Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1945 жылдан 1991 жылға дейін Албанияның үкіметтік партиясы
Ruling party of Albania from 1945 to 1991
Албанияның Еңбек партиясы (АЕП), сондай-ақ Албания жұмысшы партиясы (АЖП) деп те аталады, коммунистік кезеңде (1945–1991) Албанияның биліктегі және жалғыз заңды партиясы болды. Ол 8 қараша 1941 жылы Албания Коммунистік партиясы (Partia Komuniste e Shqipërisë, PKSh) ретінде құрылды, бірақ 1948 жылы атауын өзгертті. Партия 13 маусым 1991 жылы таратылды және оның орнына Албания Социалистік партиясы мен жаңа Албания Коммунистік партиясы келді. Партияның өмір сүруінің көп бөлігінде оның бірінші хатшысы Энвер Ходжа басымдық құрды, ол 1944 жылдан 1985 жылы қайтыс болғанға дейін Албанияның де-факто басшысы болды.
The Party of Labour of Albania (PLA), also referred to as the Albanian Workers' Party (AWP), was the ruling and sole legal party of Albania during the communist period (1945–1991). It was founded on 8 November 1941 as the Communist Party of Albania (Partia Komuniste e Shqipërisë, PKSh) but changed its name in 1948. The party was dissolved on 13 June 1991 and succeeded by the Socialist Party of Albania and the new Communist Party of Albania. For most of its existence, the party was dominated by its First Secretary, Enver Hoxha, who was also the de facto leader of Albania from 1944 until his death in 1985.
Өмірбаян
1920 жылдары Албания – Балқан елдерінің арасында коммунистік партиясы жоқ жалғыз мемлекет болды. Алғашқы албан коммунистері албан дін қызметкері және саясаткері Фан С. Нолидің жақтастарынан туындады. Мәскеуге жеткен соң, олар Ұлттық революциялық комитет құрып, Коминтернмен байланыс орнатты. 1928 жылдың тамызында алғашқы албан коммунистік партиясы Совет Одағында құрылды. Партияның ең белгілі өкілі – 1936 жылы Испания азамат соғысына қатысу үшін Албаниядан кеткен Әли Келменди. Кейін ол Франциядағы албан коммунистерінің шағын тобының жетекшісі деп есептелді. Дегенмен, 1941 жылға дейін Албанияда біртұтас ұйым құрылмады.
In the 1920s, Albania was the only Balkan country without a communist party. The first Albanian communists emerged from the followers of Albanian clergyman and politician Fan S. Noli. Once in Moscow, they formed the National Revolutionary Committee and became affiliated to the Comintern. In August 1928, the first Albanian Communist Party was formed in the Soviet Union. The most prominent figure of the party was Ali Kelmendi who left Albania in 1936, to fight in the Spanish Civil War. He was later regarded as the leader of a small group of Albanian Communists in France. However, no unified organisation existed in Albania until 1941.
Екінші дүниежүзілік соғыс
1941 жылы маусымда Германияның Кеңес Одағына шабуыл жасауынан кейін Югославияның басшысы Иосип Броз Тито Коминтерннің нұсқауларымен Миладин Попович және Душан Мугоша есімді екі югослав делегатын Албанияға жіберді. Бұл екеуі 1941 жылы албан коммунистік топтарын біріктіруге көмектесті. Жоғары қарқынмен жұмыс істегеннен кейін 1941 жылдың 8 қарашасында Албания Коммунистік партиясы құрылды, оның төрағасы Корча бөлімшесінен шыққан Энвер Ходжа болды. ПКШ 1942 жылы құрылған Ұлттық Азаттық Қозғалысының (ҰАҚ) басты күші болды. ҰАҚ 1944 жылдың 29 қарашасында неміс басқыншыларын (1943 жылы итальяндықтардан билікті басып алған) қуып шықты. Сол күнден бастап Албания толыққанды коммунистік режимге айналды. Шығыс Еуропаның басқа елдерінде коммунистер бірнеше жыл бойы коалициялық үкімет құрамында болды, содан кейін коммунистік режимдердің басында билікті өз қолдарына алды. Патша Зогқа Албанияға оралуына тыйым салынды, бірақ монархия 1946 жылдың қаңтарына дейін ресми түрде жойылған жоқ. 1945 жылдың 2 желтоқсанында өткен Құрылтай жиналысына сайлауда сайлаушыларға ПКШ ұйымдастырған және басқарған Демократиялық фронттың жалғыз тізімі ұсынылды. Фронт дауыстардың 93,7 пайызын алды.
