Кіріспе
Комодор – көптеген әскери-теңіз күштерінде қолданылатын жоғары әскери шен. Ол бригадир немесе бригадир-генерал және әуе коммодорымен тең деңгейде. Комодор әскери капитаннан жоғары, бірақ контр-адмиралдан төмен. Ол желек офицерлерінің ең төменгі шені саналады немесе офицердің тағайындалуына байланысты желек офицерінің құзыретіне ие болмауы мүмкін. Ағылшын тілінде сөйлейтін елдерден басқа мемлекеттер көбінесе флотилия адмиралы, контр-адмирал немесе аға капитан шенін эквивалент ретінде қолданады, бірақ контр-адмирал контр-адмиралдың кіші бөлігіне де сәйкес келуі мүмкін, ол RDML деп белгіленеді. Дәстүрлі түрде, "комодор" – бір немесе бірнеше кемеге, тіпті уақытша болса да, командалық міндеттерді жүктеген офицердің атағы, ал "капитан" – бір кемеге командалық міндеттерді жүктеген офицердің атағы болып табылады, тіпті офицердің қызметтегі ресми шені төмен болса да. Ресми шен ретінде коммодор әдетте флотилияға немесе кемелер эскадрильясына, ірі әскери топ немесе адмирал басқаратын теңіз күштерінің құрамында басшылық етеді. Комодордың кемесі әдетте адмиралдық туға қарағанда кең тумен белгіленеді. "Комодор" НАТО стандарты бойынша OF 6 коды бар бір жұлдызды шен ретінде қарастырылады, АҚШ-та "контр-адмирал (кіші бөлігі)" деп аталады, бірақ оның желек шені саналатыны елдерге қарай өзгереді. Ол кейде британдық Корольдік теңіз күштерінде "Cdre", АҚШ теңіз күштерінде "CDRE", Канада Корольдік теңіз күштерінде "Cmdre", испан теңіз күштерінде "COMO", испан тілінде сөйлейтін кейбір теңіз күштерінде немесе үнді теңіз күштерінде және басқа да бірнеше елдердің теңіз күштерінде "CMDE" деп қысқартылады.
Commodore is a senior naval rank used in many navies which is equivalent to brigadier or brigadier general and air commodore. It is superior to a navy captain, but below a rear admiral. It is either regarded as the most junior of the flag officers rank or may not hold the jurisdiction of a flag officer at all depending on the officer's appointment. Non English speaking nations commonly use the rank of flotilla admiral, counter admiral, or senior captain as an equivalent, although counter admiral may also correspond to rear admiral lower half abbreviated as RDML. Traditionally, "commodore" is the title for any officer assigned to command more than one ship, even temporarily, much as "captain" is the traditional title for the commanding officer of a single ship even if the officer's official title in the service is a lower rank. As an official rank, a commodore typically commands a flotilla or squadron of ships as part of a larger task force or naval fleet commanded by an admiral. A commodore's ship is typically designated by the flying of a broad pennant, as compared to an admiral's flag. "Commodore" is typically regarded as a one star rank with a NATO code of OF 6, known in the U. S. as "rear admiral (lower half)", but whether it is regarded as a flag rank varies among countries. It is sometimes abbreviated as "Cdre" in British Royal Navy, "CDRE" in the US Navy, "Cmdre" in the Royal Canadian Navy, "COMO" in the Spanish Navy and in some navies speaking the Spanish language, or "CMDE" as used in the Indian Navy and in navies of several other countries.
Этимология
Комодор шені француз тіліндегі "командор" сөзінен шыққан, ол рыцарлық ордендердегі ең жоғары шендердің бірі болған. Әскери ордендерде бұл шен орденнің аумақтық иелігінің бір бөлігін басқаратын рыцарьға берілген атау еді.
