Кіріспе

Австралия заңдары аборигендердің дәстүрлі жерлеріне құқықтарының бар екенін мойындайды. Туған жер құқығы – Австралия заңдарымен танылған, аборигендер мен Торрес бұғазы аралдарының топтары немесе жеке тұлғаларының, олардың дәстүрлі заңдары мен әдет-ғұрыптарын сақтаудан туындайтын жерлерге иелік ету құқығын білдіреді. Бұл аборигендердің жер құқықтары алғаш рет 1992 жылы «Мабо против Квинсленд» (No 2) шешімімен Австралияның жалпы құқығының бір бөлігі ретінде мойындалды. Бұл принцип кейіннен 1993 жылғы Туған жер құқығы туралы заңмен іске асырылды және өзгертілді. Бұл ұғым белгілі бір жағдайларда, жерді монархиялық билікке және егемендікке иелену кезінде сақталған, жергілікті халықтың жерге заңды мүддесі бар екенін мойындайды. Туған жер құқығы абориген еместердің меншік құқықтарымен қатар өмір сүре алады, және кейде әртүрлі абориген топтары бір және де сол жерге қатысты өздерінің туған жер құқықтарын жүзеге асыра алады. Австралияның Федералды соты аборигендер мен Торрес бұғазы аралдарының тұрғындары ұсынған талаптар бойынша делдалдық келісімдерді ұйымдастырады, туған жер құқығын анықтау туралы өтініштерді тыңдайды және шешімдер қабылдайды. Осы шешімдерге қарсы шағымдар Федералды соттың толық құрамында, содан кейін Австралияның Жоғарғы сотында қарастырылуы мүмкін. 1993 жылғы Туған жер құқығы туралы заңға сәйкес құрылған Ұлттық Туған жер құқығы трибуналы (NNTT) барлық жаңа туған жер құқығы талапкерлерінің өтініштеріне «тіркеу тестін» қолданады және болашақ әрекеттер бойынша делдалдық және төрелік функцияларын жүзеге асырады. Бас прокуратура Австралия үкіметіне туған жер құқығына қатысты заңдық және құқықтық саясат мәселелері бойынша кеңес береді және Бас прокуратураға 1993 жылғы Туған жер құқығы туралы заңды басқаруға көмектеседі.

Анықтамалар: Жерге меншік құқығы/жерге құқық

Прокуратураның мәліметінше: Жер құқығы мен туған жердің құқығы арасында маңызды айырмашылықтар бар. Жер құқығы – Австралия, штаттар немесе территориялар үкіметтерімен құрылған құқық. Жер құқығы көбінесе Австралияның жергілікті халқына толық меншік немесе мұрағаттық жалға беру құқығын беруден тұрады. Ал туған жердің құқығы Австралияның ортақ құқығы бойынша дәстүрлі заңдар мен әдет-ғұрыптарға сәйкес, бұрыннан бар жергілікті құқықтар мен мүдделерді мойындау нәтижесінде туындайды. Туған жердің құқығы – үкіметтер берген сыйлық немесе құрылған құқық емес. 1976 жылғы Жерге иелік ету құқығы туралы заң (төменде қараңыз) жерді жергілікті иелік ету трасттарына беруді, жергілікті кеңестер құруды, минералдық құқықтарды, жерді пайдалану мәселелері бойынша шешім қабылдау процестерін, жерді пайдалану келісімдерінен түсетін табыстарды және жергілікті жерлердегі дамуға байланысты жалға беру туралы келіссөздерді қамтиды. 1993 жылғы Туған жердің құқығы туралы заң (Native Title Act 1993 (NTA)) «Австралияның түпкі тұрғындары мен Торрес бұғазы аралдарының халқы жерге, суға және теңізге, кейбір жағдайларда толық иелікке құқылы, бірақ меншік құқығын бермейді» деп мойындайды. Ол жер мәселелері бойынша келіссөздер жүргізуге мүмкіндік береді, бірақ дамуға вето құқығын бермейді, сондай-ақ Жерге иелік ету құқығы туралы заң сияқты жерді беруді де қамтамасыз етпейді.

