Кіріспе
Босқындар үшін уақытша орналасу орыны – босқындарды және босқындар сияқты жағдайдағы адамдарды қабылдау үшін салынған уақытша қоныс. Босқындар лагерьлері көбінесе өз елдерінен қашқан адамдарды қабылдайды, бірақ ішкі орын аударғандар үшін де лагерьлер жасалады. Көбінесе босқындар өз елдеріндегі соғыстан қашқаннан кейін пана сұрайды, бірақ кейбір лагерьлерде экологиялық және экономикалық мигранттар да орналасады. Жүз мыңнан астам адамға арналған лагерьлер жиі кездеседі, бірақ 2012 жылғы мәліметтер бойынша орташа лагерьде шамамен 11 400 адам болған. Мұндай лагерьлерді әдетте үкімет, Біріккен Ұлттар Ұйымы, халықаралық ұйымдар (мысалы, Халықаралық Қызыл Крест комитеті) немесе үкіметтік емес ұйымдар құрып, басқарады. Грекиядағы Идомени немесе Франциядағы Кале джунглиі сияқты ресми емес босқындар лагерлерінде босқындар үкіметтер мен халықаралық ұйымдардың қолдауысыз қалады. Босқындар лагерьлері көбінесе қысқа мерзімге, негізгі қажеттіліктерді қанағаттандыру мақсатымен жедел түрде құрылады. Лагерьті тұрақтырақ етуге бағытталған құрылыстарға қабылдаушы елдің үкіметі көбінесе тыйым салады. Босқындардың өз елдеріне оралуына кедергі келтірілсе (әдетте азаматтық соғыс салдарынан), гуманитарлық дағдарыс туындауы немесе жалғасуы мүмкін. БҰҰ-ның Босқындар ісі жөніндегі жоғары комиссариатының мәліметінше, әлемдегі босқындардың көп бөлігі босқындар лагерьлерінде тұрмайды. 2015 жылдың соңында әлемдегі босқындардың 67%-ы жекеменшік тұрғын үйлерде тұрды. Бұл, әсіресе Таяу Шығыстағы қалаларда пәтер жалға алған сириялық босқындардың көптігімен түсіндіріледі. Әлемде босқындардың шамамен 25,4%-ы басқарылатын лагерьлерде тұрады. 2015 жылдың соңында ауылдық жерлердегі босқындардың 56%-ы басқарылатын лагерьде, ал 2%-ы жеке тұрғын үйде тұрды. Қалалық жерлерде босқындардың басым көпшілігі (99%) жеке тұрғын үйлерде, ал 1%-дан азы басқарылатын лагерьлерде тұрды. Босқындардың шағын бөлігі ұжымдық орталықтарда, транзиттік лагерьлерде және өздігінен орналасқан лагерьлерде де тұрады. Босқындардың 74%-ы қалалық аймақтарда болғанына қарамастан, халықаралық гуманитарлық көмек агенттіктерінің қызмет көрсету моделі босқындар лагерьлерін құру мен пайдалануға бағытталған.
A refugee camp is a temporary settlement built to receive refugees and people in refugee like situations. Refugee camps usually accommodate displaced people who have fled their home country, but camps are also made for internally displaced people. Usually, refugees seek asylum after they have escaped war in their home countries, but some camps also house environmental and economic migrants. Camps with over a hundred thousand people are common, but as of 2012, the average sized camp housed around 11,400. They are usually built and run by a government, the United Nations, international organizations (such as the International Committee of the Red Cross), or non governmental organization. Unofficial refugee camps, such as Idomeni in Greece or the Calais jungle in France, are where refugees are largely left without the support of governments or international organizations. Refugee camps generally develop in an impromptu fashion with the aim of meeting basic human needs for only a short time. Facilities that make a camp look or feel more permanent are often prohibited by host country governments. If the return of refugees is prevented (often by civil war), a humanitarian crisis can result or continue. According to UNHCR, most refugees worldwide do not live in refugee camps. At the end of 2015, some 67% of refugees around the world lived in individual, private accommodations. This can be partly explained by the high number of Syrian refugees renting apartments in urban agglomerations across the Middle East. Worldwide, slightly over a quarter (25.4%) of refugees were reported to be living in managed camps. At the end of 2015, about 56% of the total refugee population in rural locations resided in a managed camp, compared to the 2% who resided in individual accommodation. In urban locations, the overwhelming majority (99%) of refugees lived in individual accommodations, compared with less than 1% who lived in a managed camp. A small percentage of refugees also live in collective centres, transit camps, and self settled camps. Despite 74% of refugees being in urban areas, the service delivery model of international humanitarian aid agencies remains focused on the establishment and operation of refugee camps.