Тарих
Голландия теңіз флоты да 16-шы ғасырдың соңынан бастап түрлі уақытша лауазымдар үшін "командир" шенін пайдаланды, ол 1955 жылы тұрақты шенге айналды. Нидерланд Корольдік әуе күштері эквивалент шен үшін ағылшын тіліндегі "комодор" атауын қабылдады. Корольдік теңіз флотында бұл лауазым 17-ші ғасырда көптеген адмиралдарды тағайындаудың қымбаттығымен күресу үшін енгізілді – сол кездегі Корольдік теңіз флоты сияқты үлкен флотты ұстау өте қымбат болды. "Комодор" шені бастапқыда бірнеше кемеден тұратын эскадрильяға қолбасшылық ететін капитанға уақытша берілетін атақ ретінде құрылған. Көптеген теңіз флотында "комодор" шені жоғары дәрежедегі капитан лауазымы ретінде қарастырылса, басқа теңіз күштері "комодор" шеніне флаг-офицер мәртебесін берді.
Америка Құрама Штаттары
1899 жылы АҚШ Әскери-теңіз күштерінде коммодор шені жойылды, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ Әскери-теңіз күштері мен АҚШ Жағалау күзетінде қайта орнатылды. Соғыстан кейін бұл шен қызметтен алынды, бірақ «комодор» атағы бірнеше кемеден тұратын эскадрильяларға немесе функционалдық әуе қанаттарына немесе әуе топтарына басшылық ететін жоғары дәрежелі АҚШ Әскери-теңіз күштерінің капитантарын көрсету үшін тағайындама ретінде қолданыла берді. Сонымен қатар, 1980 жылдардың басына дейін АҚШ Әскери-теңіз күштері мен АҚШ Жағалау күзетінің капитандығына контр-адмирал (кіші бөлігі) шеніне іліккендер контр-адмирал (үлкен бөлігі) сияқты белгілер тақты – яғни, жағаға орнатылатын екі күміс жұлдыз немесе жеңде бір кең және бір тар алтын жолақ, тіпті олар бір жұлдызды офицерлерге тең болғанымен, бір жұлдыздық жалақы алып отырды. Бұл теңсіздікті жою үшін 1980 жылдардың басында екі қызметте де коммодор шені бір жұлдызды офицерлік шен ретінде қайта жаңғыртылды. Бұл бірден эсминецтер эскадрильяларына, суасты кемелері эскадрильяларына, функционалдық әуе қанаттары мен әуе топтарына басшылық ететін және өздерінің басқару қызметтерінде уақытша «комодор» атағын иеленген жоғары дәрежелі АҚШ Әскери-теңіз күштерінің капитандығымен шатасуға әкелді. Осы шатасудың салдарынан, қызметтер жаңа бір жұлдызды шенді қайта енгізгеннен кейін алғашқы алты ай ішінде коммодор адмиралы (CADM) деп атады. Алайда, бұл атақ қолайсыз деп есептелді және бір жұлдызды флагмандық шен бірнеше айдан кейін қазіргі контр-адмирал (кіші бөлігі) атағына өзгертілді, кейіннен АҚШ Әскери-теңіз күштері мен АҚШ Жағалау күзеті RDML деп қысқартты. АҚШ Әскери-теңіз күштері мен Жағалау күзетінде коммодор атағы эскадрильяларға біріктірілген кемелер немесе суасты кемелері топтарының, әуе қанаттарының немесе әуе топтарының (әуе тасымалдаушы әуе қанаттарынан басқа, олардың командирлері әлі де «CAG» атағын қолданады) командирлеріне қолданыла береді; жарылғыш заттарды жою (EOD), мина соғысы және арнайы операциялар (SEAL) топтары; жағалаудағы су асты соғысы (MIUW) топтары; және құрылыс (SeaBee) полктері. Флагмандық шен болмаса да, қазіргі заманғы коммодорлар АҚШ Әскери-теңіз күштерінде көк және ақ түсті командалық туды (сонымен қатар кең ту деп те аталады) пайдаланады, ол әдетте олардың құрлықтағы бас кеңселерінде немесе олар кемеде болғанда, аға офицер (SOPA) ретінде ұшырылады.