Following the German attack on the Soviet Union in June 1941, Yugoslav leader Josip Broz Tito under Comintern directives sent two Yugoslav delegates Miladin Popović and Dušan Mugoša to Albania. These two helped unite the Albanian communist groups in 1941. After intensive work, the Albanian Communist Party was formed on 8 November 1941 by a delegates from Shkodër with Enver Hoxha from the Korça branch as its leader. The PKSh was the dominant element of the National Liberation Movement (LNC), formed in 1942. The LNC drove out the German occupiers (who had taken over from the Italians in 1943) on 29 November 1944. From that day onward, Albania was a full fledged Communist regime. In every other Eastern European country, the Communists were at least nominally part of a coalition government for a few years before seizing power at the helm of out and out Communist regimes. King Zog was barred from ever returning to Albania, though the monarchy was not formally abolished until January 1946. In the elections for the Constituent Assembly held on 2 December 1945, voters were presented with a single list from the Democratic Front, organised and led by the PKSh. The Front received 93.7% of the vote.
Ходжа дәуірі (1945-1985 жж.)
1947 жылы шілдеде Иосиф Сталинмен кездесуінде Сталин партияның атауын "Албания Еңбек партиясы" деп өзгертуді ұсынды, себебі елде шаруалар басымдық құрады. Ходжа бұл ұсынысты қабылдады. Ходжа басшылығымен партия Кеңес блогындағы ең қатал антиревизионистік партияға айналды. 1961 жылы Ходжа Никита Хрущевтің марксизм-ленинизмнің негізгі принциптерінен ауытқуы себепті Мәскеумен қарым-қатынасын үзді, алайда Тирана мен Мәскеу арасындағы қарым-қатынас 1955 жылдан бастап суына бастады. Ходжа оның орнына Мао Цзэдун басшылығымен Қытай Халық Республикасымен одақтасуды жөн көрді. 1968 жылы Албания Варшава шартынан ресми түрде шықты. Партия тіпті Қытайдың Мәдени революциясының албан үлгісін жасауға дейін барды. Мао қайтыс болғаннан кейін, ПКШ Мао мұрасын ұстанбаған оның ізбасарларына наразылық білдірді. 1978 жылы Ходжа Албанияның социалистік қоғамға өзіндік жолын табатынын жариялады. Ходжа 1985 жылы қайтыс болғанға дейін партия мен мемлекетті дерлік қарсылықсыз басқарды.
In a meeting with Joseph Stalin in July 1947 Stalin suggested the party be renamed to the "Party of Labour of Albania" because peasants were a majority in the country. Hoxha accepted this suggestion. Under Hoxha, the party became the most rigidly anti revisionist party in the Soviet Bloc. In 1961, Hoxha broke with Moscow over Nikita Khrushchev's supposed deviations from fundamental principles of Marxism Leninism, though relations between Tirana and Moscow had begun to chill as early as 1955. Hoxha opted instead to align with the People's Republic of China under Mao Zedong. In 1968, Albania formally withdrew from the Warsaw Pact. The party even went as far as to engineer an Albanian version of China's Cultural Revolution. After Mao's death, the PKSh felt increasing chagrin as Mao's successors moved away from his legacy. In 1978, Hoxha declared that Albania would blaze its own trail to a socialist society. Hoxha led the party and state more or less without resistance until his death in 1985.
Хокшадан кейінгі кезең (1985-1991)
Ходжаның ізбасары Рамиз Алия елдің экономикалық құлдырауын тоқтату үшін кезең-кезеңімен реформалар жасауға мәжбүр болды. Бірақ 1989 жылдың соңында қоғамның түрлі топтары әлі де сақталған шектеулерге қарсы наразылық білдіре бастады. Румыния диктаторы Николае Чаушескуның атылуы Алияны өзі де сондай жазаға тартылуы мүмкін деп қорқытты. Оған жауап ретінде ол албандарға шетелге саяхаттауға рұқсат берді, режимнің ұзақ жылдар бойы сақтап келген мемлекеттік атеизм саясатын тоқтатып, экономикаға үкіметтің бақылауын аздап жеңілдетті. Бірақ бұл шаралар Алияға уақыт ұзартуға ғана мүмкіндік берді. Соңында, жағдайға мойын бұйырып, 1990 жылдың 11 желтоқсанында Алия ППШ биліктен бас тартып, оппозициялық партияларды заңдастырғанын жариялады. 1991 жылғы Конституциялық ассамблея сайлауында ППШ жеңіске жетті. Алайда, ол кезде ол марксистік-лениндік партия емес еді және жаңа уақытша конституцияның қабылдануына, ол оның билік монополиясын жойды, кедергі келтіре алмады. 1991 жылы ППШ таратылып, Албанияның социал-демократиялық Социалистік партиясы болып қайта құрылды, ол қазір Албаниядағы екі ірі саяси партияның бірі. Гисни Миллоши басқаратын "Энвер еріктілері" тобы ППШ-нің Албания Коммунистік партиясы ретіндегі мұрагері екенін мәлімдеді.
