Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Император Хайле Селассиедің үлкен баласы (1912–2003)
Eldest child of Emperor Haile Selassie (1912–2003)
Теннагеворк Хайле Селассие, ГБЕ (крещениедегі есімі: Фикирте Мариам; 12 қаңтар 1912 – 6 сәуір 2003) – император Хайле Селассие мен императрица Менен Асфаудың үлкен баласы.
Princess Tenagnework Haile Selassie, GBE (baptismal name: Fikirte Mariam; 12 January 1912 – 6 April 2003) was the eldest child of Emperor Haile Selassie and Empress Menen Asfaw.
Ерте өмір
Харар қаласында туған Тененуэрк ханшайымы 1930 жылғы қарашада әкесі императорлық таққа отырғанда титулын алды. Тененуэрк ханшайымы алғаш рет белгілі Адидиге руының мүшесі Рас Деста Дамтевке үйленді. Рас Деста мен Тененуэрк ханшайымы екі ұлдың – Амха мен Искиндр Дестаның (кейін контр-адмирал) және төрт қыздың – ханшайымдар Аида Деста, Себле Деста, София Деста және Хирут Дестаның ата-анасы болды. Рас Деста Дамтев алдымен Каффа және Лиму, содан кейін Сидамоның генерал-губернаторы болып тағайындалды. 1935 жылы Италияның Эфиопияны басып алғаннан кейін, императорлық отбасы Англиядағы Бат қаласындағы Фэрфилд Хаусқа жер аударылуға мәжбүр болды. Бірақ Рас Деста елдің оңтүстігіндегі императорлық күштерге басшылық ету үшін қалды. Рас Деста фашистік күштерге түсіп, дереу атылды. Шет елде жүргенде Тененуэрк ханшайымы Ато Абебе Реттамен қысқа одақтастықта Емебет Циге Мариамды (Мария) дүниеге әкелді, ол кейін соғыстан кейінгі императорлық үкіметте елші және басқа да лауазымдарда қызмет етті, соңынан олар ажырасқаннан кейін Императорлық Сенаттың президенті болды.
Born in the city of Harar, Princess Tenagnework received her title upon her father's succession to the imperial throne in November 1930. Princess Tenagnework was first married to Ras Desta Damtew, a member of the prominent aristocratic Addisge clan. Ras Desta and Princess Tenagnework were the parents of two sons, Amha and Iskinder Desta (later Rear Admiral), and four daughters, Princesses Aida Desta, Seble Desta, Sophia Desta and Hirut Desta. Ras Desta Damtew was appointed Governor General, first of Kaffa and Limu, and then of Sidamo. In 1935, following the invasion of Ethiopia by Italy, the imperial family was forced to flee into exile at Fairfield House, Bath in England. However, Ras Desta remained behind to command the imperial forces fighting in the south of the country. Ras Desta was captured and summarily executed by the fascist forces. While in exile, Princess Tenagnework gave birth to Emebet Tsige Mariam (Mary) during a brief union with Ato Abebe Retta, who later served in ambassadorial and other roles in the post war imperial government, and would eventually become president of the Imperial Senate after their separation.
Мемлекеттік мансап
1941 жылы британдықтардың көмегімен император Хайле Селассие тағына қайта оралды, ал ханшайым Тененуэрк балаларымен бірге Эфиопияға оралды. Өкінішке орай, оның үлкен ұлы Амха Деста оралмас бұрын қайтыс болды. Ханшайым Тененуэрк ақырында Бетуодед (кейін Рас) Андаргачев Мессаиге үйленді, ол бұрын "Афе Месфин" қызметін атқарған және кәмелетке толмаған принц Маконненнің Харар герцогтігіндегі өкілі болған. Олар 1944 жылдың қыркүйегінде Мискеа Хазунан Медхан Алем шіркеуінде ("Дүние құтқарушы, қайғылыларды жұбатушы шіркеуі") үйленді. Бетуодед Андаргачев Бегемдер және Семиен провинцияларының генерал-губернаторы болып тағайындалды, ал жұбайлар Гондарда тұрды. Содан кейін жұбайлар Эритреяның вице-королі және вице-королевасы болып қызмет етті, бұрынғы итальяндық колония 1951 жылы Эфиопиямен федерацияланған кезде императорды өкілдік етті. Бетуодед Андаргачев көптеген басқа да мемлекеттік лауазымдарда қызмет етті. Ол Рас атағына көтерілді, Ішкі істер министрі болды, сондай-ақ императорлық сенатор және тәж кеңесшісі болды. Ханшайым Тененуэрк пен Рас Андаргачев Мессаидың қызы болды – Ментеуаб Андаргачев, ол бала кезінде қайтыс болды. Анасы, императрица Менен Асфау 1961 жылы қайтыс болғаннан кейін ханшайым Тененуэрк император сарайындағы ең көрікті және маңызды әйелге айналды және монархқа кеңес берудегі рөлі арта түсті. Ханшайым көбінесе мінезі мен сипаты жағынан әкесіне ең ұқсас бала деп сипатталды. Консервативті көзқарастарымен белгілі, күшті тұлға, ол монархия институтының қорғаушысы ретінде кеңінен танылды. Ол ақсүйектер арасындағы дәстүршілдердің жетекшісі ретінде қарастырылды, олар конституциялық және жер реформасына қарсы болды.