Туған атау анықтамалары

Ұлттық жергілікті құқық туралы сот анықтамасы: [Жергілікті құқық – бұл] жер мен суларға қатысты аборигендер мен Торрес бұғазы аралдарының тұрғындарының қоғамдық, топтық немесе жеке құқықтары мен мүдделері, дәстүрлі заң мен әдет-ғұрып бойынша иеленетін және Австралия заңдарымен танылған аумақпен байланысты (NTA 223-тармақ). Австралия Үкіметінің indigenous.gov.au сайты: Жергілікті құқық – Австралия заңдарында, ортақ құқықта және 1993 жылғы «Жергілікті құқық туралы» заңында (Cth) жергілікті австралиялықтардың жер мен суларға қатысты құқықтары мен мүдделерінің, олардың дәстүрлі заңдары мен әдет-ғұрыптарына сәйкес танылуы. Жергілікті құқық сондай-ақ жерге қатысты «құқықтар жиынтығы» ретінде сипатталған, оған кемпинг, рәсімдер өткізу сияқты құқықтар кіруі мүмкін. Егер жергілікті құқық берілсе, нақты құқықтар әрбір жағдай бойынша жеке қарастырылады және кейде ғана толыққанды меншік құқығын қамтуы мүмкін.

1971 жылы Милирпум

Австралияда аборигендердің иелік құқығына қатысты сот процесі 1970 жылдарға дейін болған жоқ, бірақ бұрынғы бірнеше істер иелік құқығы мәселелеріне жанама түрде қатысты. 1835 жылы Джон Бэтмен Порт-Филлип аймағындағы аборигендердің көшкендерімен Бэтмен шартына қол қойды. Губернатор Бурк Бэтмен шартын "жарамсыз және Корольдік құқықтарына қарсы күшін жойған" деп жариялады және Корольдіктің рұқсатысыз "Корольдікке тиесілі бос жерде" кез келген адамды басып кіруші деп жариялады. Бұл жарлықты Колониялық кеңсе бекітті. Шартыға ресми қарсылықтың себебі – Бэтменнің Австралиядағы жерлерге ешқандай құқығы жоқ деп саналған аборигендермен тікелей келіссөздер жүргізуге тырысқаны болды. 1971 жылы Солтүстік Территорияның Жоғарғы Сотында өткен Milirrpum v Nabalco Pty Ltd («Гоув жер құқығы ісі») бойынша судья Ричард Блэкберн бірқатар құқықтық және фактілік мәселелер бойынша талапкерлерге қарсы шешім шығарып, иелік құқығы тұжырымын нақты түрде қабылдамады.

