Кіріспе
HMAS Perth – екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Австралия корольдік теңіз флоты (RAN) пайдаланған, модификацияланған Leander класындағы үш жеңіл крейсердің бірі. Ол 1930 жылдардың ортасында Ұлыбритания корольдік теңіз флоты (RN) үшін салынды және 1936 жылы HMS Amphion деп аталды. Кеме келесі бірнеше жыл Африкадағы Бас қолбасшының флагманы ретінде қызмет етті. 1939 жылы RAN-ға берілді және HMAS Perth деп қайта аталды. Екінші дүниежүзілік соғыс 1940 жылдың қыркүйегінде басталғанда, кеме алты ай бойы Батыс Атлантика және Кариб теңізінде неміс кемелерін іздеді және конвойларды сүйемелдеді. 1940 жылдың басында үйге қайтаруға бұйрық берілді. Австралия суларында осы сияқты міндеттерді атқаруын жалғастырды, содан кейін 1940 жылдың соңында Жерорта теңіз флотына ауыстырылды. Perth 1941 жылдың басында Мальтаға көптеген конвойларды сүйемелдеуге көмектесті және наурыз айында Матапан шайқасында белсенді қатыспады. Грекия мен Критке конвойларды жеткізді және жеңіске жеткен Осі күштерінің алдында екі елден де одақтас әскерлерін эвакуациялауға көмектесті. Кеме 1941 жылдың мамырында Криттен эвакуациялау кезінде Осі авиациясынан ауыр зақым алды. Жөндеу жұмыстары 1941 жылдың маусымында аяқталғаннан кейін, Perth Сирия-Ливан кампаниясы кезінде жағалаудағы одақтас күштерге артиллериялық қолдау көрсетті және Виши Франциясының нысаналарын бомбалады. 1941 жылдың ортасында Австралияға оралды және соғыстың басында атқарған міндеттерін жалғастырды. Кеме Тынық мұхитындағы соғыс 1941 жылдың желтоқсанында басталғаннан кейін де осы міндеттерді атқаруын жалғастырды. 1942 жылдың ақпанында Жапон шабуылынан Голландтың Шығыс Индиясын қорғауға көмектесу үшін Америка-Британ-Голланд-Австралиялық Бірлестік командованиесіне (ABDACOM) берілді. Perth Ява теңізіндегі шайқаста зақым алмады, бірақ Сунда бұғазы шайқасында Жапон императорлық теңіз күштерінің торпедалық шабуылынан батып кетті. Кеме экипажының жартысынан астамы қаза тапты, ал аман қалғандардың үштен екісі ғана тұтқыннан босап, соғыстан кейін үйлеріне оралды. Кеменің құлғындары 1967 жылы табылған және жақсы сақталған. 2013 жылға қарай, құлғындар индонезиялық рұқсатсыз теңіз құтқарушылары тарапынан тоналған және төрт жылдан кейін одан да нашар күйде болды.
HMAS Perth was one of three modified Leander class light cruisers used by the Royal Australian Navy (RAN) during the early part of World War II. She was built for the Royal Navy (RN) in the mid 1930s and was commissioned as HMS Amphion in 1936. The ship spent the next several years as flagship of the Commander in Chief, Africa before she was transferred to the RAN in 1939 and renamed as HMAS Perth. At the start of World War II in September, the ship patrolled the Western Atlantic and the Caribbean in search of German shipping and escorting convoys for six months before she was ordered home in early 1940. The ship continued the same types of duties in Australian waters before she was transferred to the Mediterranean Fleet at the end of 1940. Perth then helped to escort numerous convoys to Malta in early 1941 and played a minor role in the Battle of Cape Matapan in March. She escorted convoys to Greece and Crete and helped to evacuate Allied troops from both places in the face of the victorious Axis forces. The ship was badly damaged by Axis aircraft in May during the evacuation of Crete. After repairs were completed in June, Perth provided naval gunfire support to Allied forces ashore during the Syria Lebanon Campaign and bombarded Vichy French targets. She returned to Australia in mid 1941 and was tasked with the same sorts of missions as she had been performing at the beginning of the war. The ship continued to perform these tasks after the start of the Pacific War in December until she was transferred to the American British Dutch Australian Command in February 1942 to help defend the Dutch East Indies against the Japanese. Perth was not damaged during the Battle of the Java Sea, but was torpedoed and sunk by the Imperial Japanese Navy at the Battle of Sunda Strait immediately afterwards. Over half her crew was killed in the battle and only about two thirds of the survivors survived captivity to return home after the war. The ship's wreck was discovered in 1967 and was essentially intact; by 2013 the wreck had been partially stripped by unauthorised Indonesian marine salvagers and was in even worse condition four years later.