In 1941, with British assistance, Emperor Haile Selassie was restored to his throne, and Princess Tenagnework and her children returned to Ethiopia. Unfortunately, her elder son, Amha Desta, died shortly before the return. Princess Tenagnework would eventually marry Betwoded (later Ras) Andargachew Messai, who had formerly served as "Afe Mesfin" and representative for the underage Prince Makonnen in his Duchy of Harar. They were married at the Miskea Hazunan Medhane Alem Church ("Church of the Savior of the World, Consoler of the Bereaved") in September 1944. Bitwoded Andargachew was then appointed Governor General of Begemder and Semien provinces, and the couple were based in Gondar. The couple then served as the Vice Roy and Vice Rein of Eritrea, representing the Emperor there when the former Italian colony was federated to Ethiopia in 1951. Bitwoded Andargachew served in many other governmental posts. He was elevated to the title of Ras, served as Minister of the Interior, and was made an Imperial Senator and a Crown Councilor. Princess Tenagnework and Ras Andargatchew Messai were the parents of a daughter, Mentewab Andargachew, who died in childhood. After the death of her mother, Empress Menen Asfaw in 1961, Princess Tenagnework became the most visible and foremost woman at the imperial court and played an ever increasing advisory role to the monarch. The princess was often described as the child most like her father in temperament and character. A strong personality credited with mostly conservative views, she was widely regarded as a guardian of the institution of the monarchy. She was perceived as a leader of the traditionalist element within the nobility, which was seen as opposing constitutional and land tenure reform.
Түрмеге қамау
Принцесса Тененверк және императорлық отбасының қалған мүшелері 1974 жылдың 11 қыркүйегінде, император Хайле Селассие Дерг тарапынан ресми түрде тақтан алынған күні тұтқындалды. Бір қысқа уақыттан соң отбасы Харәр герцогының үйінде үй қамауында ұсталды, кейін Акаки түрмесіне ауыстырылды, ол «Алем Бекагн» деп те аталады, яғни «Мен осы дүниеден шаршадым» деген мағына береді. Принцесса Тененверк және басқа патшайымдар түрменің әйелдер бөлімінде ұсталды, ал принцесса Тененверк бүкіл Эфиопия бойынша «№1 тұтқын» деп тізілді. 1974 жылдың 23 қарашасында Дерг императорлық үкіметтің 61 бұрынғы шенеунігін сотсыз өлім жазасына кесті. Осы кезде қайтыс болған принцессаның көптеген туыстары, достары және таныстарының арасында оның жалғыз қалған ұлы, контр-адмирал Искендер (Александр) Деста болды. Принцессаға 1975 жылдың тамыз айында қайтыс болғанға дейін бірнеше күн бұрын әкесімен соңғы рет кездесуге рұқсат берілді. Сол жылы оның қызы Циге Мариам Абебе Ретта өзіне-өзі қол жұмсады. Оның немересі, принцесса Ижигаеху Асфау Воссен де сол жылы емделмеген аурудан қамауда қайтыс болды. Принцесса Тененверктің күйеуі, Рас Андаргачев Мессей (1902-1981), монархия құлаған кезде Эфиопиядан тыс болған, бірнеше жылдан кейін Лондонда ұзақ аурудан кейін қайтыс болды (16 тамыз 1981). Он бес жылдық қамаудан кейін императорлық отбасының әйелдері 1989 жылы босатылды. Бір жылдан соң отбасының тұтқындалған ер адамдары да босатылды. Бір жылдан астам уақыт Әдіс-Абебада тыныш өмір сүргеннен кейін, принцесса Тененверк және императорлық отбасының бірнеше мүшелеріне эмиграцияға рұқсат берілді. Принцесса Тененверк Лондонға сапар шегіп, содан кейін өзінің жалғыз тірі қалған ағасы, тәжді ханзада Асфау Воссенге Вашингтонның Вирджиния маңындағы қалаға қосылды.
