Кіріспе

Римдік асыл әйел (36 б.з.д. – 37 ж.)

Антония Кіші (31 қаңтар 36 б.з.д. – 1 мамыр 37 ж.) Марк Антоний мен Октавия Кішінің екі тірі қалған қызының кішісі болды. Ол император Августың қарындасының қызы, император Тиберийдің әйелінің қарындасы, император Калигула мен императрица Агриппина Кішінің әжесі, император Клавдийдің анасы және император Неронның анасының әжесі болды. Ол күйеуі Друз бен үлкен ұлынан, қызынан және бірнеше немерелерінен бұрын өмір сүрді.

Туу және ерте өмір

Ол Афинада дүниеге келді, ал 36 жылдан кейін анасы оны бауырларымен бірге Римге алып кетті. Ол бес баланың ең кішісі еді. Анасының бұрынғы некесінен Клаудия Марцелла Үлкен, Клаудия Марцелла Кіші және Марк Клавдий Марцелл деген үш баласы болды, сондай-ақ осы әкеден (Марк Антонийден) тағы бір қызы – Антония Үлкен болды. Антония әкесін ешқашан таныған жоқ; Марк Антоний 32 жылы анасынан ажырасып, 30 жылы өз-өзіне қол жұмсады. Ол анасы, ағасы және тәтесі Ливия Друзилла тәрбиеледі. Италия, Грекия және Египетте мүліктерді мұраға алғандықтан, ол бай және ықпалды әйел болды, ол жиі Римге келушілерді қабылдады. Оның көптеген ер адам достары болды, оның ішінде консул Люций Вителлиус және болашақ император Аулус Вителлиус әкесі.

Неке және отбасы

16 ж.б.д. ол римдік генерал және болашақ консул (9 ж.б.д.) Друзға тұрмысқа шықты. Друз – оның әйелі Августтың өгей ұлы, Ливия Друзилланың екінші ұлы және болашақ император Тиберийдің інісі болған. Олардың көп балалары болды, бірақ үшеуі ғана тірі қалды: әйгілі генерал Герман, Ливилла және рим императоры Клавдий. Митилендік Кринагордың өлеңінде Антонияның алғашқы жүктілігі айтылады, бұл Германнан бұрын туған бала болған, ол нәресте кезінде немесе ерте балалық шағында қайтыс болған болуы мүмкін. Друз 9 ж.б.д. маусымда Германияда аттан құлап алған жарақаттарының салдарынан қайтыс болды. Оның қайтысынан кейін, әйелі қайтадан үйленуге басым жасағанымен, ол ешқашан үйленбеді. Антония балаларын Римде тәрбиеледі. 4 ж.б.д. Тиберий Германды өршіп алды. Герман 19 ж.б.д. Гней Калпурний Писо мен Мунатия Планцинаның қолынан уланған деп айтылады. Тацит «Анналдар» 3.3-те тікелей айтпаса да, Тиберий мен Ливия Друзилланың бұйрығымен Антонияға оның қаназасына баруға тыйым салынғанын ұсынады. 29 ж.б.д. маусымда Ливия Друзилла қайтыс болғаннан кейін Антония кіші немерелері Калигула, Агриппина Кіші, Юлия Друзилла, Юлия Ливилла және кейінірек Клавдия Антонияға қамқорлық жасады.

Ливилламен қақтығыс

31 жылы оның қызы Ливила мен Тиберийдің танымал префекті Сеянның император Тиберий мен Калигуланы өлтіріп, тақты өздеріне қарату жоспары, Сеянның бұрынғы әйелі Апикатаның ашуымен құлатылды. Ливиланың күйеуі, Тиберийдің ұлы Друз Юлий Цезарды (қарапайым тілде "Кастор") 23 жылы оны қарсылас ретінде жою мақсатымен улағандығы айтылады. Сеян Ливилланың осы қылмысқа қатысы бар екені анықталғанға дейін өлім жазасына кесілді. Апикатаның императорға хат арқылы жасаған айыптауынан кейін бірнеше құттықтас жазаланды, ал Ливила жазалау үшін әйел анасына тапсырылды. Кассиус Дио Антонияның Ливилланы бөлмесіне қамап, аштан өлгенше ұстағанын мәлімдейді.