Дизайн және сипаттама
Леандер класының крейсерлерінің конструкциясы 1932–1933 жылдарғы Әскери-теңіз бағдарламасына бейімделді, олардың қозғалтқыш машиналарын жеке бөлімдерге бөлу мақсатында. Бұл олардың тірі қалу мүмкіндігін арттыруға бағытталған, себебі жұптасқан қазандықтар мен бу турбиналарының әрбір бөлімі дербес жұмыс істей алатын және бір соққы кемені тоқтатып тастамайтын еді. Салынған күйінде Амфионның жалпы ұзындығы 562 фут (171 м), перпендикулярлар арасындағы ұзындығы 530 фут (162 м), ені 56 фут (17 м) және толық жүктемеде суға бату тереңдігі 19 фут (6 м) болды. Кеме стандартты жүктемеде және толық жүктемеде суырып алатын. Бұл оның толық жүктемедегі метацентрлік биіктігі 1,37 метрге тең екенін көрсетті. Оның экипажы 36 офицер және 586 сарбазды құрады. Кемелердің жанармай қоры оларды сағатта шамамен жүзуге жететін мөлшерде болды.
Қару-жарақ пен қорғаныс
Модификацияланған Леандер класының негізгі қаруы сегіз BL Mk XXIII зеңбірегінен тұрды, олар суперпозициялық екі қос зеңбірек мұнарасы түрінде кеменің үстін құрылысының алды мен арт жағында орналасқан. Олардың қосалқы қарулануы төрт QF Mk V зеңбірегінен, ашық бірлі орнатуда, артқы түтікке қатар орналасқан. Ұзақ емес қашықтықтағы әуе қорғанысы үшін кемеде Викерс АА пулеметтеріне арналған үш төрттік орнату орнатылған. Сондай-ақ, олар екі жақта орналасқан, әрқайсысы екі төрттік су үстіндегі торпедалық аппараттан сегіз торпедалық аппаратпен қаруланған. Кеменің көп бөлігін қорғайтын броняның көп бөлігі цементтелмеген бронядан тұрды. Машиналық бөлімшелер су сызығының белдеуімен қорғалған, ал олардың үстіндегі палуба жоғары созылатын болаттан жасалған. Магазиндердің қабырғалары бронялық пластиналардан, ал төбелері пластиналармен қорғалған.
Құрылыс және мансап
Amphion бастапқыда 1931–1932 жылдарғы Әскери-теңіз бағдарламасының бөлігі ретінде Royal Navy үшін тапсырыс берілді, бірақ модификацияланған Leander класының дизайны аяқталғанша тапсырыс тоқтатылды. Кеме 1933 жылғы 26 маусымда Портсмут қаласындағы HM Dockyard кемежайында салынды және 1934 жылғы 27 шілдеде Тичфилд маркизасымен суға түсірілді. Amphion 1936 жылғы 15 маусымда қолданысқа беріліп, 6 шілдеде құрылысы аяқталды. 1939 жылдың басында кеме қайта жабдықталды, оның Mk V төрт дюймдік зеңбіректері төрт екі зеңбіректік орналыммен алмастырылды, олар QF төрт дюймдік Mk XVI екі мақсатты зеңбіректер болды. Айналмалы ұшақ катапульті мен оған қосымша кранның негізі де орнатылды.