Princess Tenagnework and the rest of the imperial family were arrested on 11 September 1974, the day before Emperor Haile Selassie was formally deposed by the Derg. After a brief time when the family were kept under house arrest at the home of the late Duke of Harar, they were then moved to the Akaki Prison, also known as "Alem Bekagn" which translates to "I have had enough of this world". Princess Tenagnework and the other royal women were kept in the separate women's section of the prison, and Princess Tenagnework received the distinction of being listed as "Prisoner #1" in all Ethiopia. On 23 November 1974, the Derg executed sixty one former officials of the imperial government without trial. Among the many relatives, friends and associates of the Princess to die at this time, was her remaining son, Rear Admiral Iskinder (Alexander) Desta. The Princess was allowed a final visit with her father only a few days before his death in August 1975. That same year her daughter Tsige Mariam Abebe Retta had committed suicide by slitting her throat. Her niece Princess Ijigayehu Asfaw Wossen also died in that year under imprisonment due to untreated illness. Princess Tenagnework’s husband, Ras Andargachew Messai (1902 1981), who had been outside Ethiopia when the monarchy fell, died after a long illness in London a few years later (16 August 1981). After an imprisonment of fifteen years, the women of the imperial family were freed in 1989. A year later, the imprisoned males of the family were also released. After living in Addis Ababa quietly for a little over a year, Princess Tenagnework and a few of the other members of the imperial family were allowed to depart into exile. Princess Tenagnework travelled to London and from there joined her only surviving brother, Crown Prince Asfaw Wossen in the Virginia suburbs of Washington DC.
Кейінгі өмірі
Принцесса Тененуорк екінші жер аударуында Вашингтондағы Вирджиния маңындағы аймақта қоныстанды, жалғыз тірі қалған туысы, Амха Селассидің (Тақтың мұрагері Асфау Воссен) жанында болу үшін. Императорлық отбасы сол кезде көбінесе Вашингтон аймағында және Лондонда тұрды. 1997 жылы ағасының қазасы оған терең әсер етті және денсаулығы нашарлай бастады. 1999 жылы ол Эфиопияға қайта оралды. 2000 жылдың 5 қарашасында император Хайле Селассие Эфиопия Православтық Тевахедо шіркеуінің өткізген салтанатты рәсімімен Қасиетті Үштік соборында қайта жерленді. Принцесса осы жерлеуге қатысты, бірақ EPRDF үкіметі мемлекеттік жерлеу мәртебесін берген жоқ. Принцесса Тененуорк 2003 жылдың 6 сәуірінде Аддис-Абебада қайтыс болды. 13 сәуірде Принцессаның жерлеу қызметін Эфиопия шіркеуінің патриархы Абуне Паулос басқарды, және Эфиопия шіркеуінің көптеген бас иерархтары қатысты. Көне эфиопиялық ақсүйектердің көп бөлігі және көптеген қара халық қатысты. Ол Аддис-Абебадағы Қасиетті Үштік соборының криптасында, отбасының қабірлеріне жақын жерленді.
Princess Tenagnework settled in her second exile, in the Virginia suburbs of Washington D. C. to be near her only surviving sibling, Amha Selassie (Crown Prince Asfaw Wossen). The imperial family was living mostly in the Washington area and in London at the time. The death of her brother in 1997 deeply affected her, and her health began to decline. She returned permanently to Ethiopia in 1999. On 5 November 2000, Emperor Haile Selassie was reburied at Holy Trinity Cathedral with much pomp conducted by the Ethiopian Orthodox Tewahedo Church. The Princess attended the burial, which was refused state funeral status by the EPRDF government. Princess Tenagnework died in Addis Ababa on 6 April 2003. On 13 April, a funeral mass for the Princess was led by Abune Paulos, Patriarch of the Ethiopian Church, and was attended by most of the other hierarchs of the Ethiopian Church. Much of the old Ethiopian nobility and many members of the general public attended. She was buried in the crypt of Holy Trinity Cathedral in Addis Ababa near the graves of her family.
Қорғаушылық
Эфиопия әйелдерінің қайырымдылық жұмыстары қауымдастығының президенті (1941-1974). Себета мектебі мен соқырлар орталығының демеушісі.
President of the Ethiopian Women's Charitable Works Association (1941 1974). Patron of the Sebeta School and Center for the Blind.