Кіріспе

RMS Alcantara – Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін бірнеше апта ғана қызметке кірген, 1915 жылы қаруланған сауда крейсеріне айналдырылған және 1916 жылдың 29 ақпанындағы шайқаста неміс қаруланған сауда крейсерімен күресіп батып кеткен мұхит лайнері.

Теңіз кемесі

Говандағы Харланд пен Вольф "Royal Mail Steam Packet Company" үшін "Алькантара" лайнерін салған. Ол RMSP-нің "A сериясы" лайнерлерінің кейінгі мүшелерінің бірі болды, ол 1905 жылы басталған RMS Aragon лайнерімен басталды. "A сериясы" соңғы төрт кемесінің барлығы сияқты, "Алькантара" да үш бұрандалы пропеллерге ие болды. Төрт цилиндрлі үш есе кеңейтілетін бу машинасы сол және оң жақ жұп пропеллерлерді қозғалтты. Олардың төмен қысымды цилиндрлерінен шыққан бу Parsons төмен қысымды бу турбинасын қозғалтты, ол ортаңғы бұрандалы винтті айналдырды. "Алькантара" 1913 жылдың 30 қазанында суға түсірілді және 1914 жылдың маусымында RMSP-нің Саутгемптоннан Рио-де-Жанейроға, Монтевидеоға және Буэнос-Айреске дейінгі бағытындағы алғашқы сапарын жасады.

HMS Alcantara кемесі

1915 жылғы сәуірде британдық Әскери-теңіз министрлігі «Алькантараны» және оның «А сериясы» топтағы кемелерін, сондай-ақ «Андс» кемесін қарулы сауда круизерлері ретінде иелігіне алды. Ол сегіз 6 дюймдік зеңбірек, екі 6 фунттық зениттік зеңбірек және тереңдік зарядтарымен жарақталған болатын. 17 сәуірде Ливерпульде ол Корольдік теңіз күштерінің 10-шы крейсерлік эскадрильясына HMS Alcantara ретінде қосылды, оның белгіше нөмірі M 94 болды. «Арланза» мен «Андс» та 10-шы крейсерлік эскадрильяға қосылды, ол Бірінші дүниежүзілік соғыстағы Орталық державалардың теңіздік блокадасына қатысқан Солтүстік патрульге қосылды. Эскадрилья Солтүстік теңіз, Норвегия теңізі және Солтүстік Мұзды мұхиттағы шамамен 517 998 км² аумақты күзетіп, неміс кемелерінің Солтүстік Атлант мұхитына кіруіне кедергі келтірді. Архангельске баратын және одан келетін кемелерге неміс суасты қайықтарының шабуылдары Императорлық неміс теңіз күштерінің Арктикада суасты қайықтар базасын құрғанына күдік туғызды. 1915 жылдың жазында «Алькантара» аралды зерттеу үшін Ян-Майен аралына жіберілді. 3 шілдеде кеме жағаға жетіп, десант тобын жіберді. Ол 2000 метрге жақындап, күдікті кемеге қарулы күзетшілерді орналастыру үшін кемені түсіру үшін жылдамдығын азайтты. Сағат 09:40-та «Грайф» жылдамдығын арттырып, атыс ашты. Бір дерек көзі ол Императорлық Германияның соғыс туын («Kriegsflagge») көтергенін мәлімдейді. Алайда, «Алькантараның» командирі капитан Томас Уордл, норвегиялық туын түсіргеннен кейін «Грайфтің» ешқандай ту астында соғыспағанын хабарлады. Бірінші снаряд «Алькантараның» көпіріне тиіп, рульдік басқару құрылғысын, қозғалтқыш бұйрық телеграфы мен барлық телефондарды бұзып, бірнеше адамды өлтірді немесе жарақаттады. Уордл толық жылдамдыққа бұйрық берді және А радиусынан атыс ашты. Хабаршы артқа жіберілді және апаттық рульдік басқару құрылғысы қосылғаннан кейін «Алькантара» бағытталды. «Грайф» солға бұрылып, аралықты жақындатты, бірнеше неміс снаряды «Алькантараны» су сызығының маңынан ұрып, оның отын сақтау бөлімшелері мен машина бөлмесіне енді. «Грайф» «Алькантараны» торпедамен батыруға тырысты. Уордл 1002 сағатта торпеда «Алькантараның» кортуының астынан өтіп кеткенін хабарлады, бірақ басқа бір дерек көзі торпеда «Алькантараның» сол жағына ортаңғы бөлігінде жарылғанын айтады. «Алькантарадан» атылған снаряд «Грайфтің» кортуындағы дайын оқ-дәрілерді жарып, оны істен шығарды. Сағат 10.15-те «Грайф» көпірінің жанында қатты өртеніп, тоқтаған сияқты көрінді. 1022-де «Алькантара» «Грайфтен» кетіп бара жатқан қайықтарды көрді және атысты тоқтатты. «Грайф» тағы бір оқ атты, ал «Алькантара» жауап берді. Кейіннен атылған оқ, «Грайфте» өртеніп жатқанда тасталып қалған зеңбіректегі оқ болды деген болжам бар. 1035 сағатқа дейін «Алькантара» шамамен және оның кортуындағы рульдік басқару құрылғысы бұзылды. Рулі оңға қатты жабысып қалғандай болды, бірақ кеме оңға бұрылып жатты. Уордл өз командасына атысты тоқтатуды, қозғалтқыштарды тоқтатуды және қайықтарға жиналуды бұйырды. Қозғалтқыштарды тоқтату туралы бұйрық орындалмады, бірақ машина бөлмесіне су кіргеннен кейін олар тоқтады. «Алькантараның» бірнеше құтқару қайықтары жаудың атысынан зақымданғандықтан, кейбір қайықтарды іске қосуға тырысқанда адамдар теңізге құлап кетті. «Алькантара» айналып, аударылып, сағат 1102-де суға батты. Оның кем дегенде 15 қайығы мен үлкен құтқару салғысы ашық жүзіп жүрді. Содан кейін жеңіл крейсер және М класты эсминец келді. «Комус» «Андспен» кездесуге бағыт алды, ал «Мунстер» аман қалғандарды құтқаруды бастады. «Грайф» үлкен мөлшерде тығын алып жүрген, ол бастапқыда оны су бетінде ұстап тұрды. «Андс» және «Комус» «Грайфке» қайтадан атыс ашты. Ақырында, үлкен жарылыс, мүмкін оқ-дәрілер, неміс кемесін баттырды. Бұл шайқаста «Грайфтен» 230 адам, «Алькантарадан» 68 адам қаза тапты. Екі жүз он неміс аман қалғандар құтқарылды.