Аргентина
Аргентина Әскери-теңіз күштерінде комодор лауазымы 1990 жылдардың соңында құрылды және көбінесе, бірақ әрқашан емес, контр-адмирал шені бар аға капитанға беріледі. Бұл шен емес, марапаттама, сондықтан оны Конгресс бекітпестен штаб бастығы тағайындауы мүмкін. Оған әскеридегі полковник майор және әуе күшіндегі коммодор майор сәйкес келеді. Көбінесе оны "теңіз комодоры" деп қате айтады, "әуе комодоры"мен шатастырмау үшін, ол теңіз күшінің капитанымен және әскердің полковнигімен тең. Жеңдегі тігісі Корольдік теңіз күшінің тігісімен бірдей, ал эпаулетке бір жұлдыз тағылады.
Әуе күштері шендері
Комодор – испан тілінде комодоро, Аргентина Әуе күштеріндегі шен. Бұл шен Аргентина армиясындағы полковникке, ал әлемнің басқа да әуе күштерінде полковник немесе топ капитаны шеніне балама болып табылады. Аргентинада коммодордан төмен шен – вице-комодор (испанша vicecomodoro), ол Аргентина армиясындағы подполковникке және басқа әуе күштеріндегі подполковникке немесе қанат командиріне балама. Комодор – Нидерланды Корольдік Әуе күштеріндегі шен. Бұл бір жұлдызды шен және негізінен британдық әуе коммодорының шен белгісімен бірдей. Көптеген әуе күштері әуе коммодоры шенін қолданады. Бұл шенді алғаш рет Корольдік Әуе күштері қолданды, қазір Австралия, Бангладеш, Грекия, Үндістан, Жаңа Зеландия, Нигерия, Пәкістан, Таиланд және Зимбабве сияқты көптеген елдерде қолданылады. Бұл шен теңіз күштеріндегі "комодор" шеніне, сондай-ақ әскердегі бригадир және бригадир генерал шендеріне балама. Немец әуе күштері әдетте полковник (OF 5) шенімен, авиабаза командирі үшін "комодор" ұғымын пайдаланды.
Мерчмент Сервисі (Мерчмент Марин) және Яхт Клубтың бас директорлары
Комодор – бұл көптеген капитанға ерекше навигациялық шеберлігі мен сауда флотындағы теңіз тәжірибесінің мойындалуы ретінде берілетін атақ, сондай-ақ бірнеше яхта клубтары мен қайық спорты қауымдастықтары директорларының лауазымы. "Командада" жүрген коммодорлар сауда кемелеріндегі капитан ретінде ерекше айырма белгілері мен бас киімдерін тағайындап, олардың жоғары мәртебелі лауазымын көрсетеді. Кейбір елдерде коммодордың құрметті жоғары лауазымы аға капитан атағымен белгіленеді. Дәстүр бойынша, коммодор яхта клубының президенті болып табылады.
Конвойдың командулы
Соғыс кезінде кемелер конвойында жоғары ранкті офицер болады – кейде әрекеттегі теңіз офицері, ал кейде азаматтық капитан немесе зейнеткер теңіз офицері – ол конвой комодоры болып тағайындалады. Бұл атақ жеке тұлғаның әскери шенімен (болған жағдайда) байланысты емес, керісінше, конвой құрамына кіретін сауда кемелері мен әскери-көмекші кемелердің жалпы операциясын қамтамасыз ететін ең жоғары лауазымды адамның атағы. Конвой комодоры конвойды сүйемелдеуші күштерге (болған жағдайда) басшылық етпейді, оларға сүйемелдеуші командир ретінде тағайындалған теңіз офицері басшылық етеді.