Мекемелер
Лагерьдің орташа көлемі БҰҰ-ның ұсынысы бойынша, әрбір адамға тиесілі қолжетімді лагерь аумағына шаққанда есептеледі. Осы аумақта әдетте келесі нысандарды кездестіруге болады:
Қызметтерді үйлестіретін әкімшілік штаб лагерьтің ішінде немесе сыртында орналасуы мүмкін. Тұруға арналған орындар көбінесе шатырлар, құрастырылған үйлер немесе жергілікті материалдардан салынған тұрғын үйлер болып табылады. БҰҰ әрбір адамға кемінде 3,5 м² жабық тұрғын алаңын ұсынады. Тұрғын үйлердің арақашықтығы кемінде 2 метр болуы керек. Отбасылық учаскеге қосымша бақтар: БҰҰ әрбір адамға 15 м² учаске мөлшерін ұсынады. Гигиеналық жағдайлар, мысалы, жуу орындары, дәретханалар немесе туалеттер: БҰҰ 50 адамға бір душ, ал 20 адамға бір жалпы дәретхана қарастырады. Мұндай жағдайлардың арақашықтығы кемінде 6 метрден, ал тұрғын үйден 50 метрден аспауы тиіс. Гигиеналық жағдайлар жыныс бойынша бөлек болуы керек. Су жинау орындары: Бұл суды жүк көліктерінен түсіретін резервуарлар (кейін сүзгіленіп, хлор сияқты дезинфекциялық химиялық заттармен өңделеді) немесе бұрғылау құдықтарына қосылған су тіректері болуы мүмкін. БҰҰ әрбір адамға 20 литр су және 80 адамға бір су тірегін ұсынады, ол шаруашылықтан 200 метрден аспауы тиіс. Медициналық пункттер, ауруханалар және егу орталықтары: БҰҰ 20 000 адамға бір денсаулық сақтау орталығын және 200 000 адамға бір аурухананы ұсынады. Азық-түлік тарату және емдік тамақтандыру орталықтары: БҰҰ 5 000 адамға бір азық-түлік тарату орталығын және 20 000 адамға бір тамақтандыру орталығын ұсынады. Байланыс құралдары (мысалы, радио): Кейбір ұзақ мерзімді лагерьлерде өздерінің радиостанциялары бар. Қауіпсіздік, оның ішінде қарақшылықтан қорғау (мысалы, кедергілер мен қауіпсіздік бекеттері) және қарулы зорлық-зомбылықтың алдын алу үшін бейбітшілік сақшылары: Полиция бөлімдері лагерь аумағынан тыс жерде орналасуы мүмкін. Мектептер мен оқу орталықтары: БҰҰ 5 000 адамға бір мектеп ұсынады. Базарлар мен дүкендер: БҰҰ 20 000 адамға бір базарды ұсынады. Төтенше жағдайды түсіну және бақылау үшін лагерьтердің дамуын және ұйымдастырылуын спутник арқылы қадағалап, ГИС жүйесі арқылы талдауға болады.
An administrative headquarters to coordinate services may be inside or outside the actual camp. Sleeping accommodations are frequently tents, prefabricated huts, or dwellings constructed of locally available materials. UNHCR recommends a minimum of 3.5 m2 of covered living area per person. Shelters should be at least 2 m apart. Gardens attached to the family plot: UNHCR recommends a plot size of 15 m2 per person. Hygiene facilities, such as washing areas, latrines, or toilets: UNHCR recommends one shower per 50 persons and one communal latrine per 20 persons. Distance for the latter should be no more than 50 meters from the shelter and not closer than 6 m. Hygiene facilities should be separated by gender. Places for water collection: Either water tanks where water is off loaded from trucks (then filtered and potentially treated with disinfectant chemicals such as chlorine), or water tap stands that are connected to boreholes are needed. UNHCR recommends 20 L of water per person and one tap stand per 80 persons that should be no farther than 200 m away from households. Clinics, hospitals and immunization centres: UNHCR recommends one health centre per 20,000 persons and one referral hospital per 200,000 persons. Food distribution and therapeutic feeding centres: UNHCR recommends one food distribution centre per 5,000 persons and one feeding centre per 20,000 persons. Communication equipment (e. g. radio): Some long standing camps have their own radio stations. Security, including protection from banditry (e. g. barriers and security checkpoints) and peacekeeping troops to prevent armed violence: Police stations may be outside the actual camp. Schools and training centres: UNHCR recommends one school per 5,000 persons. Markets and shops: UNHCR recommends one marketplace per 20,000 persons. To understand and monitor an emergency over a period of time, the development and organisation of the camps can be tracked by satellite, and analyzed by GIS.