1972-1976: Жерге иелік ету құқығының заңы

1972 жылы Милиррпум ісінен кейін және 1972 жылы Уитлэм үкіметінің сайланғаннан соң 1973 жылы Солтүстік территориядағы аборигендердің жер құқықтарын танудың тиісті жолдарын анықтау үшін Аборигендер жер құқығы жөніндегі комиссия (Вудвардтың корольдік комиссиясы деп те аталады) құрылды. Премьер-министр Гоф Уитлэм аборигендердің өзін-өзі анықтау саясатын енгізді және Аборигендер жер қоры және Ұлттық Аборигендер консультативтік комитеті сияқты бастамалар құрылды. Соңғысы аборигендер істері жөніндегі министрге кеңес беретін сайланған аборигендер өкілдерінен тұрды. Уитлэм үкіметі кейіннен Фрейзер үкіметі қабылдаған 1976 жылғы Аборигендер жер құқығы туралы заңды ұсынды, ол Солтүстік территориядағы жердің шамамен 50 пайызын (шамамен 600 000 км²) аборигендердің ұжымдық меншігіне беру рәсімін белгіледі. Фрейзер үкіметі бұрынғы үкіметтің көптеген бастамаларын «өзін-өзі басқару» деп атап, өзін-өзі анықтаудан гөрі осы сипаттамамен іске асыруды жалғастырды. Сот Коу мен Ұлттық Достастық (1979) ісінде ешбір аборигендік ұлттың ешқандай тәуелсіздік құқығы жоқ екенін айтты, бұл АҚШ-тың Чероки ұлты мен Джорджия (1831) ісінен өзгеше. Алайда, жер құқығын сақтау мәселесі сотқа ұсынылған талап арыздарының нақтылықтың жетіспеуі, тұмандылығы және басқа да маңызды кемшіліктеріне байланысты қарастырылмады. Сот төрешісі Гиббс 21-тармақта былай деді: «Австралия жеріндегі аборигендердің қандай құқықтары бар немесе болуы керек деген мәселе қызу пікірталас тудырды. Егер мұндай құқықтың бар-жоғы немесе сипаты туралы шешім қабылдауға тиіс маңызды құқықтық мәселелер болса, оларды мүмкіндігінше ертерек шешу керек, бірақ соттардың мұндай мәселелерді шешуіне нақты емес, эмоционалды немесе ызалы талаптар көмектеспейді. Осы және басқа да кез келген сот ісінде талапкерлер өз талаптарын сотқа бейтарап, түсінікті және дұрыс түрде ұсынса, оларға жақсы қызмет етеді». Бұл заңды премьер-министр Дон Данстан 1978 жылдың қараша айында, парламенттен кеткенге дейін бірнеше ай бұрын ұсынды. Көптеген консультациялардан кейін түзетілген заң жобасы 1981 жылдың наурыз айында Тонкин либералдық үкіметі тарапынан қабылданды. Бұл заң Австралияда бұрын-соңды болмаған маңызды құқықтарды берді. 1981 жылы Оңтүстік Австралия премьер-министрі Тонкин Питжантжара және Янкунитжажара халқына жерді (штаттың жер аумағының 10,2%) қайтарды. Алайда, ол халыққа кен өндіру қызметіне вето құқығын бермеді; кез келген дауларды тәуелсіз төреші шешуі керек болды. Бұл Ұлы Виктория шөліндегі жерлерге, соның ішінде Мараллингадағы британдық ядролық қару сынақтарынан ластанған жерлерге құқық берді. 1992 жылы Милиррпум мен Набалько ісіндегі туған жер құқығы сот шешімі Жоғарғы сотта Мабо мен Квинсленд (№2) ісінде күшін жойды, ол Торрес бұғазындағы Мерриам халқының (Мер) дәстүрлі жерлерінің бір бөлігіне туған жер құқығын мойындады. Сот Австралияға егемендік алғаннан кейін барлық туған жер құқықтары жойылды деген пікірді қабылдамады. Сот туған жер құқықтарының жалғасуын және бұл құқықтардың Таж тарапынан берілген гранттан тәуелсіз, туған жермен туған халықтың байланысы арқылы туындайтынын айтты. Туған жер құқығы дәстүрлі заңдар мен әдет-ғұрыптар сақталғанша, егер құқықтар Таж тарапынан жасалған үйлеспейтін грантпен жойылмаса, жалғасуын жалғастырады. Бұл маңызды шешімде сот судьясы Джерард Бреннан былай деді:

«Дегенмен, тарихтың толқыны дәстүрлі заңды нақты мойындауды және дәстүрлі әдет-ғұрыптарды нақты сақтауды жойғанда, туған жер құқығының негізі жоғалады». Заң жер иелерінің құқықтық жағдайын және сот арқылы туған жер құқығын талап ету, қорғау және тану үшін қажетті рәсімдерді нақтылауға бағытталды. Заңмен Ұлттық туған жер құқығы трибуналы құрылды.

1996 Апта

Мабо шешімінен кейін мал өсіруге арналған жерді жалға беру жергілікті құқықтарды жоя ма, жоқ па деген мәселе белгісіз болды. 1996 жылғы Wik шешімі осы беймәлімдікті жойды. Сот қарастырып отырған заңмен бекітілген мал өсіруге арналған жалға беру шарттары (ол Австралия жерінің шамамен 40% құрайды) жалға алушыға ешқандай толық иелік құқығын бермейтіні анықталды. Осының нәтижесінде, жергілікті құқықтар, нақты мал өсіруге арналған жалға беру шартының талаптары мен ерекшеліктеріне байланысты, бірге сақталуы мүмкін. Егер құқықтар қақтығысқа келсе, мал өсіруге арналған жалға беру шарттары бойынша құқықтар жергілікті құқықтардан басым болады.