Яхталық басшылықтағы коммодор
Азаматтық яхта клубтары, яхталық қауымдастықтар мен ресми иерархиялық құрылымдары бар серіктестіктер ХХ ғасырдың басында әлемнің әртүрлі елдерінде өздерінің президенттері үшін "комодор" атауын, ал "вице-президент" сияқты "вице-комодор" атауын қолдана бастады. Сондай-ақ, "артқы комодор" және "порт капитаны" немесе "халықаралық байланыс мүшесі" атаулары басқарма мүшелері сияқты қолданылды. Комодорлар, вице-комодорлар және артқы комодорлар белгіленген символдар мен жұлдыздар саны бар эпаулеттер, регалиялар және теңіз жалаулары болғандықтан, азаматтық флаг-офицерлер деп те аталады. Бір ғасырдан астам тарихы бар көптеген клубтар, мысалы Лос-Анджелес яхт клубында ресми рәсімдер бар, онда 100-ден астам жағалаудағы яхта клубтарының комодорлары, АҚШ Әскери-теңіз күштерінің және Жағалау күзетінің флаг-офицерлері жыл басындағы рәсімге қатысады. Рәсімге қапшықпен кіру, елдің Әскери-теңіз күштерінің офицерлері ел туын табыс ету және әрбір офицердің туын флагштокқа (флагштоктар деп те аталады) көтеру кезінде, әрбір флаг-офицердің (комодор, вице-комодор, артқы комодор) өкілеттігі ресми түрде басталады. Кейде, 2019 жылы өткен 50-ші Транс-Тынық мұхиты жағалауы жарысының лентасын кесу сияқты арнайы шаралар үшін кернейдің фанфарасы да қолданылады. Жарыс маусымының ашылу күндері сияқты арнайы рәсімдер кезінде комодорларға салют беріледі.
Басқа қолданыстар
АҚШ Жағалау күзетінің көмекші бөлімінде де коммодор атағының түрлері қолданылады. Көмекші бөлім мүшелері Жағалау күзетінің әскери форма киетін көмекші қызметінде қызмет етеді және олардың әскери шені жоқ, бірақ АҚШ Жағалау күзетінің өңделген формасын және АҚШ әскери стиліндегі офицерлік шен белгілерін киеді. Ұйымның жоғарғы деңгейлеріндегі лауазымдарға сайланған немесе тағайындалған көмекші бөлім мүшелері, белсенді және резервтегі контр-адмиралдар мен вице-адмиралдарға ұқсас, коммодор аталымын қолданады (мысалы, округтік коммодор, ұлттық коммодордың көмекшісі, ұлттық коммодордың орынбасары, ұлттық коммодор және т.б.). Бұл Жағалау күзетінің көмекшілері өздеріне коммодор атауын, кейде COMO деп қысқартылған нұсқасын тұрақты түрде қоса алады (мысалы, Комодор Джеймс А. Смит, Ұлттық коммодор; немесе COMO Джим Смит, (NACO)). Филиппин Жағалау күзетінің көмекші бөлімінде (PCGA) он жағалау күзетінің көмекші округтерінің командалық директорларының әрқайсысы коммодор болып табылады, сондай-ақ көптеген Ұлттық директорлар (кейбіреулері контр-адмиралдар болуы мүмкін). PCGA-да коммодор COMMO деп қысқартылады. Вандербильт университетінің студенттер аралық спорт командалары "Комодоров" деп аталады, бұл Корнелиус Вандербильттің өзіне берген атағына сілтеме (ол ірі кеме флотының иесі болған). АҚШ Теңіз скауттық бағдарламасында (Бойскауттар Америкасының бөлігі) барлық Ұлттық, Аймақтық, Аумақтық және Кеңес комитеттерінің төрағалары коммодор деп аталады, ал аға комитет мүшелері вице-комодор деп аталады. Кеме комитеттерінің төрағалары бұл аталымға ие болмайды.