Келу
Жаңадан келгендердің көпшілігі 500 км-ге дейін қашықтықты жаяу өтеді. Сапар қауіпті болуы мүмкін, мысалы, жабайы жануарлар, қарулы қарақшылар немесе әскерлік топтар, немесе миналар. Кейбір босқындар Халықаралық көші-қон ұйымынан қолдау алады, ал кейбіреулері контрабандистердің қызметін пайдаланады. Көптеген жаңадан келгендер ауыр тамақтану жетіспеушілігі мен сусызданудан зардап шегеді. Қабылдау орталықтарының алдында ұзақ кезектер пайда болуы мүмкін, күтіп тұру уақыты екі айға дейін созылуы мүмкін. Лагерьден тыс тұратын адамдар ресми қолдауға құқылы емес (бірақ лагерь ішіндегі босқындар оларға көмектесе алады). Кейбір жергілікті тұрғындар су мен азық-түлікті тым қымбатқа сатып, көп пайда табады. Жиі кездесетін жағдай, босқындар қабылдау орталығының алдында күтіп жүріп қайтыс болады. Олар босқын мәртебесі мақұлданғанға дейін және осалдық деңгейі бағаланғанға дейін қабылдау орталығында қалады. Бұл әдетте екі аптаға созылады. Содан кейін оларды, көбінесе автобуспен, лагерьге апарады. Жаңадан келгендер тіркеледі, саусақ іздері алынады және қабылдаушы елдің үкіметі мен БҰҰ-ның босқындар ісі жөніндегі жоғары комиссариаты (UNHCR) сұраққа тартылады. Денсаулық сақтау және тамақтану тексерулері жүргізіледі. Өте нашар тамақтанғандар емдік тамақтандыру орталықтарына, ал аурулар ауруханаға жатқызылады. Әйелдер мен ерлер өздерінің қажеттіліктерін анықтау үшін бөлек кеңес алады. Тіркелгеннен кейін оларға азық-түлік рационы беріледі (оған дейін тек жоғары калориялы печеньелер), рациондық карталар (босқын мәртебесін анықтаудың негізгі құралы), сабын, су контейнерлері, ас үй жиынтығы, ұйықтау төсектері, баспана салу үшін пластик брезент (кейбіреулері шатыр немесе жиналмалы баспана алады) беріледі. Босқын қауымының көшбасшылары жаңадан келгендерге қосымша қолдау көрсетуі мүмкін.
Тұрғын үй және санитарлық жағдай
Тұрғын үй учаскелері бөлінеді (мысалы, 4-7 адамдық отбасы үшін 10 x 12 м). Баспаналарды кейде босқындардың өзі жергілікті материалдармен салуы мүмкін, бірақ көмек көрсету ұйымдары материалдармен немесе тіпті жиналмаған үйлермен қамтамасыз етуі мүмкін. Баспаналар көбінесе бір-біріне өте жақын орналасқан, және көбінесе бірнеше отбасы бір үйде тұрады, бұл жұбайлар үшін жеке өмірге мүмкіндік болмайды. Лагерьлерде көп отбасыларға ортақ, жынысқа бөлінбеген шұңқырлы дәретханалар болуы мүмкін, бірақ көмек көрсету ұйымдары жақсартылған санитарлық жағдайларды ұсынуы мүмкін. Отбасылар өздері үй-жайларда шұңқырлы дәретханалар құруы мүмкін. Дәретханалар әрқашан жеткілікті түрде таза және қауіпсіз болмайды. Кейбір аймақтарда жаңа шұңқырларға орын шектеулі. Әр босқынға күніне шамамен 20 литр су беру тиіс, бірақ көптеген адамдар одан да аз сумен күнекөріс жасауға мәжбүр (кейбіреулері күніне 8 литрдей ғана алады). Бір кранды көптеген адам пайдалануы мүмкін (стандарт бойынша 80 адамға бір кран). Ванна және ас үйден шығарылатын су ағызылуы нашар болуы мүмкін, ал қоқыс ретсіз түрде тасталуы мүмкін. Мүмкіндігі шектеулі адамдар үшін санитарлық жағдайлар жеткіліксіз немесе мүлдем қол жетімді болмауы мүмкін. Санитарлық жағдайдың нашар болуы жұқпалы аурулардың пайда болуына әкелуі мүмкін, ал жаңбырлы маусымда дәретхана шұңқырларын су басу инфекция қаупін арттырады.
Экономика, жұмыс және табыс
Зерттеулер көрсеткендей, егер жеткілікті көмек көрсетілсе, босқындардың ынталандыру әсері қабылдаушы елдердің экономикасын дамытуы мүмкін. БҰҰ-ның босқындар жөніндегі жоғарғы комиссары (БҰҰЖБ) босқындарға жұмыс істеуге және өнімді болуға көмектесу саясатын ұстанады, олар өздерінің және қабылдаушы елдің қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін бар дағдыларын пайдаланады:
Ensure the right of refugees to access work and other livelihood opportunities as they are available for nationals Match programme interventions with corresponding levels of livelihood capacity (existing livelihood assets such as skills and past work experience) and needs identified in the refugee population, and the demands of the market Assist refugees in becoming self reliant. Cash / food / rental assistance delivered through humanitarian agencies should be short term and conditional and gradually lead to self reliance activities as part of longer term development Convene internal and external stakeholders around the results of livelihood assessments to jointly identify livelihood support opportunities. Refugee hosting countries, though, do not usually follow this policy and instead do not allow refugees to work legally. In many countries, the only option is either to work for a small incentive (with NGOs based in the camp) or to work illegally with no rights and often bad conditions. In some camps, refugees set up their own businesses. Some refugees even became rich with that. Those without a job or without relatives and friends who send remittances, need to sell parts of their food rations to get cash. As support does not usually provide cash, effective demand may not be created
The main markets of bigger camps usually offer electronics, groceries, hardware, medicine, food, clothing, cosmetics, and services such as prepared food (restaurants, coffee–tea shops), laundry, internet and computer access, banking, electronic repairs and maintenance, and education. Some traders specialize in buying food rations from refugees in small quantities and selling them in large quantities to merchants outside the camp. Many refugees buy in small quantities because they do not have enough money to buy normal sizes, i. e. the goods are put in smaller packages and sold for a higher price. Payment mechanisms used in refugee camps include cash aid/vouchers, in kind payments (such as voluntary work), and community based saving and lending. Investment by outside private sector organizations in community based energy solutions such as diesel generators, solar kiosks and biogas digesters has been identified as a way to promote community economic development and employment.
