Кіріспе
Көне Когурьёның болжамды тілі Когурьё тілі немесе Когурьёан – Кореяның үш патшалығының бірі – Когурьёның ежелгі патшалығының тілі. Ертедегі қытай тарихтарында бұл тіл Буйо, Окжо және Йе тілдеріне ұқсас болғандығы айтылады. Ли Ки Мун бұл төртеуін Пуё тілдері деп топтастырды. Тарихтарда сондай-ақ бұл тілдердің Илоу және Мохе тілдерінен өзгеше екендігі де көрсетілген. Бұл тілдердің бәрі, Когурьёдан басқа, расталмаған, ал Когурьёға қатысты деректер шектеулі және даулы. Ең көп сілтеме жасалатын дерек – Самгук сагиіндегі жер-атаулардың түсіндірмелері. Кореядағы көптеген зерттеушілер Когурьё халқының ежелгі корей тілінің диалектісінде сөйлегенін болжайды және осы сөздерді корей тіліне жатқызады, ал басқа ғалымдар жапон тілдерімен ұқсастықтарды атап өтеді. Ли және Рамзи бұл тілдің екі тілдік отбасының арасындағы кезеңдік тіл болғанын ұсынады. Басқа авторлар бұл жер-атаулардың 5-ші ғасырда Когурьё басып алған Орталық Кореядағы басқа халықтардың тілдерін көрсететінін, бірақ Когурьёның өзінің тілі еместігін айтады. Басқа деректер өте сирек және Когурьё жазуларындағы қытай тілінің ерекшеліктерімен және қытай мәтіндерінде кездесетін өте аз Когурьё сөздерімен ғана шектеледі. Вовин мен Унгер бұл корей тілінің бастапқы түрі болғандығын, кейіннен түбіртектес жапон тілдерін түбектің оңтүстігінде ығыстырғандығын айтады. Басқалары оның туңғыс тілі екенін немесе оның туыстығын анықтауға жеткілікті дәлелдер жоқ екенін мәлімдейді.
The Goguryeo language, or Koguryoan, was the language of the ancient kingdom of Goguryeo (37 BCE – 668 CE), one of the Three Kingdoms of Korea. Early Chinese histories state that the language was similar to those of Buyeo, Okjeo and Ye. Lee Ki Moon grouped these four as the Puyŏ languages. The histories also stated that these languages were different from those of the Yilou and Mohe. All of these languages are unattested except for Goguryeo, for which evidence is limited and controversial. The most cited evidence is a body of placename glosses in the Samguk sagi. Most researchers in Korea, assuming that the people of Goguryeo spoke a dialect of Old Korean, have treated these words as Korean, while other scholars have emphasized similarities with Japonic languages. Lee and Ramsey suggest that the language was intermediate between the two families. Other authors suggest that these placenames reflect the languages of other peoples in the part of central Korea captured by Goguryeo in the 5th century, rather than Goguryeo itself. Other evidence is extremely sparse, and is limited to peculiarities in the Chinese language of Goguryeo inscriptions and a very few Goguryeo words glossed in Chinese texts. Vovin and Unger suggest that it was the original form of Koreanic, which subsequently replaced Japonic languages in the south of the peninsula. Others maintain that it was Tungusic, or that there is insufficient evidence to establish its affiliation.
Қытай дереккөздеріндегі сипаттамалар
Қытай тарихы біздің заманымыздың алғашқы ғасырларында Корея түбегіндегі және шығыс Маньчжуриядағы халықтардың замандас сипаттамаларын береді. Олар аймақтың тілдері туралы екінші қол мәліметтеріне негізделген субъективті пікірлерді қамтиды және кейде бір-бірімен қайшы келеді. Кейінгі корей тарихтары, мысалы, Самгук саги, үш патшалықтың тілдерін сипаттамайды. Буйео мемлекеті жоғарғы Сонгхуа алқабында Қытайға б.з.д. III ғасырдан бері белгілі болған. «Үш патшалықтың жазбаларының» 30-тарауы «Шығыс варварларының сипаттамасы» атты бөлімінде 244 жылы Гогурёны жеңгеннен кейін Қытайдың Вэй мемлекеті жүргізген сараптаманы жазады. Бұл есептің тағы бір нұсқасы, мүмкін, ортақ көзден алынған, «Кейінгі Хан кітабының» (V ғасыр) 85-тарауында кездеседі. Есепте Буйео, Гогурё және Йе тілдерінің ұқсас екені, ал Окджео тілінің олардан сәл өзгеше екені айтылады. Гогурё, бастапқыда Хун өзенінің аңғарында қоныстанған, өздерін Буйеоның оңтүстік тармағы деп есептеген. Келесі бірнеше ғасырлар бойы олар шығыс Маньчжурия мен Солтүстік Кореяның көп бөлігін билеуге дейін кеңейді. Қытайдың Леланг әкімшілігінің оңтүстігінде Самхан («үш Хан») – Махан, Бьёнхан және Цзиньхан орналасқан, оларды «Үш патшалықтың жазбалары» Буйео мен Гогурёдан өзгеше сипаттаған. Осы мәтінге сүйене отырып, Ли Ки Мун сол кезде Корея түбегінде сөйленген тілдерді Пуйо және Хан топтарына бөлді. Сол мәтінде солтүстік-шығыстағы Йилоу халқының тілі Буйео мен Гогурё тілдерінен өзгеше екені де айтылған. «Солтүстік династиялар тарихының» (659 жылы жазылған) 94-тарауы сол аймақтағы Мохэ халқының тілі Гогурё тілінен өзгеше екенін көрсетеді. Бұл тілдердің нақты куәліктері жоқ, бірақ олардың орналасуы мен халықтың сипаттамасына сүйене отырып, тунгус тілдеріне жатады деп саналады. «Лианг кітабында» (635) Бэкчжэ тілі Гогурё тілімен бірдей екені айтылған. Кореяның дәстүрлі тарихы бойынша, Бэкчжэ патшалығын Маханды басып алған Гогурёдан келген көшпенділер құрған.