Шағын көбелектер (Microlepidoptera) – 20 мм-ден кіші қанатты, анықтау қиын молықтар тобы. Таксономиясы тұрақсыз, әртүрлі топтарға бөлінеді. Көбелектер туралы ақпарат!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Көбелектердің топталуы
Grouping of moths
Микролепидоптералар (микрокөбелектер) – көбелектердің (яғни, реті жоқ және монофилеттік емес) жасанды топталуы, олар көбінесе «кішкентай көбелектер» (микро, Lepidoptera) деп аталады. Олардың қанаттарының ені әдетте 20 мм-ден кем болады, сондықтан оларды сыртқы фенотиптік белгілері бойынша макролепидоптералардан анықтау қиынырақ. Олар ірі Lepidoptera-да кездеспейтін өмір салтын көрсетеді, бірақ бұл оларды анықтау белгісі емес. Кейбір әуесқойлар бұл топты жапырақ жегіштер немесе ораушылар, сабақ немесе тамыр бұрғылаушылар сияқты жеке топтарға бөліп, содан кейін көбінесе Lepidoptera-ның қатаң ғылыми таксономиясын ұстанады. Бұл терминді тұрақтандыруға жасалған әрекеттер көбінесе нәтижесіз болып жатады.
Microlepidoptera (micromoths) is an artificial (i. e., unranked and not monophyletic) grouping of moth families, commonly known as the "smaller moths" (micro, Lepidoptera). These generally have wingspans of under 20 mm, so are harder to identify by external phenotypic markings than macrolepidoptera. They present some lifestyles that the larger Lepidoptera do not have, but this is not an identifying mark. Some hobbyists further divide this group into separate groups, such as leaf miners or rollers, stem or root borers, and then usually follow the more rigorous scientific taxonomy of lepidopterans. Efforts to stabilize the term have usually proven inadequate.
Түрлілігі
Жергілікті тілде Лепидоптерлерді жай ғана кішкентай және үлкен, немесе көне және жаңа топтарға бөліп қарастырады, тиісінше микролепдоптерлер мен макролепдоптерлер деп атайды. Интуитивті түрде, "микролар" – қазіргі уақытта макролепдоптерлерге жатпайтын кез келген лепидоптер. Алайда, бұл парафилетикалық топқа Zygaenoidea, Sesioidea және Cossoidea суперотбасылары да кіреді, олар көбінесе "макролар" қатарына жатқызылады. Лепидоптер мамандары бұл топтарды "көне макролар" деп атайды. Сонымен қатар, барлық тризиялық емес көбелектер де кішкентай болмайды. Мысалы, Hepialidae немесе "шапшаң көбелектер" (қанаттары 25 см-ге дейін) лепидоптерлердің "өмір ағашында" өте төменгі деңгейде орналасады. Жақында жаңадан ашылған Andesianoidea суперотбасы да осыған дәлел; 2001 жылға дейін Cossoidae тұқымдастығында жасырынған бұл көбелектердің қанаттарының ұзындығы бұрын белгілі монотризиандық "микроларға" қарағанда шамамен еселік артық (5,5 см). Кішкентай көбелектер көбінесе сирек байқалатын болса, микролепдоптерлердің кеңейтілген "макролепдоптер емес" тұжырымдамасы шамамен 47 суперотбасының 37-сін қамтиды. Көбінесе аз танымал болғанымен, микролар "өмір ағашының" (яғни филогенетикалық әртүрліліктің) ауқымды бөлігін қамтиды, сондықтан маңыздырақ. Олардың құрамында көбелектер болмаса да, микролардың арасында күндіз ұшатын топтардың көптеген түрлері бар. Көптеген елдерде онлайн анықтау ресурстарының (мысалы, "Ұлыбритания көбелектері") пайда болуы және цифрлық макрофотографияның кеңінен қолданылуы оларды анықтауды әлдеқайда жеңілдетеді.