Босқындардың жұмысқа және басқа да күнкөріс мүмкіндіктеріне қол жеткізу құқығын қамтамасыз ету, олар ұлт азаматтары үшін қолжетімді болған жағдайда. Бағдарламалық шараларды босқындар тобында анықталған күнкөріс қабілеттерінің деңгейімен (дағдылар және бұрынғы жұмыс тәжірибесі сияқты күнкөріс активтері) және нарық талаптарымен сәйкестендіру. Босқындардың өзіне жете алуына көмектесу. Гуманитарлық агенттіктер арқылы ұсынылатын ақшалай / азық-түлік / тұрғын үй жәрдемі қысқа мерзімді және шартты болуы керек, сондай-ақ ұзақ мерзімді дамудың бір бөлігі ретінде өзіне жете алуға қадамдық көшуге бағытталған болуы керек. Күнкөріс бағалауларының нәтижелері бойынша ішкі және сыртқы мүдделі тараптарды жинап, күнкөрісті қолдау мүмкіндіктерін бірлесіп анықтау. Дегенмен, босқындарды қабылдайтын елдер көбінесе бұл саясатты ұстанбайды және босқындарға заңды түрде жұмыс істеуге рұқсат бермейді. Көптеген елдерде жалғыз нұсқа – лагерьдегі ҮЕҰ-лармен аз төленетін жұмыс немесе құқықсыз және көбінесе жағдайлары нашар жұмыс істеу. Кейбір лагерьлерде босқындар өздерінің кәсіпорындарын ашты. Кейбіреулері тіпті соның арқасында байыды. Жұмысы жоқ немесе туыстары мен достарынан ақша алатын адамдар ақша алу үшін азық-түлік рационының бір бөлігін сатуға мәжбүр. Көбінесе қолма-қол ақшамен қамтамасыз етілмегендіктен, тиімді сұраныс туындамайды. Ірі лагерьлердің негізгі нарықтары әдетте электроника, азық-түлік, тұрмыстық тауарлар, дәрі-дәрмек, киім, косметика және дайын тамақ (ресторандар, кофе-чайханалар), кір жуу, интернет және компьютерге қол жеткізу, банк қызметтері, электрондық жөндеу және техникалық қызмет көрсету, сондай-ақ білім беру қызметтерін ұсынады. Кейбір саудагерлер босқындардан азық-түлік рационын шағын көлемде сатып алып, лагерьден тыс саудагерлерге ірі көлемде сатады. Көптеген босқындар шағын көлемде сатып алады, өйткені олардың қалыпты көлемде сатып алуға жеткілікті ақшасы жоқ, яғни тауарлар кішірек қаптамаларға салынып, жоғары бағамен сатылады. Босқындар лагерьлерінде қолданылатын төлем жүйелеріне ақшалай көмек / купон, табиғаттағы төлемдер (мысалы, ерікті еңбек) және қоғамдық үнемдеу және несие беру кіреді. Сыртқы жеке сектор ұйымдарының дизель генераторлары, күн панельдері және биогаз қондырғылары сияқты қоғамдық энергия шешімдеріне инвестициялауы қоғамдық экономикалық даму мен жұмыспен қамтуға ықпал етудің бір жолы ретінде қарастырылады.
Ensure the right of refugees to access work and other livelihood opportunities as they are available for nationals Match programme interventions with corresponding levels of livelihood capacity (existing livelihood assets such as skills and past work experience) and needs identified in the refugee population, and the demands of the market Assist refugees in becoming self reliant. Cash / food / rental assistance delivered through humanitarian agencies should be short term and conditional and gradually lead to self reliance activities as part of longer term development Convene internal and external stakeholders around the results of livelihood assessments to jointly identify livelihood support opportunities. Refugee hosting countries, though, do not usually follow this policy and instead do not allow refugees to work legally. In many countries, the only option is either to work for a small incentive (with NGOs based in the camp) or to work illegally with no rights and often bad conditions. In some camps, refugees set up their own businesses. Some refugees even became rich with that. Those without a job or without relatives and friends who send remittances, need to sell parts of their food rations to get cash. As support does not usually provide cash, effective demand may not be created
The main markets of bigger camps usually offer electronics, groceries, hardware, medicine, food, clothing, cosmetics, and services such as prepared food (restaurants, coffee–tea shops), laundry, internet and computer access, banking, electronic repairs and maintenance, and education. Some traders specialize in buying food rations from refugees in small quantities and selling them in large quantities to merchants outside the camp. Many refugees buy in small quantities because they do not have enough money to buy normal sizes, i. e. the goods are put in smaller packages and sold for a higher price. Payment mechanisms used in refugee camps include cash aid/vouchers, in kind payments (such as voluntary work), and community based saving and lending. Investment by outside private sector organizations in community based energy solutions such as diesel generators, solar kiosks and biogas digesters has been identified as a way to promote community economic development and employment.
