталғанда аяқталды. 12 жыл ішінде бес көмір шахтасы салынды. 1954–1975 жылдар аралығында Jastrzębie Водзислав округінің құрамында болды. Польшадағы саяси өзгерістер кезінде Jastrzębie Zdrój Польшаның қазіргі тарихына «Jastrzębskie келісімі» жасалған орын ретінде енді. Протоколға қол қою Польшадағы саяси, экономикалық және әлеуметтік өзгерістердің бастамасы болды.

Тұрғындар саны және орналасқан жері

Қаланың өзінде 91 723 тұрғыны бар; оның тығыздығы 1 047,9 адам/км² (2012 жылдың 31 қаңтарына сәйкес). Ястржеби Здрой Польшаның 36-шы ең ірі қаласы болып саналады. Ястржеби Здройдағы жұмыссыздық деңгейі ұлттық орташа көрсеткіштен төмен – 7%, ал ұлттық орташа көрсеткіш 8,8% (2010 жылдың қараша айындағы мәліметтер бойынша).