Австралиялық қызмет
Амфион Корольдік теңіз күштеріне сатылып, 1939 жылғы 29 маусымда қызметке енгізілді. 10 шілдеде Кент герцогинясы Марина оны HMAS Perth деп қайта атады. Австралия қызметіне кірген кезде кеменің экипажы 646 адамды құрады (35 офицер және 611 сарбаз). Тамыз айының басында Австралияға жол тартқанда, Перт 1939 жылғы Нью-Йорк әлемдік көрмесінде елдің өкілі болды.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Перт Австралияға қарай жолда Венесуэла жағалауында болды. Бастапқыда ол Кариб теңізі мен Атлантиканың батысындағы Ұлыбританияның жалғыз соғыс кемесі болғандықтан, крейсер аймақта неміс кемелерін іздеуді бастады. Перт 1940 жылдың наурызына дейін бұл аймақтан шықпады, Панама каналы арқылы өтіп, 31 наурызда алғаш рет Австралия суларына жетті. Келуден кейін Перт 29 сәуірге дейін Сиднейдегі Гарден-Айленд теңіз базасында қайта жабдықталды, осы кезде оның катапульті орнатылды. Ол бастапқыда Supermarine Seagull V, кейін Supermarine Walrus ұшақтарын алып жүрді. Кеме мамыр айында Австралия жағалауында конвойлерді сүйемелдеу және патрульдеу міндетіне тағайындалды. 6 маусымда капитан сэр Филип Бойер Смит, Bt. Перттің басқаруын қабылдады, ал контр-адмирал Джон Крейс Австралия эскадрильясының командирі ретінде крейсерде туын көтерді. Бұл міндеттер 1940 жылдың қарашасына дейін жалғасты, содан кейін ол Жерорта теңізіне жөнелтілді. Жолда Австралиядан Қызыл теңізге конвойді сүйемелдеп келген Перт, Қызыл теңізде қысқа уақыт сүйемелдегеннен кейін 24 желтоқсанда Мысырдың Александрия қаласына жетті. Ол Жерорта теңізінің 7-ші крейсерлік эскадрильясына тағайындалды. 1941 жылдың қаңтар айының басында "Экцесс" операциясы кезінде кеме Жерорта теңізі флотының басқа күштерімен бірге Мальтадан Александрияға конвойді сүйемелдеді. 16 қаңтарда Мальтаның Гранд-Харбор портында тоқтағанда, Перт бомба жарылысынан зақымданып, уақытша қуатын жойды және су батты. Бомбалау кезінде оның экипажы оқ-дәрі кемесіндегі өртті сөндіруге көмектесті және зақымдалған ұшақ тасымалдағышқа көмек көрсетті. Крейсер сол күні кешке Мальтадан шығып, 18-і Александрияға жетті, онда уақытша жөндеуге кемежайға кірді. 22 қаңтарда ол Illustrious кездесуіне шығып, оны Александрияға сүйемелдеді, содан кейін Грекияға оралды. Александрияға қайта жөндеуге келгенде, Перт 6/7 ақпан түнінде портқа жақындағанда қатты құмдауылға тап болды. Таңертең Австралияның премьер-министрі Роберт Мензиес кемені тексеруге келетінін және оның келуіне дейін кемені тазалау қажеттігін білді. Кеме 9 ақпанда құрғақ докқа кірді және онда 10 күн болды. Осы уақыт ішінде оның катапульті алынып, орнына екі итальяндық Breda зениттік пушкасы орнатылды. Сонымен қатар, 286 типті айналмасыз іздеу радарі орнатылды. 27-сі таңертең ол Италияның Додеканез аралдарындағы Түркия жағалауындағы Кастеллоризо аралына шабуыл жасау үшін күштер жеткізетін эсминецтерді сүйемелдеді. Сол түні британдық кемелер итальяндық гарнизонды күшейткенін анықтады. Армия командирлері гарнизон олардан көп болғандықтан аралдан эвакуациялауға шешім қабылдады.
Грекия шайқасы