Лагерь құрылымы
Сонымен, БҰҰ-ның босқындар ісі жөніндегі басқармасының терминологиясында босқындар лагері қоныстардан, секторлардан, блоктардан, қауымдардан және отбасылардан тұрады. Он алты отбасы бір қауымды құрайды, он алты қауым бір блокты құрайды, төрт блок бір секторды құрайды, ал төрт сектор бір қонысты құрайды. Ірі лагерь бірнеше қоныстан тұруы мүмкін.
Қауіпсіздік
Қауіпсіздікті қамтамасыз ету әдетте қабылдаушы елдің жауапкершілігінде болады және оны әскери қызметкерлер немесе жергілікті полиция қамтамасыз етеді. БҰҰ-ның босқындар ісі жөніндегі басқармасы (UNHCR) босқындарға тек заңдық қорғауды ұсынады, физикалық емес. Дегенмен, қабылдаушы елдердің жергілікті полициясы немесе заң жүйесі лагерьтерде болған қылмыстарға жауапкершілікті қабылдамауы мүмкін. Көптеген лагерьлерде босқындар полиция қорғауы жеткіліксіз болғандықтан өздерінің патрульдік жүйелерін құрады. Көптеген лагерьлер тікенді сыммен қоршалған. Бұл тек босқындарды қорғау үшін ғана емес, сонымен қатар босқындардың еркін қозғалуына немесе жергілікті халықпен байланысқа түсуіне кедергі келтіру үшін жасалады. Босқындар лагерлері кейде босқындардың туған жерінде соғыс жүргізіп жатқан партизандық ұйымдарды тарту, қолдау және оқыту орталығы ретінде пайдаланылуы мүмкін; мұндай ұйымдар көбінесе әскерлерін жабдықтау үшін гуманитарлық көмекті пайдаланады. Тайландтағы Камбоджалық босқындар лагерлері мен Заирдегі Руандалық босқындар лагерлері әскери күштер тарапынан жойылғанға дейін қарулы топтарды қолдады. Босқындар лагерлері сондай-ақ террористик шабуылдар, бомбалау, жасақ шабуылдары, пышақтау және оқ жарақаты алу оқиғалары орын алатын, ал көмекші қызметкерлерді ұрлау да сирек емес жерлер болып табылады. Полиция босқындарға шабуыл жасауға да қатысуы мүмкін.
Денсаулық сақтау және денсаулық сақтау
Адамдардың көптігі және инфрақұрылымның жетіспеушілігіне байланысты босқындар лагерьлері көбінесе санитарлық талаптарға сай келмейді, бұл жұқпалы аурулар мен эпидемиялардың жоғары деңгейіне алып келеді. Науқас немесе жарақат алған босқындар лагерьдегі көмек ұйымдары ұсынатын тегін медициналық көмекке сенеді және лагерь аумағынан тыс медициналық қызмет алу мүмкіндігі шектеулі болуы мүмкін. Кейбір көмек ұйымдары ауру және нашар тамақтанған босқындарға медициналық көмек көрсету үшін үйден үйге баратын көмекшілерді жұмысқа алады, бірақ көбінесе ресурстар жетіспейді. Қызметтерге қол жеткізуде қиындықтар туындаған осал топтарға жеке іс жүргізу арқылы көмек көрсетіледі. Жиі кездесетін жұқпалы ауруларға түрлі себептерден туындаған іш сүю, безгек, вирустық гепатит, қызылша, менингит, тұмау сияқты тыныс жолдарының инфекциялары жатады. Бұларға нашар тамақтану жағдайды одан бетерлетеді.
