Сербияның ұлттық символы – сербтік крест (ошақ қақпақтары). Елтаңба мен туда кіреді, Византиялық текті. "Бірлік сербтерді сақтайды" ұранымен байланысты.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Сербияның ұлттық символы
National symbol of Serbia
Сербия кресі, сондай-ақ Ошақтың белгісі деп те аталады, Сербияның ұлттық символдарының бірі болып табылады. Ол Сербияның елтаңбасы мен туында бейнеленген. Крест Византия империясының Палеологтар әулетінің тетраграммалық крест нышанына негізделген, бірақ сербтерде крест көбінесе қызыл түс фонда ақ түспен (алтын түс емес), бірақ алтын түспен де бейнеленуі мүмкін. Ол төрт "ошақ ұршығы" пішіні бар крест символынан тұрады, бастапқыда төрт грек әрпі "бета" (Β) болған. Серб дәстүрі бұл әріптерді XIII ғасырдың серб архиепископы Святой Саваға жатқызады және төрт "ошақ ұршығы" пішінін "С" әрпі ретінде түсіндіреді, ол "Тек бірлік сербтерді құтқарады" деген ұранымен байланысты. Серб кресі серб геральдикасында жиі қолданылады және серб бүркітімен бірге серб халқының ұлттық ерекшелігін көрсететін басты геральдикалық символ болып табылады.
The Serbian cross , also known as the Firesteels , is one of national symbols of Serbia. It is present on the coat of arms and flag of Serbia. The cross is based on a tetragrammic cross emblem of the Palaiologos dynasty of the Byzantine Empire, with the difference in Serbian use being that the cross is usually white on a red background, rather than gold on a red background (though it can be depicted in gold as well). It is composed of a cross symbol with four "fire striker" shapes, originally four Greek letters beta (Β). Serbian tradition attributes the letters to Saint Sava, the 13th century Archbishop of the Serbs, and interprets the four "fire striker" shapes as four Cyrillic letters "С", for the motto Only Unity Saves the Serbs The Serbian cross has been frequently used in Serbian heraldry, and along with Serbian eagle, is the main heraldic symbol which represent the national identity of the Serbian people.
Тарих
Отпен салынған айқыштар Рим дәуірінен бері символ ретінде қолданылып келеді, бірақ елтаңба немесе эмблема ретінде емес. Кейбір тарихшылар оны Константин Ұлының (306–337 ж.ж. билеген) императорлық туы – лабаруммен байланыстырады. 6 ғасырда төрт бөлімі бар (әріптермен немесе геральдикалық белгілермен) айқыш Византия монеталарында пайда болады. Бұл символ алғашқы крест жорығында (1096 ж.) крестшілер тарапынан қабылданды. Михаил VIII Палеолог (1261–1282 ж.ж. билеген) Византия империясын жаңғыртып келгенде, Палеологтар әулетінің императорлық ұранының бас әріптерімен (β) белгіленген символді қабылдады: «Патшалардың патшасы, патшаға көмек бер» (Βασιλεύ Βασιλέων Βασιλεί Βοήθει; Basileu Basileōn, Basilei Boithi). Ол тулар мен монеталарда қолданылған. Бұл символ императорлық ту – дивелльонда (διβελλιον) барлық басқа тулардың алдында қолданылды, оны Псевдо Кодинос (1347–1368 ж.ж.) «отпен салынған айқыш» (σταυρον μετα πυρεκβολων) деп қате жазды және 1350 жылғы Кастилияның «Conosçimiento de todos los reynos» атласында бейнеленді. Александр Соловьевтің жазуынша, батыс геральдикасында әріптерді қолдану жоқ. Сербияда қолданылған айқыштың ең көне сақталған тарихи көзі – Дечани май шамдары (Dečanski polijelej), ол король Стефан Милутинге (1282–1321 ж.ж. билеген), Високи Дечани монастырының негізін қалаушыға сыйлық ретінде берілген, қазір Прохор Пчиньский монастырында сақтаулы. Стоян Новакович серб айқышының ұлттық символ ретінде 1397 жылы Стефан Лазаревичтің билігі кезінде қолданыла бастағанын айтты. Сербия тарихшысы Станое Станоевич оның 1345 жылы Стефан Душанның императорлық мәртебеге көтерілуімен қолданысқа енгенін дәлелдеді. Орта ғасырларда Сербияда жабық оттықтары бар («грек стилі», β–B) және ашық оттықтары бар («серб стилі», C S) екі стиль де қолданылған. 1439 жылғы Габриэль де Валсеканың картасында Сербия бейнеленгенде серб айқышы мен бүркіті бірге қолданылған. Оңтүстік славян геральдикалық көздерінде (Иллирия елтаңбалары деп те аталады) серб айқышы Коренич Неорич елтаңбасында (1595 ж.) кездеседі, онда Сербияның елтаңбасы (Svrbiae) қызыл түс фондағы ақ айқыш түрінде, төрт оттығымен бейнеленген, сондай-ақ Мрнявчевич әулетінің елтаңбасы да осы суретпен, бірақ түстері ауыстырылып, айқыштың ортасында серб бүркіті бейнеленген. Мавро Орбинидің (1607 ж.) мәліметінше, оны Вукашин Мрнявчевич (патша, 1365–1371 ж.