Кіріспе

Маргарет, Маульташ (1318 – 3 қазан 1369) лақап атымен белгілі, Гориция (Майнхардиндер) әулетінен шыққан Тирольдің соңғы графинясы және Каринтия герцогтігіне талапкер болған, бірақ мұрагерлікке ие бола алмады. Оның қайтысымен Тироль Габсбургтер әулетінің мұрагерлік жерлерімен бірікті.

Ұрпағы

Маргарет – Каринтия герцогы Генрихтің, сонымен қатар Карниоланың ландгравы, Тироль графы және Богемияның бұрынғы королі, оның екінші әйелі Аделаида, Вельф герцогы Генрих I Браншвиктің қызы еді. Әкесінің үш некесінен еркек мұрагерлер тумағандықтан, ол 1330 жылы Виттельсбах императоры Людовик IV-пен келісімге келді, бұл Маргаретқа оның Каринтия және Тироль иеліктерінде мұрагер болуға мүмкіндік берді, ал Карниола Габсбургтерге берілді. Габсбург, Виттельсбах және Люксембург әулеттері арасындағы қақтығыста император Людовик 1322 жылы Мюльдорф шайқасында Габсбург қарсыласы Фридрих Кереметті жеңіп, өзінің беделін нығайта алды. Осы факт оның бұрынғы Люксембург одақтасы Богемия королі Иоаннды өзінің билігін арттыру мүмкіндіктерін іздеуге итермеледі. Ол 1310 жылы Богемия тағы үшін күресте жеңілген бұрынғы қайын ағасы Генрихке жүгінді және болашақ император Карл IV-тің інісі Джон Генридің Генрихтің мұрагері Маргаретқа 1327 жылы құда түсуін ұйымдастырды. Джон Генри Тирольге жіберілді және 1330 жылы император Людовиктің келісімімен ол Маргаретпен Инсбрукте сегіз және он екі жасында үйленді. Заманагөй деректерге сәйкес, балалар бастапқыда бір-бірін ұнатпаған.

Билік

Осы неке арқылы король Иоанн Италияға Альпі таулары арқылы өтуге мүмкіндік алды, бұл өз кезегінде Виттельсбах императорын Маргареттің әкесімен жасаған келісімді бұзуға итермеледі. 1335 жылы Генрих Каринтиялық қайтыс болғанда Людовик Каринтияны Габсбург герцогы Австрияның Альберт II-ге берді, ол Германия королі Альберт I мен Гориция-Тирольдің Елизаветаның, Маргареттің әкесінің әпкесі, мұрагерлік талаптарын қойды. Тирольді Виттельсбахтар өздері басып алып, Маргарет пен оның богемиялық (Люксембург) күйеуін толығымен ығыстырды. Алайда, Тироль жерлерін бавариялық Виттельсбахтар династиясы талап еткенде, ол бәсекелес Люксембургтермен байланысын тиімді пайдаланды. Ол күйеуінің қабілетті ағасы Карлді шақырды, ол жергілікті ақсүйектердің қолдауымен Маргареттің Тироль графшасы ретіндегі мұрагерлігін қамтамасыз етті. Бірақ, жас Джон Генри менмен, қабілетсіз, Тироль аристократиясы тарапынан құрметсіздікке ұшыраған, және әйелдерге құмарлық танытқан адам болып шыққаннан кейін жағдай қайта нашарлады. Оның ағасы Карл уақытша регенттік қызметін атқарды; алайда, оның арадасу әрекеттері қабылданбады және 1336/37 жылдары ол Тирольді тастап, әкесінің пруссиялық крест жорығына қосылды. 1341 жылдың 1 қарашасының кешінде Джон Генри аңшылықтан үйге келгенде Маргарет күйеуін Тироль қалашығындағы резиденциясына кіргізбеді. Ашуланған Джон Генри ел аралап жүріп, ешбір ақсүйек үйінен баспана таба алмады. Ақырында ол Тироль жерлерін тастап кетуге мәжбүр болды және Аквилея патриархы Бертрам Санкт-Генесиус оны босқын ретінде қабылдады. Маргарет қайтадан бәсекелес әулеттерді бір-біріне қарсы ойнады және Виттельсбахтар әулетіне жүгіну арқылы Люксембургтердің кек алуынан құтылды: император Людовик IV-тің қатысуымен ол оның үлкен ұлы, Бранденбург маркграфы Людовик I-ге 1342 жылдың 10 ақпанында Меранда үйленді. Ол Джон Генриден ажырасуды ресми рәсімдеместен үйленгендіктен, Еуропа сахнасында үлкен дау туды және бұл жұпты Папа Климент VI эксклюзивке ұшыратты. Марграф Людовик Тироль ақсүйектерінің қолдауын алды және Маргареттің Джон Генриге жасаған некесін жарамсыз деп жариялады. Окхэмдік Уильям және Падуандық Марсилий ғалымдары орта ғасырдағы осы "бірінші азаматтық неке" қорғанысын қорғады, Джон Генри ешқашан некесін толыққанды орындамағанын мәлімдеді. Маргареттің бұрынғы қайын інісі Карл IV 1346 жылы император Людовикке қарсы неміс патшасы болып сайланды, келесі жылы Тирольде науқан ұйымдастырды және Тироль қамалын қоршауға алды; алайда, ол жеңіске жетпей, кек алу үшін Боцен және Меран қалаларын өртеп жіберді. Императордың қазан айындағы қайтысынан кейін Карл Люксембург билігін нығайта алды және өзінің жауыздық көзқарасынан бас тартты. Ол 1349 жылы Джон Генридің Премислид герцогы Николай II-нің қызы Опаваның Маргаретке қайта үйленуіне папаның келісімін алу үшін, канондық құқық бойынша ағасының Маргаретпен жасаған некесін бұзды. Графиня Людовикпен ұлы Майнхард III-ті Австрия герцогы Альберт II-нің кіші қызы Габсбургтік Маргаретке үйлендіру арқылы жаңа одақ құрды. Габсбургтердің көмегімен графиня мен оның екінші күйеуі 1359 жылы Папа Иннокентий VI-дан эксклюзивтен босатылды.