7 наурыздан бастап Перт Грекияны күшейтуге қолдау көрсетті, Александриядан Пирейге сарбаздарды тасымалдады және Грекия мен Крит арасындағы теңізді күзетті. 17–24 наурызда ол Мальтаға тағы бір конвойды сүйемелдеді. Перт 26–29 наурыздағы Матапан шайқасында шағын рөл атқарды, өйткені оның эскадрильясын итальяндық флот байқап, британдық флоттың бас күшіне шегінгенде қуды. Шайқаста зақым алмаған ол бұрынғы міндеттерін жалғастырды. Сәуір айында кемеге төрт еселенген 2 фунттық Mk VIII "пом-пом" зениттік пулеметі орнатылды. 18–20 сәуірде Мальтаға конвойді сүйемелдеді. Қайтар жолда 21 сәуірде таңертең Триполи портын бомбалаған Жерорта теңіз флотының линкорларын жапты. 25 сәуірде кеме Грекиядан одақтас әскерлерін эвакуациялауға көмектесуге жіберілді. Әскерлер мен бежендерді түнде тиеді, бұл ось күштерінің араласу мүмкіндігін азайту үшін, ал кемелер таңертең жағадан алыс болу үшін уақтылы кететін қатаң бұйрық алды, тіпті әскерлер жағада қалған жағдайда да. 28/29 сәуір түнінде Бойер Смит Каламатадан әскерлерді эвакуациялауға жіберілген күшке жетекшілік етті. Ол порттағы жағдайды бақылау үшін эсминец жіберді, ал қалған кемелері жағалауда қалды. Эсминец порттағы ұрыс туралы хабарлағаннан кейін, ол кемелерін порттағы өрттер мен жарылыстарда көзге түсіру қаупіне бармауға шешті және Критке қайтуға бұйрық берді. Эсминец порт қауіпсіз деп хабарлаған кезде Бойер Смит қайтуға кеш болғанын сезінді. Крейсер майдың басында "Тигр" конвойын Мальта мен Александрия арасында сүйемелдеді. 20 мамырда немістер Критке шабуыл жасаған кезде Перт Криттің солтүстік-шығысындағы Касос бұғазы маңында патрульдеген екі крейсер мен төрт эсминецтен тұратын C күшінің құрамында болды. Келесі күні олар неміс және итальяндық ұшақтарының қайта-қайта шабуылына ұшырады, нәтижесінде бір эсминец батты. Енді D күшіне қарастырылған Перт және оның серіктері 22-сі таңертең итальяндық торпедалық кеме Sagittario сүйемелдеген неміс шабуылдық конвойын ұстады. Перт 08:47-де негізгі конвойды байқағанға дейін басқа конвойдан артта қалған кемені баттырды. Торпедалық кеме артта қалғандарды жинауға тырысты, оның командирі конвойына түтін жабын жасауға және одақтас кемелерге тиімсіз шабуыл жасауға бұйрық берді. Оның бұрылуы және түтін жабынынан көрінудің нашарлауы, сондай-ақ кемелерді шрапнельмен шашыратқан қайта-қайта әуе шабуылдары конвойдың екі кемеден айырылып қашуына мүмкіндік берді. Александрияға оралғаннан кейін Перт бірнеше күн жөндеуде болды. 28 мамыр күні кешке кеме үш крейсер, үш эсминец және әскерлік кемеден тұратын D күшіне тағайындалды, олар неміс парашютистері жеңілгеннен кейін Криттің оңтүстік жағалауындағы шағын порт – Сфакиядан сарбаздарды эвакуациялауға жіберілді. Пертте екі шағын десанттық қайық болды. Келесі күні одақтас кемелерге шабуыл жасалмады, олар сарбаздарды тиеп алып, 30-ы таңертеңгіге дейін кетіп қалды. 09:30-дан бастап D күшіне неміс ұшақтары бірнеше рет шабуыл жасады, Перт бірнеше рет қашып құтылуға асықты, содан кейін 10:00-дан сәл бұрын алдыңғы қазандық бөліміне түскен бомбадан зардап шекті, нәтижесінде 4 теңізшісі мен 1,188 сарбаздың 9-ы қаза тапты. Жарылыс қуатын уақытша тоқтатты және крейсер жарты сағаттан кейін қалпына келтірілгенге дейін тоқтады. Сонымен қатар, оң жақ штурвалдың ішкі білігі бүлінген, кемелік асхана, жоғары бұрышты атыс басқару компьютері, алты дюймдік зеңбіректерге арналған Адмиралтействоның атыс басқару кестесі зақымдалды және корпустың көптеген бөліктерінен су ағып шықты. Крейсер келесі күні Александрияға жетіп, 22 маусымға дейін жөндеуде болды. Перт үш күннен кейін Виши Сириясы мен Ливаны басып алуға қатысу үшін Хайфаға (Британдық Палестина) аттанды. 27-сі күні ол Дамур маңында мина өрісін орнатуға көмектесті, содан кейін одақтас күштерге оқпен қолдау көрсетті және 15 шілдеде Александрияға оралғанға дейін Виши нысандарын бомбалады. Ол өз қарындасымен алмасуды күтіп тұрғанда төрт еселенген "пом-пом" және екі Бреда пулеметтері алынып тасталды және оның катапульты қайта орнатылды.