1998 1998 жылғы Туған жер атауын өзгерту туралы заң

Wik шешімі 1993 жылғы «Жергілікті құқық туралы» заңға 1998 жылғы «Жергілікті құқыққа түзетулер» заңы арқылы өзгерістер енгізуге әкелді. Бұл заң, сонымен қатар «10 тармақты жоспар» деп белгілі, Говард үкіметімен қабылданды. Түзетулер жергілікті құқықты келіссөздер жүргізу құқығын тарылту және 1994 жылға дейін берілген көптеген мал шаруашылығы және кен өндіруге арналған жалға беру шарттарында жою арқылы айтарлықтай шектеді.

1998-2002 Йорта Йорта

Yorta Yorta v Victoria ісі Солтүстік-орталық Викториядағы Yorta Yorta аборигендерінің жергілікті құқықтарына қатысты шағымды қарады, ол 1998 жылы Федералды сот судьясы Олни тарапынан қабылданбады. 2001 жылы Федералды соттың толық құрамына және 2002 жылы Жоғары сотқа берілген шағымдар да қабылданбады. Батыс Австралия бұл шешімге Федералды соттың толық құрамына, содан кейін Жоғары сотқа шағым жасады. Жоғары сот Батыс Австралия v Ward ісінде жергілікті құқықтардың құқықтар жиынтығы екенін, олар, мысалы, кен өндіруге жалға беру арқылы біртіндеп жойылуы мүмкін екенін мәлімдеді. "Лакросс аралы, Кангуру аралы, Кунунура қалашығындағы аборигендердің қорықтары, Глен Хилл мал өсіруге жалға берілген жері және Хаган аралындағы жергілікті құқықтар мойындалды. Аргайл көліндегі аралдарды қоса алғанда, бірнеше аумақтарда ерекше емес құқықтар мойындалды."

2001 Ярмирр

Yarmirr v Northern Territory (2001) ісінде, Солтүстік территориядағы Крокер аралын қоршаған теңіздер мен теңіз түбінің аумағына қатысты аборигендердің бірнеше рулық топтары атынан берілген өтініш қарастырылды. Бұл – судағы жергілікті құқықтар бойынша Жоғарғы Соттың алғашқы шешімі болды. Олни судьясы Крокер аралы қауымының мүшелеріне талап етілген аумақтың теңізі мен теңіз түбіне бірнеше мақсатта еркін қол жеткізу құқығы бар екенін анықтады. Бұл іс дәстүрлі иелердің теңізге және теңіз түбіне жергілікті құқықтары бар екенін көрсетті; алайда, балық аулау және теңізде жүзуге қатысты қолданыстағы заңдар теңізде тек ерекше емес жергілікті құқықтардың болуын қамтамасыз етеді. Бұл шешім судағы жергілікті құқықтарға қатысты басқа да өтініштерді қарауға мүмкіндік берді.

2002 және 2004 Нанкирини

Нангкирини Батыс Австралия штатына қарсы (2002 және 2004) істері, онда Джон Дуду Нангкирини және басқалар талапкерлер болды, Брумнан оңтүстікке қарай орналасқан Кимберли аймағындағы Караджарри халқының талаптарын қарастырды. 2011 жылдың 5 шілдесінде ILUA арқылы жер құқығы мойындалды, бұл Тасманияның жартысына тең жерді қамтыды.

2004 Маралгин

2004 жылы мамыр айында арнайы заң қабылданғаннан кейін Оңтүстік Австралияның премьер-министрі Майк Ранн 21 000 шаршы шақырым жерді Маралинга Тжарутжа және Пила Нгуру халықтарына қайтарып берді. Аделаиданың солтүстік-батысында орналасқан және Батыс Австралия шекарасына тікелей іргелес жатқан бұл жер сол кезде Атаусыз сақтау паркі деп аталды. Қазір ол Мамунгари сақтау паркі деп аталады. Оған Серпентин көлдері кіреді және бұл 1984 жылдан бергі ең ірі жер қайтарымы болды. 2004 жылғы салтанатта Ранн бұл жерді қайтару 1991 жылы аборигендер істері жөніндегі министр болған кезде Арчи Бартонға берген уәдесін орындағанын айтты. Ол сондай-ақ қасиетті Оолдеа аймағын (соның ішінде Дейзи Бейтстің миссиялық лагері орналасқан жерін) Маралинга Тжарутжа халықтарына қайтару туралы заң қабылдаған болатын. Маралинга Тжарутжа жерлерінің жалпы ауданы қазір 102 863 шаршы шақырымды құрайды.