Зейнеткерлік

1361 жылы күйеуі Людовик кенеттен қайтыс болғаннан кейін, оның ұлы Майнхард III әкесінің орнына Жоғарғы Бавария герцогы және Тироль графы болды. Бірақ Майнхард екі жылдан соң, мұрагер қалдырмай, жиырма бір жасқа толуға бір ай жетпей қайтыс болды. Оның өлімі Бавария Ландсхут герцогы Стивен II-нің Виттельсбах туысының Тирольге шабуыл жасауына себеп болды. Стефан Бернабо Висконтипен одақтасып, Ландсхутты Майнхардтың Жоғарғы Бавария жерлерімен біріктірді және Тирольді де талап етті. Өзінің мұрасын жоғалту қаупіне қайтадан тап болған Маргарет, ақыры марқұм ұлының жекжаттысы, Габсбург герцогы (және өзін-өзі «архигерцог» деп жариялаған) Рудольф IV-ке Тироль графтығын беруге көнді. Ол соңынан оны Австрия иеліктерімен біріктірді. Тироль үшін болған қақтығыс 1369 жылы Рудольфтің інісі және мұрагері, Австрия герцогы Альберт III және Бавария герцогы Стефан II арасындағы Шардинг бейбіт шартымен шешілді. Маргарет қайтыс болғаннан кейін осы шарт бойынша қаржылық өтемақы төленуі тиіс болды. Маргарет 1369 жылы Венада жер аударылып жүргенде қайтыс болды және Миноритенкирхе шіркеуіне жерленді. Маргареттің феодалдық мұрагері оның ең жақын туысының ұлы, Арагонның Фредерик III, Сицилия аралының билеушісі болуы керек еді. Ол Каринтияның Отто III-нің жалғыз ұрпағы, Гориция-Тироль әулетінің соңғы билеушісі еді. Оның ұрпақтарынан кейін, 1401 жылы мұрагерлік Арагонның Иоаннасына, Фуа графинясына, ал 1407 жылы Неаполь патшайымы Арагонның Иоландасына (екі қыз да Арагон королі Иоанн I-нің қыздары) тиесілі болуы керек еді. Тек 1740 жылы осы тегі Тирольдің нақты иелерімен бірікті, қашан Мария Тереза, Арагон мұрагері Франциск III, Лотарингия герцогының әйелі, Тирольде де табысқа жетті.

Есімдіктер

Ажырасып, қайта үйленгені туралы қызу дау кезінде Маргарет Маульстах (сөзбе-сөз "қалта ауыз", Maultasche-ге қараңыз, яғни "фахиша" немесе "қатыгез әйел") деген лақап ат алды, бұл оның замандас шіркеулік насихатында қолданылған. Бұл эпитет алғаш рет 1366 жылы жазылған «Саксон әлемінің хроникасының» (Sächsische Weltchronik) жалғасында кездеседі; Флоренциялық хронист Филиппо Виллани оны Медуза деп атаған, сондай-ақ Криемхильд, Медуза, Моутпоке, Қалта ауыз, Сақ ауыз, Үлкен ауыз, Ауыз қап, Қалта ауызды, Тирольдің қасқыры, Ұсқынсыз герцогиня және Қалта аузымен жүретіндей әртүрлі лақаптармен белгілі болды. Оның замандастары, мысалы, хронист Джон Винтертур оны ерекше әдемі деп сипаттаған; алайда, замандас портреттерінің жоқтығынан Маульстах лақап аты әйелдің сыртқы келбеті деформацияланған деген кең тараған пікірге әкелді. Квентин Матсистің 1513 жылғы «Ұсқынсыз герцогиня» портреті (Леонардо да Винчи жасаған сангвиндік суреттің нұсқасы деп есептелген, бірақ соңғысы Матсистің көшірмесі болуы мүмкін) Маргаретті бейнелейтін болуы мүмкін, және бұл сурет Льюис Кэрроллдың «Алисаның әлемдегі оқиғалары» атты шығармасының иллюстрацияларындағы «Герцогиня» бейнесі үшін сэр Джон Тенниелге үлгі болды. 1816 жылы Якоб Гримм «Маргарет туралы аңыздарды» өзінің «Неміс сагалары» кітабына жинады, ал Лев Фойхтвангер оның тарихын 1923 жылғы «Ұсқынсыз герцогиня» романында пайдаланды. Маргареттің Каринтиядағы Хохостервиц бекінісін және оның сақ гарнизонын сәтсіз қоршауы туралы әңгіме психолог Пол Вацлавик тарапынан танымал болды.