Кіріспе

1996 жылғы келісім, бірінші Чечен соғысының аяқталуын белгіледі (Хасавюрт келісімдері, ресми түрде – Хасавюрт бірлескен декларациясы және өзара қарым-қатынас принциптері). Бұл келісім 1996 жылғы 30 тамызда Дагестанның Хасавюрт қаласында Александр Лебед пен Аслан Масхадов арасында қол қойылды.

Өмірбаян

Хасавюрт келісіміне қол қойылғанға дейін Ресей, чечен күштерінің Грозный қаласын қайта басып алуы нәтижесінде ауыр жеңіліске ұшырады. Еуропалық қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымының өкілі Тим Гулдиманның делдалауымен, Ресей қауіпсіздік кеңесінің хатшысы Александр Лебед және генерал-лейтенант Константин Пуликовский, Ичкерия штабының бастығы Аслан Масхадовпен атысты тоқтату туралы келісімдерді талқылай бастады. Бірақ, осы атысты тоқтату келісімдері 1996 жылғы 22 тамызда келісімге қол жеткенше күшіне енбеді. Новые Атагиде қол қойылған келісімде Грозный қаласын демилитаризациялау, чечен және ресейлік күштердің қаладан шығарылуы, сондай-ақ тонау-құмарлықтың алдын алу үшін бірлескен команда құру көзделді. Сегіз күннен кейін, сағаттар бойы келіссөздерден соң, Хасавюрт келісімдеріне қол қойылды.

Мазмұны

Келісім төрт тармақтан тұрды: Ресей мен Чечня арасындағы қарым-қатынастарды орнату, Чечнядағы әлеуметтік тәртіпті қалпына келтіру және қылмыстың алдын алу үшін Ресей-Чечен бірлескен комитетін құру, Чечняда адам құқықтары мен этникалық азшылықтардың құқықтарын қамтамасыз ететін заңнаманы жасау, сондай-ақ Ресей мен Чечня арасындағы мәселелер өзара келісіммен шешілетініне кепілдік беру. Ең бастысы, келісімде Ресейдің Чечен егемендігін 2001 жылдың соңына дейін заң жүзінде мойындауы міндетті емес екені нақты көрсетілген.

Салдары

Хасавюрт келісімінен кейін Ичкерия мен Ресей арасында екі келісім жасалды. Біріншісіне 1996 жылдың қараша айының ортасында Масхадов пен Ресей президенті Борис Ельцин қол қойды, ол қаржылық өтемақы және екіжақты экономикалық қатынастарға қатысты болды, ал екіншісіне 1997 жылдың 12 мамырында Ельцин мен Масхадов қол қойды, ол Ресей мен Чечня арасындағы бейбітшілікті ресми түрде орнатты. Масхадов сол кезде бұл келісімдердің нәтижесінде "Мәскеу мен Грозный арасындағы керістіктерге себеп болатын кез келген фактор" жойылатынын айтты. Дегенмен, келесі екі жылда Масхадовтың үкіметі ислами экстремистер тарапынан әлсіретілді, соңынан 1999 жылы чечен командирі Шамиль Басаевтың Дагестанға шабуыл жасауына әкелді, бұл Екінші Чечен соғысының басталуына себеп болды.