2005 Вотжобалук, Джаадва, Джадаваджали, Вергая және Джупагалк

Батыс Викторияның Виммера аймағындағы аборигендер 1995 жылы басталған он жылдық сот процесінен кейін, Батыс Викториядағы белгілі бір жерлер мен суларға қатысты атаулы құқықтарды анықтау туралы өтініш бергеннен кейін 2005 жылдың 13 желтоқсанында өздерінің атаулы құқықтарының танылуын жеңіп алды. Бұл Оңтүстік-Шығыс Австралиядағы және Викториядағы алғашқы табысты атаулы құқықтар ісі болды, оны судья Рон Меркель анықтады, және ол Wotjobaluk, Jaadwa, Jadawadjali, Wergaia және Jupagalk халықтарын қамтыды. Өзінің шешімінің себептерін түсіндіре келе, судья Меркель өз бұйрықтарының маңыздылығын былай атап өтті:

«Мен жасайтын бұйрықтар ерекше маңызға ие, өйткені олар Виктория штатында және, көрінеді, Австралияның Оңтүстік-Шығыс жағалауында атаулы құқықтарды тану және қорғаудың алғашқы мысалы болып табылады, бұл атаулы құқықтардың одан әрі пайдаланылуына әкеледі. Бұл 19 ғасырда олардың жерлері мен суларына британдықтардың билігі орнатылған нәтижесінде аборигендердің ауыр және кең ауқымды жерден айырылуы, кемсітуі және қирауына ұшыраған аймақтар». Судья Вилкокс Перт және оның төңірегіндегі аймақта атаулы құқықтардың әлі де бар екенін анықтады. Бұл елорда және оның төңірегіндегі жерлердегі атаулы құқықтарды мойындаған алғашқы шешім болды. Талап етілген аймақ Батыс Австралияның оңтүстік-батыс бұрышын қамтитын, "Бірлік Нунгар Талабы" деп аталатын әлдеқайда үлкен аймақтың бір бөлігі болып табылады. Кейін шағымданушылар болды және 2008 жылы Федералды соттың толық құрамы Батыс Австралия және Ұлттар Достастығы үкіметтерінің Вилкокс судьясының шешіміне қатысты шағымның бір бөлігін қолдады.

2008 Blue Mud Bay теңіз құқықтары

2008 жылғы Жоғарғы соттың шешімі "Blue Mud Bay" теңіз құқықтары ісін қарады, таяздама аймағындағы теңіз құқықтары бойынша алғашқы прецедент құрды. Бұл іске Шығыс Арнем жеріндегі "Blue Mud Bay" аймағына қатысты Банияланың Йолнгу халқы қатысты.

2007 және 2009 жылғы өзгерістер

2007 жылы Говард үкіметі 2007 жылғы Туған жер құқығын өзгерту туралы заңды және 2007 жылғы Туған жер құқығын өзгерту (техникалық түзетулер) туралы заңды қабылдады, бұл туған жер құқығы жүйесінің тиімділігін арттауға бағытталған үйлестірілген шаралар мен техникалық түзетулер жиынтығы. Бұл шаралар 580 тіркелген, бірақ әлі шешілмеген талаптар бойынша туған жер құқығының болуын анықтау процесін жеделдетуге және тиімдірек етуге арналған. 1993 жылғы Туған жер құқығы туралы заңға Рудд үкіметі 2009 жылғы Туған жер құқығын өзгерту туралы заң арқылы қосымша өзгерістер енгізді. Ол Федералды сотқа талапты кімнің делдалану арқылы реттеуге құқылы екенін – соттың өзінің, Туған жер құқығы трибуналының немесе басқа да тараптардың – анықтауға мүмкіндік береді.