ж.) және князь Лазар Хребельянович (1371–1389 ж.ж. билеген) қолданған. Содан кейін ол Белград елтаңбасы II (шамамен 1600–1620 ж.ж.), Фойница елтаңбасы (1675–1688 ж.ж. аралығында), Станислав Рубичидің елтаңбасы (шамамен 1700 ж.) және Стемматография (1741 ж.) елтаңбаларында кездеседі, сонымен қатар шетелдік геральдикалық көздерде де қолданыла береді. 1691 жылы құрылған Карловци митрополиясы оны өз мөрінде қабылдады. Сербия революциясынан кейін серб айқышы барлық ресми серб елтаңбаларында пайда болды, 1947 жылы қабылданған серб елтаңбасынан басқа, онда айқыш алынып тасталды, орнына төрт стильді әріп «S» қалдырылды; Югославия үкіметі мұны «діни қауымдастықтар мен дінді жалпы түрде әлеуметтік және саяси жағынан ықпалсыздандыру» мақсатымен жасады. Милош Обренович 1825 жылы тұрақты армияның алғашқы бөлімдерін құрғанда серб айқышын әскери ту ретінде қабылдады.
Crosses with firesteels have been used since Roman times, as symbols, but not as coats of arms or emblems. Some historians connect it with the labarum, the Imperial flag of Constantine the Great (r. 306–337). In the 6th century the cross with four fields (with either letters or heraldry) appear on Byzantine coins. The symbol was adopted by the First Crusaders since the first event, People's Crusade (1096). Michael VIII Palaiologos (1261–1282) adopted the symbol when he resurrected the Byzantine Empire, with the initials (letters β) of the imperial motto of the Palaiologos dynasty: "King of Kings, help the King" (Βασιλεύ Βασιλέων Βασιλεί Βοήθει; Basileu Basileōn, Basilei Boithi). It was used in flags and coins. The symbol appears on the Imperial flag divellion (διβελλιον) used in front of all other banners, recorded by Pseudo Kodinos ( 1347–68) wrongly as "a cross with firesteels" (σταυρον μετα πυρεκβολων), and depicted in the Castilian Conosçimiento de todos los reynos atlas ( 1350). As Alexander Soloviev writes, the use of letters in western heraldry is nonexistent. The oldest preserved historical source of the cross used in Serbia is from the Dečani oil lamp (Dečanski polijelej), which was a gift to King Stefan Milutin (r. 1282–1321), the ktetor (founder) of Visoki Dečani, now preserved at the Monastery of Prohor Pčinjski. Stojan Novaković argued that the recorded use of the Serbian cross, as a national symbol, began in 1397, during the rule of Stefan Lazarević. Serbian historian Stanoje Stanojević argued that it entered its use in 1345, with Stefan Dušan's elevation to Emperor. In the Middle Ages, both the "Greek style", with closed fire steels (β–B), and the "Serbian syle", with open fire steels (C S), were used in Serbia. A 1439 map by Gabriel de Vallseca used both the Serbian cross and eagle when depicting Serbia. In South Slavic heraldic sources (also known as Illyrian Armorials), the Serbian cross is found in the Korenić Neorić Armorial (1595), which shows the coat of arms of Serbia (Svrbiae) as a white cross over a red background, with four firesteels, also depicting the Mrnjavčević noble house with the same design, with inverted colours and the Serbian eagle in the center of the cross. According to Mavro Orbini (1607), it was used by Vukašin Mrnjavčević (King, 1365–1371) and Prince Lazar Hrebeljanović (r. 1371–1389). Next, it is found in the Belgrade Armorial II (ca. 1600–1620), the Fojnica Armorial (between 1675 and 1688), the Armorial of Stanislaus Rubcich (c. 1700), and Stemmatographia (1741), while still continuing to be used in foreign heraldic sources. The Metropolitanate of Karlovci, established in 1691, adopted it in its seal. After the Serbian Revolution, the Serbian cross then appeared on all official Serbian coats of arms, except the Serbian coat of arms adopted in 1947, which had the cross removed, leaving four stylized S; this was done symbolically by the Yugoslav government to "socially curtail and politically marginalize religious communities and religion in general". Miloš Obrenović adopted the Serbian cross as the military flag when forming the first units of the regular army in 1825.