Тынық мұхитқа қайта оралу
Перт тұрақты жөндеу үшін Австралияға оралып, 12 тамызда Сиднейге келді. Экипаждың жағаға шығуы сол күні Мензистің сөйлеген сөзіне байланысты кешіктірілді, ол жақсы қабылданалмады. Қажетті жөндеулерден басқа, 286 типті радары алынып тасталды және оның кормасында екі төрттік 0,5 дюймдік пулемет орнатылды. Сонымен қатар, ол, басты мұнаралардың төбесінде және көпірге жақын суперструктурада жеке орнатылған төрт 20 миллиметрлік «Оерликон» зениттік пушкаларын алған болуы мүмкін. Бойер Смит қызметтен босатылып, 1 қыркүйекте Ұлыбританияға қайтарылды, ал капитан Гектор Уоллер 24 қазанда команданы қабылдады. Кокату аралындағы жөндеу жұмыстары бір айға кешіктірілді, себебі өрт көпірдің төбесіндегі директорлық басқару мұнарасына апаратын электр кабельдерін балқытып жіберді. 24 қарашада кеме толық қуатпен теңіз сынақтарын өткізді. Жөндеу жұмыстары аяқталғаннан кейін Перт және ауыр крейсер 12 желтоқсанда Сиднейден Брисбенге бағыт алды. Үш күннен кейін олар жеңіл крейсермен кездесіп, Пенсакола конвойының ауыр эскорты ретінде құрылды. Перт 1942 жылдың қаңтар айының соңына дейін отандық суларда конвойды сүйемелдеу міндетін атқарды. Перт Канберра жөндеуден өткен кезде АНЗАК аймағының шығыс суларында қалуға жоспарланған. Соғыс кабинеті АҚШ-тың Пертті Америкалық-Британдық-Голландтық-Австралиялық (ABDA) аймағына жөнелту туралы өтінішін қабылдады және осыған байланысты ABDA-ға бағыт алған конвойды сүйемелдеуге келісті. 31 қаңтарда Перт Сиднейден шығып, 10 ақпанда Австралияның Фримантль портына жетті және 15 ақпанда төрт бос мұнай танкері мен екі жүк кемесінен тұратын конвойды сүйемелдеуге кірісті, мақсаты жапон шапқыншылығынан бұрын Голландтық Оңтүстік Азиядан мүмкін көп мұнайды алу болды. Сингапурдың жаулануы (Палембанг портына қауіп төндіргеннен кейін) Перт пен жүк кемесінен басқа барлық кемелер Фримантльге қайтаруға бұйрық берілді. Жолда голланд кемелері және қосылғанмен, операция 21 ақпанда, кемелер Ява мен Суматраны бөліп тұрған Сунда бұғазынан алысқанда тоқтатылды. Перт қалған үш кемені Фримантльге жақын жерге дейін сүйемелдеді, содан кейін солтүстікке бұрылып ABDA-ның Батыс шабуыл тобына қосылды. 24 ақпанда ол Явадағы Танжунг Приок портына жетті және сол күні жапон авиациясының шабуылынан зардап көрмеді.
Ява теңізіндегі шайқас
Голландский разведывательный самолет 25-го числа обнаружил японский восточный ударный флот, направлявшийся к месту высадки к западу от Сурабаи, Ява. Перт, вместе с британским тяжелым крейсером и эсминцами , и , затем направился в Сурабаю, где присоединился к восточной ударной группе ABDA под командованием контр-адмирала Карела Дормана. В состав группы входили тяжелые крейсеры «Эксетер» и «Хьюстон», три легких крейсера (флагман Дормана , и «Перт»), пять современных эсминцев (три британских и два голландских) и четыре старых американских эсминца. Вечером 26-го они вышли в безуспешных поисках японских кораблей. Японцы получили донесения о том, что союзные корабли находятся вблизи их запланированного маршрута в 11:00 27-го числа. Их крейсеры запустили гидросамолеты для подтверждения этих донесений и обнаружили корабли Дормана, направлявшиеся на восток в 12:35. Через пять минут Дорман повернул на юг для дозаправки в Сурабае. Японцы заметили этот поворот и решили продолжить высадку в 13:40. Вскоре после того, как союзные корабли прошли через минное поле, охраняющее вход в гавань, Дорман получил донесение в 14:27 о том, что японские корабли находятся к северо-западу от Сурабаи. Он почти немедленно изменил курс, намереваясь атаковать конвой. Японские гидросамолеты наблюдали за его маневрами, несмотря на атаки союзных истребителей в 14:18 и 14:30, и их отчет застал ударную силу японцев широко рассредоточенной, готовящейся к высадке в тот же вечер. «Электра» обнаружила японский легкий крейсер «Джинцу» в 16:12, который повернул на юго-запад и вскоре открыл огонь с расстояния . Тяжелый крейсер «Начи», отставая далеко позади, открыл огонь по в 16:17. Союзные тяжелые крейсеры ответили на огонь «Начи» через три минуты. В 16:21 Дорман слегка повернул на юг, чтобы не дать японцам пересечь его «Т», а контр-адмирал Такео Такаги, командующий силами сопровождения конвоя, слегка отклонился, чтобы увеличить дистанцию, поскольку стрельба с обеих сторон была точной, хотя попаданий не было. Дорман повернул на юго-запад в 16:27, чтобы лучше предотвратить пересечение его «Т», маневр, который сохранил дистанцию слишком большой для того, чтобы легкие крейсеры союзников могли внести свой вклад в огонь. Обе японские эскадры эсминцев маневрировали в это время, чтобы