20082019 Тимбер Крик

Солтүстік территориясы Гриффитс және Лорейн Джонсқа қарсы – Австралия Жоғарғы Сотының 2018 жылғы ісі, 2019 жылы шешілді. Іс Солтүстік территориясындағы Тимбер-Крик маңындағы жерлерге қатысты және Нгаливуру және Нунгали тайпаларының Тимбер-Крик төңірегіндегі жерлері үшін өтемақы талаптарын қамтиды. Бұл іс 1997 жылдан бергі бірнеше сот ісімен байланысты. "Мабо ісінен бері ең маңызды іс" деп сипатталған бұл істе Жоғарғы Сот Австралияда тума жерлік құқықтарды жоюға байланысты өтемақы мәселесін алғаш рет қарады. 1993 жылғы Тума жерлік құқықтар туралы заңда тума жерлік құқықтардың жойылуына байланысты төленетін өтемақыны анықтауға қатысты баптар бұрын Жоғарғы Сотта қарастырылмағандықтан, бұл іс "көрікті" тума жерлік құқықтар ісі саналады.

2020 Яматжи

Яматжи Марльпа абориген корпорациясы 1996 жылдан бастап, 1993 жылғы «Туған жер туралы» заңға негізделген кең ауқымды туған жер талабына қатысты. Нәтижесінде 2020 жылдың ақпан айында тарихи шешім қабылданды, ол Батыс Австралиядағы белгілі бір аумақта туған жер құқығы мен ILUA-ны қамтиды.

2020 Гуринджи, Толқын төбелі станциясы

2016 жылы Орталық жер кеңесі осы аймақтағы гуриндж халқының атынан талап арыз берді, себебі Уэйв Хилл Станциясының жайылымдық жерлерінде кен өндіруге қызығушылық танылған еді. Сот отырысы Дарвиннің оңтүстігіне қарай шамамен өткізілді, ал Винсент Лингиаридің ұрпақтары мен Толқын төбесінен шығып кеткендердің басқа да өкілдері бұл шешімді қуанышпен қарсы алды. Жер иелері кен өндіру жөніндегі келіссөздерге және іздеу-зерттеу жұмыстарына қатысады, осыдан болашақта роялти түсуі мүмкін, бірақ одан да маңыздысы – аулау, жинау, білім беру және мәдени шаралар мен рәсімдерді өткізу құқығы, сондай-ақ жастардың өз жерімен байланыс орнатуына мүмкіндік беру.

Туған атақты анықтау

Ұлттық туған құқық тіркелімі (NNTR), ҰТҚЖ (NNTT) жүргізеді, – бекітілген туған құқық шешімдерінің тіркелімі. Шешім туған құқықтың бар екенін немесе жоқ екенін анықтауы мүмкін. Туған құқықты анықтау процесінде туған құқық топтары өздерінің туған құқығын ұстауға (сенімді ретінде) немесе басқаруға (агент ретінде) арналған міндетті туған құқық корпорациясын таңдауға міндетті. Шешім қабылданғаннан кейін, міндетті корпорациялар NNTR-ге енгізіледі. Осы сәттен бастап корпорация Тіркелген туған құқық корпорациясы (RNTBC) болады. 2011 жылдың 1 шілдесіндегі жағдай бойынша 160 тіркелген туған құқық шешімі Австралияның жер аумағының бір бөлігін (шамамен 16 пайызын) қамтыды; ал тіркелген жергілікті жерді пайдалану туралы келісімдер (ILUA) жердің шамамен (шамамен 16 пайызын), сондай-ақ теңіздің шамамен бөлігін қамтыды.

Медиация

Австралиядағы түпкілікті құқық көбінесе түпкілікті құқық иелері мен Австралия үкіметі, штаттар мен аумақтар үкіметтері, кеншілер және мал өсірушілер сияқты мүдделі тараптар арасында делдалдық жүргізуді қамтиды. Делдалдықтың мақсаты – тараптарға даулы мәселелерді анықтауға, келісімге келу мүмкіндіктерін зерттеуге және келісімге қол жеткізуге көмектесу болып табылады. Делдалдық – бұл құрылымдалған процесс, судьяның шешімінен гөрі өзара келісіммен қол жеткізілген нәтижеге қол жеткізуге бағытталған.