Vernacular usage divides the Lepidoptera simply into smaller and larger or into more primitive and less primitive groups, microlepidoptera and macrolepidoptera, respectively. Intuitively, the "micros" are any lepidopteran not currently placed in the macrolepidoptera. This paraphyletic assemblage, however, includes also the superfamilies Zygaenoidea, Sesioidea, and Cossoidea that would in common parlance normally be lumped with the "macros". A lepidopterist might call these groups "primitive macros". Furthermore, even all of the nonditrysian moths are not small. For example, the Hepialidae or "swift moths" (up to 25 cm wingspan) fall quite basally in the lepidopteran "tree of life". The recently discovered primitive superfamily Andesianoidea is another case in point; lurking within the Cossoidae until 2001, these moths have up to an order of magnitude greater wingspan (5.5 cm) than most previously known monotrysian "micros". Whilst the smaller moths are usually also more seldom noticed, a more expansive "nonmacrolepidopteran" concept of the microlepidoptera would include about 37 out of the roughly 47 superfamilies. Whilst usually less popular, micros are thus more important in the sense that they include a much wider span of the "tree of life" (i. e., phylogenetic diversity). Whereas they include no butterflies, micros do also include a surprising number of day flying groups, and the advent of online identification resources in many countries (e. g. "UK moths") combined with the widespread use of digital macrophotography, is making them much easier to identify.
Өмір салты
Микролепидоптералар жер бетіндегі және тұщы су орталарында (мысалы, Acentropinae) кең түрлі тіршілік орындары мен экологиялық нишаларда кездеседі. Олардың личинка және ересек кезеңдерінде тамақтану әдеттері өте әртүрлі. Қашарлар өсімдік тіндерінің көптеген түрлерімен және бауырлылардан гүлді өсімдіктерге дейінгі өсімдіктердің кең спектрімен қоректенеді. Олар сырттан жейтін ("экзофагтар") немесе көбінесе іштен жейтін ("эндофагтар") болып табылады, әдетте кеніш жасаушылар немесе тоннель қазушылар ретінде, бірақ кейбіреулері саңырауқұлақтармен қоректенеді, өлген жануарлардың қалдықтарын жейді, көбінесе басқа жәндіктердің паразиттері (кейбір Zygaenoidea тобы), немесе детрит жегіштер болып табылады, ал Hyposmocoma molluscivora тіпті тірі бақалармен қоректенеді. Ересек көбелектер жақтарымен споралар мен тозаңды (Micropterigidae), шұбатырған су тамшыларын (мысалы, Eriocraniidae) жейді, сондай-ақ көптеген топтар (мысалы, Choreutidae) гүл нектарын тұмсықтарымен сорып ішеді, немесе ауыз мүшелері жетілмеген немесе жоқ болғандықтан тамақтанбайды. Көптеген кішкентай көбелектердің личинкалары экономикалық зиянкестер саналады, өсімдіктерге, маталарға және басқа да адам жасаған заттарға зиян келтіреді. Көпшілікке белгілі "микролар" - жүнді қанаттылар және киім қанаттыларының түрлі түрі.
Microlepidoptera can be found in a broad variety of habitats and ecological niches worldwide, both terrestrial and freshwater aquatic (e. g. Acentropinae). They have a wide variety of feeding habits in both larval and adult life stages. Caterpillars feed on a wide variety of plant tissue and across a wide spectrum of plant groups from liverworts to angiosperms. They are either external feeders ("exophagous") or more usually feed internally ("endophagous"), typically as miners or tunnellers, but some feed on fungi, scavenge on dead animals, are parasitoids usually of other insects (some Zygaenoidea) or are detritivores, and Hyposmocoma molluscivora even feeds on live snails. Adult moths feed with mandibles on spores and pollen (Micropterigidae) on dew (e. g. Eriocraniidae), with their probosces on nectar (many groups e. g. Choreutidae) or are simply nonfeeding with mouthparts reduced or absent. The larvae of many smaller moths are considered economic pests, causing damage to plants, as well as fabrics and other manmade goods. Commonly noticed "micros" include the plume moth and the various species of clothes moth.