совершить торпедные атаки, используя свои мощные торпеды типа 93 «Длинный копье». Флагманские корабли обеих эскадр открыли огонь, начиная с 16:30, а эсминцы 4-й эскадры эсминцев контр-адмирала Сёдзи Нисимуры последовали за ними между 16:40 и 16:45 с дистанции , с общей численностью 31 торпеды, нацеленной на союзные корабли, все из которых промахнулись. Сестринский корабль «Начи», японский крейсер «Хагуро», внес восемь торпед в 16:52 с большой дистанции, которые также промахнулись. Артиллерийская дуэль продолжалась, пока запускались торпеды, и «Перт» доложил о «плотных залпах, падающих вокруг [корабля], сначала коротко, затем в 25 ярдах». Примерно через десять минут Такаги понял, что союзные корабли приближаются к маршруту конвоя, и приказал всеобщую атаку, чтобы не дать им достичь конвоя. Примерно в то же время Дорман слегка повернул на север, сокращая дистанцию. В 17:08 один из 203-миллиметровых снарядов «Хагуро» попал в «Эксетер» на расстоянии 22 000 ярдов, взорвавшись внутри одного из его котельных отделений. Снаряд вызвал пожар на корабле и вывел из строя шесть из восьми его котлов, снизив скорость до 5 узлов. Британский крейсер вышел из строя и быстро начал терять скорость. Следующие крейсеры предположили, что этот поворот был преднамеренным, и последовали за «Эксетером»; как только Уоллер понял, что она была выведена из строя, он приказал «Перту» окружить ее, создав дымовую завесу, чтобы скрыть ее. Затем «Хагуро» снова запустил свою торпедную батарею с 22 000 ярдов, одна торпеда попала в эсминец «Кортенаер», который разорвало пополам и он затонул. Дорману потребовалось некоторое время, чтобы перегруппировать свои силы, и он приказал «Эксетеру» вернуться в Сурабаю, в сопровождении британских эсминцев и уцелевшего голландского эсминца. Оставшиеся корабли выпустили большое количество дыма и кружили, пока японцы пытались потопить поврежденный корабль торпедами. Легкие крейсеры первыми открыли огонь в 17:50, за ними последовали тяжелые крейсеры и эсминцы; всего 98 торпед, все из которых промахнулись. Два британских эсминца прорвались сквозь дым в попытке сорвать атаки, «Электра» затонула в этом маневре, а союзные крейсеры взяли курс параллельно курсу «Эксетера». В 18:10 американские эсминцы также вырвались из дыма и выпустили 24 свои торпеды по «Начи» и «Хагуро», все из которых промахнулись. К этому времени Такаги увидел маяк в Сурабае и решил прервать контакт в сгущающихся сумерках, чтобы ни один из его кораблей не попал в минное поле, охраняющее порт. В 18:12 «Перт» заявил о попадании в «Хагуро», но послевоенные исследования показали, что крейсер не был поврежден во время битвы. Дорман был полон решимости продолжить битву и изменил курс в 18:31, и его корабли были замечены на новом курсе в 18:46. Японские корабли были широко рассредоточены после их атак, и Такаги потребовалось некоторое время, чтобы организовать их. В то же время Нисимура приказал конвою вторжения повернуть на запад в 19:04. После короткого столкновения с «Джинцу» Дорман решил отступить, а затем окружить японские эскорты с юга в 21:00. Американские эсминцы, испытывая нехватку топлива и торпед, независимо решили вернуться в Сурабаю в то же время. Когда Дорман поворачивал свои корабли на север в 21:25, «Юпитер» наткнулся на голландскую мину и потерял всю мощность, прежде чем затонуть. В это время Такаги знал о маневрах Дормана, поскольку один из гидросамолетов «Джинцу» сбрасывал осветительные ракеты, чтобы отслеживать союзные корабли. В 21:20 гидросамолет «Нака» сменил его, но потерял связь с Такаги в 22:00, оставив обе стороны слепо искать. В 23:02 наблюдатели «Начи» заметили союзные крейсеры, и сестринские корабли маневрировали, чтобы нанести торпедную атаку. Корабли Дормана заметили японские крейсеры примерно в то же время и открыли огонь в 23:10. «Начи» выпустил свою торпедную батарею, и одна из этих торпед попала в «Яву», которая разорвалась пополам и затонула. Тем временем «Хагуро» последовал за ней своей торпедной батареей, одна из которых попала в «Де Рейтер», который затонул из-за прогрессирующего затопления в течение трех часов. «Перт» и «Хьюстон» были единственными крупными союзными кораблями, пережившими битву, и они отошли в Танджунг-Приок утром 28 февраля. Оба корабля попытались пополнить запасы, но нехватка топлива означала, что «Перт» мог загрузить только половину своей обычной емкости топлива, а отсутствие боеприпасов оставило ему всего 160 шестидюймовых снарядов после предыдущего дня. Крейсерам и голландскому эсминцу было приказано отправиться в Чилатджап через Зондский пролив той же ночью.
