Кіріспе

Crypta Neapolitana (латынша "Неаполитандық крипта") – Италияның Неаполь қаласының жанындағы ежелгі римдік жол туннелі. Ол б.з.д. 37 жылы салынған және 700 метрден аса ұзын. Бұл туннель Неапольді Флегриан егістіктерімен және Поццуоли қаласымен, Домициана жолы арқылы байланыстырған.

География

Шығыс кіреберісі (Неаполь жағынан) Пиедигроттадағы ("гроттаның табанында") Вергилиано саябағында жатыр; батыс жағы қазір Фуоригротта ("гроттаның сыртында") деп аталатын ауданда орналасқан. Бұл орын Вергилийдің бейіті деп аталатын және итальян ақыны Джакомо Леопардидің бейітінің болуымен де ерекше.

Тарих

Неаполь мен Поццуолиді үлкен, өтпес батпақ бөліп тұрды: екі қала арасындағы алғашқы жолды гректер салған болуы мүмкін, ол тар және қияң болды. Неаполис пен Флегрея далаларын байланыстырған алғашқы римдік жол, via (Antiniana) per colles, б.з.д. I ғасырында салынды және ең оңай бағытты ұстанды, бірақ бәрібір ұзын, қиын, бұрылып-шығырылып, тік төбелерден өтті. Ол Вомеро төбелеріне көтеріліп, Фуоригроттаға қарай төмен түсіп, қазіргі Виа Террачинаға жетіп, одан Путеоли мен Кума порттарына дейін жалғасты. Путеоли және екі қала арасындағы сауда өскен сайын, ескі жолды жақсарту қажет болды, сондықтан туннель маршрутты қысқартып, бірнеше төбелерді айналып өтті. Бұл туннельді алғаш рет сәулетші Люций Коккей Ауктус Агриппа үшін Октавиан мен Секст Помпей арасындағы азамат соғысы кезінде, шамамен б.з.д. 37 жылы салды. Жаңа жол, via per cryptam деп аталды, туннельдің батыс жағынан солтүстікке бұрылып, Via Leopardi бағытына қарай жүрді және Via Terracina жоғарғы жағында, жол станциясы (таберна) мен іргелес термалды кешен қазылған ескі жолмен, Neapolis Puteoli арқылы қайта қосылды. Бұл туннель Коккей салған аймақтағы төрт жол туннелінің бірі: қалғандары – Позилиподағы Сеяно туннелі (Grotta di Seiano), Аверн көлінен Кумаға дейінгі Коккей туннелі (Grotta di Cocceio) және Кумадан оның портына дейінгі Крипта Романа, бұл әскери инфрақұрылым желісінің бөлігі болды, соның ішінде Portus Julius құрылысын салу да кірді. Аква Аугуста (Серино) су құбыры кейіннен жол туннеліне параллель салынды. Туннель 20 ғасырдың басында екі заманауи туннельмен ауыстырылғанға дейін жол ретінде пайдаланылды және Неапольдің Бурбон әулетінің сәулетшілері жасаған кең масштабты қалпына келтіру жұмыстарын көрсетеді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Багноли тұрғындары үшін бомбадан қорғаныш ретінде пайдаланылды; соғыс және 1950 жылдардағы кейбір жер көшкіндері оны тағы да тоқырауға ұшыратты. Бүгінде ол археологиялық ескерткіш ретінде қайта жаңартылды. Орта ғасырлық аңыз бойынша, туннельді ақын Вергилий бір түндік уақытта салған.