Репродуктивтік денсаулық
БҰҰ-ның бас қамауы босқындар мен лагерьлерде репродуктивті денсаулық сақтау қызметтерін ұсынуға жауапты. Бұл босқындарды репродуктивті денсаулық, отбасылық жоспарлау туралы білім беруді, олардың репродуктивті қажеттіліктері үшін денсаулық сақтау мамандарына қол жеткізуді және әйелдер гигиенасы өнімдері сияқты қажетті заттармен қамтамасыз етуді қамтиды. Гуманитарлық көмек бағдарламаларындағы психикалық денсаулыққа қатысты мәселелерге өз еліне деген алаңдаушылық, қолдау құрылымдарынан оқшаулану, жеке тұлғаның және өздігінен әрекет ету қабілетінің жоғалуы жатады. Бұл салдарлар босқындар мен лагерьлердегі өмірдің күнделікті стрессімен, соның ішінде зорлық-зомбылық қаупімен, негізгі қызметтердің жетіспеуімен және болашаққа қатысты белгісіздікпен күшейеді. Лагерьдегі әйелдер мен қыздар, әсіресе түнде, адам саудасы мен жыныстық зорлық-зомбылық қаупіне байланысты жалғыз қалудан қорқады. Сириялық босқындар арасында ең көп кездесетін клиникалық проблемалар – депрессия, ұзаққа созылған қайғы, посттравматикалық стресс синдромы (ПТСС) және алаңдаушылық. Алайда, психикалық денсаулықты қабылдау мәдени және діни құндылықтарға байланысты өзгереді, бұл күйзелісті білдірудің немесе психологиялық симптомдарды түсінудің әртүрлі тәсілдеріне әкеледі. Сонымен қатар, азаптауды басынан өткерген босқындар көбінесе денелік симптомдарды сезінеді, онда азаптаудан туған эмоционалдық күйзеліс физикалық нысандар арқылы көрінеді. Басқа психикалық денсаулық көзқарастары негізгі мәдени қағидаларды ескереді және лагерьтің өзін осы құндылықтарға сәйкес құрылымдауға тырысады. Мысалы, Пәкістандағы ауған босқындар лагерьлерінде Пәкістан саясаты ауған мигранттарының мәдени дәстүрлерінде жеке қадір-қасиет пен ұжымдық құрметтің маңыздылығын басымдыққа қойды және адамдарды олардың этнолингвистикалық, тайпалық немесе аймақтық қауымдастықтары бойынша біріктіретін "босқындар шатырлы ауылдарын" құрды.
Еркін жүріп-тұру
Лагерьге қабылданғаннан кейін босқындар көбінесе ел ішінде еркін қозғалу мүмкіндігіне ие болмайды, бірақ БҰҰ қашқын агенттігі мен қабылдаушы ел үкіметінен қозғалысқа рұқсат алуы тиіс. Алайда, көптеген босқындар жасырын түрде қалалар мен лагерьлер арасында саяхат жасайды немесе осы байланыстарды сақтау үшін желілер мен технологияларды пайдаланады. Мемлекеттік қызметтегі кең таралған сыбайлас жемқорлық босқындарға маневр жасауға мүмкіндік беретін сұр аймақ құрады. Лагерьдегі көптеген босқындар мүмкіндік болған жағдайда қалаға өтуге тырысады. Кейбір босқын элиталары лагерь пен қала арасында ауысып тұрады немесе лагерьде болу кезеңдерін елдің басқа аймандарындағы, кейде Батыс еліндегі туыстарының қаржылық көмегімен өткізеді. Босқын лагерьлері қалаға баруға тырысатын немесе өз елдеріне қайтуды көздейтін адамдар үшін қауіпсіздік желісі болып табылуы мүмкін. Кейбір босқындар ел азаматтарымен неке қию арқылы лагерьден шығуға қатысты полиция ережелерін айналып өтеді. Лагерь маңында жұмыс істейтін полиция қызметкерлері үшін көптеген ресми емес тосқауылдар қою және лагерьден тыс сапарлаған босқындарды тоқтатып, депортациядан құтылу үшін пара алу тиімді табыс көзі болып табылады.
Ұзақ мерзімділік және тұрақты шешімдер
Лагерьлер уақытша шешім ретінде қарастырылса да, кейбіреулері ондаған жылдар бойы сақталады. 1948 жылдан бері кейбір палестиналық босқындар лагерлері, Судандағы эритреялықтарға арналған лагерлер (мысалы, Шагараб лагері) 1968 жылдан бері, Алжирдегі сахаралық босқындар лагерлері 1975 жылдан бері, Тайландтағы бирмалықтарға арналған лагерлер (мысалы, Мэй Ла босқындар лагері) 1986 жылдан бері, Ганадағы Будубурам 1990 жылдан бері, ал Кениядағы Дадааб және Какума 1991 және 1992 жылдардан бері бар. Шындығында, 2017 жылдың соңына қарай босқындардың жартысынан астамы "ұзақ мерзімді босқындар жағдайында" болды, яғни белгілі бір елден келген кем дегенде 25 000 адам бес жыл немесе одан да көп уақыт бойы басқа елде босқын ретінде өмір сүрді (бірақ бұл лагерьдегі босқындарды толық қамтымайды). Лагерь неғұрлым ұзаққа созылса, халықаралық қаржыландыру соғұрлым төмендеп, адам құқықтарына тигізетін әсер де соғұрлым үлкен болады. Кейбір лагерьлер тұрақты елді мекендерге айналып, тіпті жақын жердегі ескі қауымдармен бірігіп кетеді, мысалы, Ливанның Айн әл-Хильве және Палестинаның Дейр әл-Бала. Адамдар осы лагерьлерде жылдар бойы, тіпті өмір бойы шұғыл азық-түлік және медициналық көмек алып қалуы мүмкін. Мұны болдырмау үшін БҰҰ-ның босқындар ісі жөніндегі жоғары комиссары үш балама ұсынады:
Егер олар өз елдеріне қауіпсіз оралуға мүмкіндік алса, босқындар ерікті қайта оралу бағдарламаларын пайдалана алады. Кейбір жағдайларда босқындар өздері қашқан елде интеграцияланып, сол елдің азаматтығын алуы мүмкін. Ал кейбір жағдайларда, көбінесе бірнеше жылдан кейін, босқындарға "үшінші елдерге" қоныс аудару ұсынылады. Әлемде шамамен 17 ел (Австралия, Бразилия, Буркина-Фасо, Канада, Чили, Дания, Финляндия, Исландия, Ирландия, Мексика, Нидерланды, Жаңа Зеландия, Норвегия, Швеция, Ұлыбритания және АҚШ) босқындар лагерлерінен "квоталық босқындарды" қабылдауды жүзеге асырып келеді. БҰҰ-ның босқындар ісі жөніндегі жоғары комиссары осы елдермен және босқындарды жаңа елдерге келгеннен кейін қолдау көрсетуге арналған Gateway Protection Programme сияқты қоныс аудару бағдарламаларымен тығыз байланысқан күйде жұмыс істейді. Соңғы жылдары квоталық босқындардың көп бөлігі соғыстар мен төңкерістерге ұшыраған Ауғанстан, Иран, Ирак, Либерия, Сомали, Судан, Сирия және бұрынғы Югославиядан келді.