Сунда бұғазы шайқасы
Перт пен Хьюстон 19:00-де (Эверсен кешіктірілді), отын мен оқ-дәрісі аз, Перт жетекші болды, өйткені Уоллер аға офицер ретінде жалпы командалықты жүзеге асырды. Одақтастар Санда бұғазында жау кемелері жоқ деп сенді, бірақ жапондық батыс шабуыл күштері Яваның солтүстік-батыс ұшындағы Бантам шығанағында олардың білместен жиналды. Крейсерлер батысқа қарай бет алғанда, 22:39-да шығанақтың шығысында патрульдеу кезінде жапондық эсминец Фубуки оларды байқады. Хараның флагманы, жеңіл крейсер жапон крейсері Натори оларды 22:48-де байқады; Хара 22:59-да силуэттердің жау крейсерлері екеніне және Перт пен Хьюстонды көліктерден алшақтату үшін Наториді әйел ретінде пайдалануға ниеттенгенін түйіндеді. 23:06-да Перттегі қарауылшылар белгісіз кемені көріп, оған шақыру жіберді, Австралия корветтерінің бірін көретінін күтті. Кемеден түсініксіз жауап келгенде және кеме бұрылып, түтін шығарғанда, Уоллер жапондық эсминецтің (жапондық эсминец Харуказе) силуэтін танып, оны қуып солтүстікке бұрылып, 23:15-те атыс ашты. Фубуки Хьюстонның артында болды, одақтас кемелер солтүстікке бұрылғанда. Ол 9 топырақ 61 сантиметрлік 90 типті торпеданы, сондай-ақ 16 оқты атып жіберді, барлығы да өтпеді. Уоллердің жақын маңдағы эсминецтердің қимылдарына жауап беретінін түсінген Хара, Уоллер атыс ашқанда жоспарын тоқтатты және барлық кемелерін шабуылға шақырды. Харуказедің бауырласы, жапондық эсминец Хатаказе, Пертке қарсы атыс ашып, 23:38-де солтүстік-шығысқа бұрылуға дейін бірінші болды. Крейсер екі рет жеңіл снарядтармен соқтығысты, біріншісі 23:26-да, ал екіншісі алты минуттан кейін, бірақ аз ғана зақымдалды. 23:40-тан сәл бұрын, "Хацуюки" және "Шираюки" атты жапондық эсминецтер тоғыз торпедалық түтіктерін босатып, түтін жамылғысымен кері бұрылды. Перт соңғысының көпіріне алты дюймдік снарядпен соққы беріп, 1 адамды өлтіріп, тағы 11-ін жарақаттады. Бұл торпедалардың ешқайсысы да нысанаға тимеді, ал Уоллердің кемелері оңтүстік және батысқа айналып өтті. Харуказе, Хатаказе және олардың бауырласы, жапондық эсминец Асаказе шабуылға жақындады, бірақ бұрынғы кемеге одақтастардың снарядтары кем дегенде үш рет тиді, үш адамды өлтіріп, 15-ін жарақаттады. Ол формациядан шығып, Хатаказе крейсерлерді айналып өтетін жиі кездесетін қауіптерге байланысты оқ атуға мүмкіндік алмады. Асаказе өзінің алты торпедасын атуға қабілетті болды, бірақ олар да сәтсіз аяқталды. 23:44-те Натори Пертке өзінің қаруларынан 29 снарядпен шабуыл жасады және екі минуттан кейін бұрылып кетуден бұрын, белгілі бір әсері жоқ төрт торпеда атып жіберді. Осы уақытқа дейін эсминецтер ауыр крейсерлердің от желісінде болған жоқ, жапон крейсері Микума және оның бауырласы Могами Пертті алты торпедамен 23:49-да нысанаға алды, олардың ешқайсысы да нысанаға тимеді. Осы уақытқа дейін Перт пен Хьюстон жапондық ауыр крейсерлерге оқ атуды бастады, бірақ үнемі олардың алдында атып жатты, мүмкін, өйткені екі кеме де паравандарды ағызатын, бұл олардың бұрыштық толқынының көлемін ұлғайтып, одақтас кемелерді жылдамдығын асыра