Hoxha's successor, Ramiz Alia, was forced to initiate gradual reforms in order to stop the country's economic downspiral. However, in late 1989, various elements of society began to speak out against the restrictions still in place. The execution of Romanian dictator Nicolae Ceauşescu led Alia to fear he would be next. In response, he allowed Albanians to travel abroad, ended the regime's longstanding policy of state atheism, and slightly loosened government control of the economy. However, these measures only served to buy Alia more time. Finally, bowing to the inevitable, on 11 December 1990, Alia announced that the PPSh had abandoned power and legalised opposition parties. The PPSh won the Constitutional Assembly elections of 1991. However, by then it was no longer a Marxist Leninist party, and was powerless to prevent the adoption of a new interim constitution that formally stripped it of its monopoly of power. In 1991, the PPSh dissolved and refounded itself as the social democratic Socialist Party of Albania, which is now one of the two major political parties in Albania. A group called "Volunteers of Enver", led by Hysni Milloshi, laid claim to the identity of the PPSh as the Communist Party of Albania.
Құрылымы
ПСХ идеологиясы – марксизм-ленинизмнің ревизионизмге қарсы бағытталған түрі, Ходжаизм деп белгілі. Партия ұйымы демократиялық централизм принципі бойынша құрылды, ал Ходжа партияның Бірінші хатшысы болды. Албанияның 1976 жылғы Конституциясының 3-бабы партияны «мемлекет пен қоғамның жетекші саяси күші» деп анықтады. Идеологиялық қызметін ілгерілету үшін партияның Демократиялық фронт деп аталатын бұқаралық ұйымы болды. Оның күнделікті басылымы – Zëri i Popullit («Халық дауысы»), ал ай сайынғы теориялық журналы – Rruga e Partisë («Партия жолы»). Партия жарғысына сәйкес, партияның жоғары органы – партия съезі, ол бес жыл сайын бірнеше күнге шақырылатын. Съезге делегаттар аймақтық, аудандық және қалалық деңгейдегі конференцияларда сайланды. Съез Орталық комитет ұсынған есептерді қарастырып, бекітті, партияның жалпы саясатын талқылады және Орталық комитетті сайлады. Орталық комитет партия иерархиясындағы келесі жоғары деңгей болды және әдетте үкіметтегі негізгі лауазымдарды иеленген тұлғаларды, сондай-ақ Сигуримидің көрнекті өкілдерін қамтыды. Орталық комитет партия съездері арасында партиялық қызметті басқарды және жылына шамамен үш рет отырыс өткізді. Совет Одағындағыдай, Орталық комитет саяси бюро мен хатшылықты сайлады. Саяси бюроға әдетте үкіметтің негізгі министрлері мен Орталық комитет хатшылары кіретін, ол партияның басқару және саясат қабылдау органы болды және апта сайын жиналатын. Әдетте, Орталық комитет саяси бюроның есептерін және шешімдерін бекітетін. Хатшылық партияның күнделікті жұмысын ұйымдастыруға, әсіресе саяси бюроның шешімдерін орындауды қамтамасыз етуге және партия мен үкімет кадрларын іріктеуге жауапты болды.
The ideology of the PPSh was an anti revisionist variant of Marxism–Leninism known as Hoxhaism. The party organisation was built up following democratic centralist principles, with Hoxha as its First Secretary. Article 3 of Albania's 1976 Constitution identified the Party as the "leading political force of the state and of the society." To help carry out its ideological activities it had an associated mass organization known as the Democratic Front. Its daily publication was Zëri i Popullit (Voice of the People) and its monthly theoretical journal was Rruga e Partisë (Road of the Party). The highest organ of the Party, according to the Party statutes, was the Party Congress, which met for a few days every five years. Delegates to the Congress were elected at conferences held at the regional, district, and city levels. The Congress examined and approved reports submitted by the Central Committee, discussed general Party policies, and elected the Central Committee. The latter was the next highest level in the Party hierarchy and generally included all key officials in the government, as well as prominent members of the Sigurimi. The Central Committee directed Party activities between Party Congresses and met approximately three times a year. As in the Soviet Union, the Central Committee elected a Politburo and a Secretariat. The Politburo, which usually included key government ministers and Central Committee secretaries, was the main administrative and policy making body and convened on a weekly basis. Generally, the Central Committee approved Politburo reports and policy decisions. The Secretariat was responsible for guiding the day to day affairs of the Party, in particular for organising the execution of Politburo decisions and for selecting Party and government cadres.