Калигуланың мұрагерлігі мен өлімі

Тиберий қайтыс болғаннан кейін, Калигула 37 жылы наурыз айында император болды. Калигула оған сенаторлық жарлықпен Ливия Друзилланың өмірінде алған барлық құрметтерін сыйлады. Оған бұрын тек Августтың әйелі Ливияға ғана берілген Аугуста титулы ұсынылды, бірақ ол оны қабылдамады. Антония 37 жылы 1 мамырда қайтыс болды. Суэтоний мен Кассиус Дио оның Калигуланың қысымымен өзін-өзі өлтіргенін айтады. Барреттің сөзінше, бірақ ол 28 наурызға дейін Римге келмеген және сәуір айының көп бөлігін анасы мен ағасының күлдерін жинаумен өткізгендіктен, Антонияны қорлау арқылы өлімге жеткізуге көп уақыт болмас еді. Сондай-ақ, Суэтонийдің айтуынша, оның өліміне ешқандай құрмет көрсетпегенін көзге елестету қиын. Ол билігінің басындағы эйфорияның әлі де күшті болған кезінде қайтыс болды, ал жеке құрметтен гөрі, сол кезде Римдегі ең сыйлы әйелге жасалған қорлау, оның өлімі жергілікті Фастиде тіркелген болса, саяси жағынан мүмкін емес еді. 41 жылы немересі өлтірілгеннен кейін император болған Клавдий анасына Августа титулын берді. Оның туған күні мемлекеттік мереке болып жарияланды, онда жыл сайын ойындар мен құрбандықтар өткізілді. Оның суреті атпен жүргізілген күймеде көрсетілді.

Мәдени суреттер

Флоренциялық автор Джованни Боккаччоның 1361-62 жылдары жазған тарихи және мифологиялық әйелдердің өмірбаяндары жинағы «De Mulieribus Claris»-те ол еске алынады. Бұл батыс әдебиетінде әйелдердің өмірбаянына толық арналған алғашқы жинақ. Антония – «Мен, Клавдий» романының басты кейіпкерлерінің бірі. 1976 жылғы кітаптың теледидарлық бейімделуінде оны Маргарет Тайзак сомдаған. Ол күйеуі Нерон Клавдий Друзға терең махаббатпен адал әйел. Алайда, ол ұлы Клавдийге деген құрметін жоғалтады, оны ақымақ деп есептейді. Сонымен қатар, Ливилланың күйеуі Друз Юлий Цезарды өлтіргенін анықтағаннан кейін және ол қызын да содан улап жатқанына көз жеткізген соң, Ливилланы бөлмесіне қамап, өлгенше аштан өлтіреді. Калигула билігі тұсында ол Римнің хал-ахуалынан соншалықты жиреніп, өз-өзіне қол жұмсайды. Ол Линдси Дэвистің «Құрмет курсы» (1997) романының басты кейіпкері, онда Клавдий мен оның жақтастарына басшылық етеді және кеңес береді. 1968 жылғы ITV тарихи драмасы «The Caesars»-те Антонияны Тиберий (Андре Морелл сомдаған) тікелей айтпаса да, еске алады, ол Германиктың анасының [Антония] жағынан Августтың туысы екенін атап өтеді. Колин Дьюхерст Антонияны 1985 жылғы мини-сериалда Ливилла рөліндегі Сьюзан Сарандонға қарсы сомдайды. Изабель Коннолли (есейген) және Бо Гадсдон (бала) Антония рөлін британдық-итальяндық тарихи драмалық телесериал «Домина»да (2021) ойнады.

Екіншілік

(ред. ), Prosopographia Imperii Romani сағат I, II және III, Берлин, 1933 (PIR2)

https://web.archive.org/web/20221221143437/romanemperors.org/antoniaminor.htm