Дәстүрлі иесі

Баламалы келісімдер талапкерлердің аталған елдің "дәстүрлі иелері" (немесе "дәстүрлі қамқоршылары") екенін дәлелдеуін қажет етеді. Дегенмен, бұл термин кейде құқықта қиындықтар тудырады: ол NTA-да көрсетілмеген, бірақ Заңмен көзделген Түпкі халықтардың жерді пайдалану туралы келісімдері (төменде қараңыз) келісімге қатысушы Түпкі халықтар тобы немесе топтары аумақтың "дәстүрлі меншігін" жариялауын талап етеді. "Дәстүрлі иелік" терминінің анықтамасы әртүрлі юрисдикцияларда өзгеше. 1976 жылғы Жерге иелік ету құқығы туралы заңға сәйкес, бұл термин "жердегі жергілікті рулық топты білдіреді: а) жердегі нысандарға ортақ рухани байланысы бар, бұл байланыс топты сол нысан мен жер үшін басты рухани жауапкершілікке жетеді; және б) Түпкі халықтар дәстүрі бойынша сол жерде құқық ретінде азық-түлік іздеуге құқылы". Заңдық анықтамалардан өзге, жердің дәстүрлі иелері немесе дәстүрлі қамқоршылары терминдері, сол жердің халқына құрмет көрсету мақсатымен қолданылатын "Елді мойындау" сөздеріне енгізіледі.

Баламалы келісімдердің мысалдары

Батыс Австралиядағы нунгар халқы үшін Оңтүстік-Батыс жергілікті құқықтарды реттеу, Оңтүстік-Батыс Австралияның дәстүрлі иелері ретінде нунгар халқының заңмен мойындалуы арқылы жергілікті құқықтар талаптарын шешуді мақсат етеді. 2018 жылдың 19 қарашасында Оңтүстік Австралияның Аделаида қаласында Каурна Ерта абориген корпорациясы (KYAC)мен Жерді пайдалану туралы келісімге (Indigenous Land Use Agreement - ILUA) қол қойылып, күшіне енді.

ACT

ACT-де жергілікті құқыққа қатысты ешқандай талап мақұлданған емес, себебі мұндай шешім қабылдауға қажетті тарихи деректер жеткіліксіз.

Оңтүстік Австралия

Каурна Ерта абориген корпорациясымен (KYAC) Жерді пайдалану туралы келісімге (ILUA) 2018 жылдың 19 қарашасында қол қойылды және күшіне енді.

Батыс Австралия

Батыс Австралиядағы нунгар халқы үшін Оңтүстік-Батыс туған жер құқығы шешімі нунгар халқының Оңтүстік-Батыс Австралияның дәстүрлі иелері ретінде заңмен мойындалуының орнына туған жер құқығы талаптарын реттеуге бағытталған.

Ұлттық атаулы атаулар кеңесі

Ұлттық атаулы құқық кеңесі (NNTC) – коммерциялық емес ұйым, оның веб-сайтында ол "атаулы құқық саласының бас ұйымы" екені айтылған. Оның құрамына аймақтық атаулы құқық өкілдіктері (NTRB), атаулы құқық қызметтері (NTSP), жергілікті тағайындалған корпоративтік органдар (PBC) және дәстүрлі иелер корпорациялары (TOC) кіреді.

Адам құқықтары жөніндегі есептер

1993 жылғы «Туған жердің атауын беру» заңына сәйкес, аборигендер мен Торрес бұғазы аралдарының әлеуметтік әділет комиссары Бас прокурорға осы заңның қызмет етуі және аборигендер мен Торрес бұғазы аралдары халқының адам құқықтарын пайдалануы мен қорғауына тигізетін әсері туралы жылдық есеп дайындауға міндетті болды. Сондай-ақ, Бас прокурордың сұрауы бойынша басқа да мәселелер туралы есеп беруге құқылы болды. Комиссардың мақсаты – туған жердің атауын қарастыруда адам құқықтары тұрғысынан көзқарас ұсыну және оны насихаттау; тиімдірек туған жердің атауын рәсімдеу процестерін әзірлеуге көмектесу; және жерді үйлесімді пайдалану негізінде жерге қатысты аборигендер мен абориген емес адамдардың мүдделерінің қатар өмір сүруін қолдау болды. 2017 жылғы «Адам құқықтары заңнамасына түзетулер енгізу» заңының күшіне енуімен, 2016 жылға дейін жарық көрген сияқты жылдық әлеуметтік әділет және туған жердің атауын есеп беру жөніндегі заңдық міндет алынып тасталды.