Кіріспе

Латын тіліндегі "ignoramus et ignorabimus" мақсамы "біз білмейміз және біле алмаймыз" дегенді білдіреді. Бұл ғылыми білімнің шектеулі екенін көрсетеді. Оны 1872 жылы неміс физиологы Эмиль дю Буа Реймонд "Ғылымның шектері" деген сөздерімен айтқан сөзінде танымал етті.

"Әлемнің жеті жұмбағы"

Эмил дю Бу Реймонд «Ignoramus» және «Ignorabimus» сөздерін алғаш рет 1872 жылы неміс ғалымдары мен дәрігерлерінің конгресінде жасаған баяндамасының соңында қолданды. Оның ойынша, ғылым екі шекпен шектелген: материяның түпкі табиғаты және сананың сыры. Сегіз жыл өткен соң, Пруссия ғылым академиясы алдында сөйлеген сөзінде ол бұл жұмбақтар тізімін жеті «әлемдік жұмбақ» немесе ғылымның «жетіспеушіліктері» деп кеңейтті. Оның үшеуі «трансцендентті», яғни мәңгілікке дейін танылмайтын деп мәлімдеді: «1. материя мен энергияның түпкі табиғаты, 2. қозғалыстың пайда болуы, 5. қарапайым сезімдердің пайда болуы».

Гилберттің реакциясы

Дэвид Гилберт, кеңінен құрметтелген неміс математигі, адам білімін осылай ұғыну тым пессимистік екенін және шешілмейтін сұрақтарды қарастыру арқылы түсінігімізді шектейтінімізді айтты. 1900 жылы Парижде өткен Халықаралық математиктер конгресінде сөз сөйлеген Гилберт математика мәселелеріне адам күшімен жауап беру мүмкін екенін мәлімдеді. Ол "математикада білмеушілік жоқ" деп жариялады және 20-шы ғасырдың басында математиканың негізін қалыптастыру үшін басқа формалистермен бірге жұмыс істеді. 8 қыркүйек 1930 жылы Гилберт өзінің пікірін Кенигсбергтегі неміс ғалымдары мен дәрігерлер қоғамына арналған танымал лекциясында былай деп жеткізді: Бұл тұтастықтың абсолютті дәлеліне мүмкіндік бермесе, математика негіздеріне қатысты әрдайым жойылмайтын белгісіздік болуы керек: біз ешқашан бір рет және барлығы үшін, тіпті ең қатал күмәнділікпен де бұрыс дәлелденбейтін сенімділікпен, біздің негізгі теорияларымызда қайшылық жоқ екенін біле алмаймыз. (Бұл күмәнділік ұтымды дегенді білдірмейді; бұл оны абсолютті қатаңдықпен жоққа шығару мүмкін емес екенін білдіреді.)