Once it is safe for them to return to their home countries the refugees can use voluntary return programmes. In some cases, refugees may be integrated and naturalised by the country they fled to. In some cases, often after several years, refugees may get the offer to be resettled in "third countries". Globally, about 17 countries (Australia, Brazil, Burkina Faso, Canada, Chile, Denmark, Finland, Iceland, Ireland, Mexico, the Netherlands, New Zealand, Norway, Sweden, the United Kingdom, and the United States) regularly accept "quota refugees" from refugee camps. The UNHCR works in partnership with these countries and resettlement programmes, such as the Gateway Protection Programme, that support refugees after arrival in the new countries. In recent years, most quota refugees have come from Afghanistan, Iran, Iraq, Liberia, Somalia, Sudan, Syria, and the former Yugoslavia which have been disrupted by wars and revolutions.
Белгілі босқындар лагерлері
Әлемдегі ең ірі босқындар лагерьтері Африканың Сахель аймағының шығысында орналасқан. Көп жылдар бойы Дадааб кешені ең ірісі болды, бірақ 2017 жылы Биди Биди оны басып өтті. Ал 2018 жылы Биди Бидиден Бангладештің Кутупалонг босқындар лагері үлкеніп кетті.
Таяу Шығыс
Йемендегі Әл-Хараз қаласында Аден шығанағы арқылы Сомалиден келген 14 000 босқын орналасқан. Әл-Мазрак лагерьлерінде (1 3) 24 000-ға жуық ішкі қоныс аударған адамдар тұрады. Ирак Курдистанындағы сириялық босқындар лагерлері, оның ішінде Домиз (Дохук облысы), Арбат (Сулеймания облысы), сондай-ақ Куштапа, Басирма, Гавилан, Кавергоск және Дарашакран (Эрбиль облысы). (Ирак Курдистанындағы сириялық босқындар лагерлері туралы да қараңыз). Түркиядағы сириялық босқындар лагерлері, мысалы, Урфа, Килис Онкупинар, Газиантеп және 2011 жылы ашылған Хатай облысының лагерьлері. (Түркиядағы сириялық босқындар лагерлері туралы да қараңыз). Израильдегі иммигрант лагерьлері (1947–1950) және Ма'абарот өтпелі лагерьлері (1950–1963), еврей босқындары мен иммигранттарын орналастыру үшін. Иорданиядағы Мражиб әл-Фуд босқын лагері, онда 4 200 адам, және Азрақ лагері, онда 26 000 сириялық босқын орналасқан. 1948 және 1968 жылдар аралығында палестиналық босқындар үшін лагерьлер ашылды. Бұл 59 лагерьті БҰҰ-ның Палестина босқындарына жәрдем көрсету агенттігі (UNRWA) мойындайды және Иордания, Ливан, Сирия, Батыс жағалау және Газа секторында 1,5 миллион босқынға қызмет етеді. Бұл лагерьлерде әлемдегі ең ірі және ең көне босқын халқы шоғырланған. Дамаск қаласының шетіндегі Ярмук лагері де солардың бірі, ол бір кезде жарты миллион палестиналық босқынның (2015 жылы шамамен 18 000) үйі болған. 2012 жылы Башар әл-Асад режимімен қоршалып, 2015 жылы «Ислам мемлекеті» тобының шабуылына ұшырады. Сирияда, Сирияның ішінде, Qah немесе Зәйтүн ағашы лагері сияқты, жер аударылған сириялықтар үшін лагерьлер бар. Үш лагерь Ирактан келген палестиналық босқындарды қабылдады: Әл-Танф, Әл-Хол және Әл-Валид. Әл-Хол және Әл-Валид лагерьлерінде шамамен 2 000 босқын бар, олар шекараның ирак жағында орналасқан. Әл-Танф лагері, Сирия жағында орналасқан және 1 600 палестиналыққа арналған, 2010 жылы жабылды. Босқындардың еркін қозғалуы қатты шектелгендігі және құмды дауылдар мен экстремалды температуралармен сипатталатын шөлдік ортаның қаталдығы себепті Әл-Танфты жабуға тырысты. Онда тұрған босқындардың көпшілігі үшінші елдерге қоныс аударды. 2013 жылдың шілдесінде Иорданиядағы Заатари босқын лагерінде 144 000 сириялық босқын тұрды, бірақ 2013 жылдың қарашасында Сириядағы азаматтық соғыс салдарынан халық саны шамамен 112 000-ға дейін азайды.