бағалауға мәжбүр етті. Перт 23:50 шамасында аз ғана соққы алды. Бағытын өзгертіп, қашықтықты аздап жақындатқаннан кейін, Могами мен Микума 23:52-де Хьюстонға негізгі қаруларымен от ашты, іздеу шамдарын пайдаланды. Үш минуттан кейін одақтас кемесі Микумаға соққы беріп, алты адамды өлтіріп, он бір адамды жарақаттады. Перт жаттығу оқтарын атып жатқанда, Харуказе мен Хатаказе арасына жақындап, араларындағы 11 торпеданы 23:56 мен 23:58 аралығында атып жіберді. Екі минуттан кейін жапондық эсминец Ширакумо және жапондық эсминец Муракумо тоғыздан атып, Натори тағы төртеуін атып жіберді. Бұл кезде жапондық эсминец Шикинамидің ауыр крейсерлерді сүйрейтін винті зақымдалды. Уоллер екінші торпедадан кейін кемені тастап кету туралы бұйрық берді. Кемелердің жақын аралықтан атқан атысынан кейін Перт сол жағына қарай бұрылып, 1942 жылдың 1 наурызында сағат 00:25-те суға батып, 353 адам қаза тапты: 342 RAN (оның ішінде Уоллер), 5 Корольдік теңіз күштері, 3 Корольдік Австралия әуе күштері және 3 азаматтық асхана қызметкерлері.
Рұқсат етілмеген құтқару
Дэвид Бурчелл 1967 жылы кеменің құлауын анықтады; сол кезде кеме жақсы сақталған, бір жағына қарай жатып, шамамен тереңдікте жатқан. 2013 жылдың соңында суға түсушілер Перт кемесінің индонезиялық рұқсатсыз теңіз құтқарушыларымен тоналып жатқанын анықтады. Қыркүйектегі хабарларға сәйкес, кранды баржалар кеменің көп бөлігін, алдыңғы мұнараларын және алдыңғы палубасын алып тастаған, ал жарылғыш заттар кемені оңай іздеу үшін бөлшектеген. Бұл әрекеттер кеме жатқан жердің құрылымдық тұғырлығын бұзды және қару-жарақ пен мұнай бактерілерін ашып қоюы мүмкін. Перт кемесі ЮНЕСКО-ның Су асты мәдени мұрасын қорғау конвенциясы бойынша (Австралия мен Индонезия келісімге қол қоймады) немесе екі елдің заңнамасы бойынша соғыс қабірі ретінде қорғалмайды. Перт кемесінің тоналуы туралы 2013 жылдың желтоқсанына дейін жарияланбады; Австралияның хабар тарату корпорациясы үкіметтік ведомстволар Австралия мен Индонезия арасындағы қарым-қатынасты нашарлатудан сақтау үшін мәселені жасыруға тырысқан деп болжады, әсіресе Австралия-Индонезия тыңшылық дауынан кейін. 2015 жылдың қазан айында АҚШ және Индонезия теңіз күштерінің суға түсушілері Перт пен Хьюстонды тоғыз күндік сапарға шықты. Суға түсушілер екі кеменің жағдайын тіркеді және рұқсатсыз құтқару белгілерін анықтады. Бұл операция Жакартада Жава теңізіндегі соғыс кемелерінің құлауын сақтау және рұқсатсыз құтқаруды болдырмау бойынша конференцияға дайындық болды. RAN капитан Уоллердің құрметіне бір суасты кемесіне ат қойды. HMAS Perth Memorial Regatta жыл сайын Уоллер, экипаж және кеме құрметіне Перттегі Недлендс Яхта клубымен өткізіледі. Перт крейсерінің және соғыс салдарынан зардап шеккен соғыс кемесінің алғашқы қоңыраулары Перт қалалық әкімдігінде көрсетіледі. Фримантлдағы Король алаңындағы Сент-Джонс Англикан шіркеуінде ескерткіш тақта орнатылған, ал шіркеуде жыл сайын ақпан айының соңында еске алу шарасы өткізіледі. HMAS Perth – Арлингтон ұлттық зиратында еске алынған жалғыз шетелдік әскери кеме.