Camps for Syrian refugees in Turkey, such as Urfa, Kilis Oncupinar, Gaziantep and those in the Hatay Province that were opened in 2011 (see also Syrian refugee camps in Turkey). Immigrant camps (Israel) (1947–1950) and Ma'abarot transition camps (1950–1963) to accommodate Jewish refugees and immigrants in Israel. Mrajeeb Al Fhood refugee camp in Jordan, hosting 4,200 and Azraq camp, hosting 26,000 Syrian refugees. Palestinian refugee camps were opened between 1948 and 1968. The 59 camps are recognized by the UNRWA and host 1.5 million refugees in Jordan, Lebanon, Syria, the West Bank and the Gaza Strip. These camps contain the world's largest and oldest refugee population. Yarmouk camp, just outside Damascus, is one of them and was once home to half a million Palestinian refugees (about 18,000 in 2015). It has been besieged by Bashar al Assad's regime in 2012 and came again under attack by the Islamic State group in 2015. There are camps for displaced Syrians within Syria such as Qah or the Olive Tree Camp. Three camps received Palestinian refugees from Iraq: Al Tanf, Al Hol and Al Waleed. There are around 2,000 refugees in Al Hol and in Al Waleed camp, which is on the Iraqi side of the border. Al Tanf, which was on the Syrian side and hosted 1,600 Palestinians, was closed in 2010. An effort was made to close Al Tanf because the refugees' freedom of movement was severely restricted and the desert environment, with its sandstorms and extreme temperatures, was too harsh. Most of the refugees who lived there were resettled to third countries. Zaatari refugee camp in Jordan, hosting 144,000 Syrian refugees as of July 2013, although the population in November 2013 had dropped to around 112,000 as the Syrian civil war continues.
Сын
Халықаралық құтқару комитетінің басшысы ретінде Дэвид Милибэнд босқындар лагерін толығымен жоюды және оларға берілетін материалдық көмекті де тоқтатуды жақтады. Оның пікірінше, көптеген қақтығыстардың ұзаққа созылуын ескере отырып, босқындар мен жергілікті экономикалар босқындарды әдеттегі тұрғын үйлерге орналастырып, жұмысқа рұқсат берген жағдайда, сондай-ақ босқындарға және жергілікті үкіметтің инфрақұрылымы мен білім беру саласына халықаралық қаржылық қолдау көрсетілгенде жақсырақ болар еді.
Бейресми босқындар қоныстары
Көші-қон кезінде көптеген босқындарды қабылдаған елдерде азаматтық еріктілер, үкіметтік емес ұйымдар және босқындардың өздері үкіметтер мен БҰҰ-ның бас қашқын комиссариаты құрған ресми босқындар лагерлеріне қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді баламаларды жасады. Бейресми лагерьлер физикалық баспанамен және тікелей қызметтермен ғана емес, сонымен қатар саяси белсенділіктің бір түрі ретінде де қызмет етеді. Көшіп келушілердің орналасуының баламалы формаларына басып алу, иелену және бейресми лагерьлер жатады. Амстердамда басқарылған өтініштері қабылданбаған пана іздеушілер мен мемлекеттік қызметтерге қол жеткізе алмаған босқындар 2012 жылы басқа мигранттармен бірлесіп "Біз осындамыз" қозғалысын құрды. Топ бос жатқан жерге шатыр тігіп, шіркеу, кеңселер, гараж және бұрынғы аурухана сияқты бос ғимараттарды иеленді. Бұл иеленулердің мақсаты физикалық тұрғын үймен қатар саяси, мәдени және әлеуметтік қауымдастықтар мен іс-шаралар үшін кеңістік құру болды. Бельгияның Брюссель қаласында 2015 жылы босқындарды тездетіп қабылдау және баспананың жетіспеуі салдарынан көптеген босқындар көшеде қалды. Оған жауап ретінде бельгиялық азаматтар мен құжаттары жоқ көшіп келушілер тобы Сыртқы істер министрлігі алдындағы Максимилиан саябағында бейресми лагерь құрып, тамақ, баспана, медициналық көмек, білім беру және жылжымалы кинотеатр сияқты қызметтер ұсынды. Бұл лагерь мемлекеттік органдардың алдындағы кеңістікке және орынға талап ету арқылы наразылықтың бір түрі ретінде де жұмыс істеді. Дегенмен, Каледегі "Джунглиде" еріктік жұмыс азаматтық мойынсұнбаушылықтың бір түрі болды, себебі лагерьте жұмыс істеу француз қылмыстық кодексінің L622-1 бабындағы "бірлік қылмысы" деп аталатын "délit de solidarité" анықтамасына сәйкес келеді, ол француз аумағына заңсыз кірген адамдарға келуге, қозғалуға немесе тұруға көмектесуді қылмыс деп есептейді.