Кіріспе
әскери шені Әскери-теңіз және әуе күштері офицері шені Командир (әдетте Cmdr деп қысқартылады) – теңіз офицерінің кең таралған шені, сондай-ақ көптеген армиялардағы лауазым. Командир басқа да ресми ұйымдарда, оның ішінде бірнеше полиция күштерінде атақ ретінде де қолданылады. Кейбір елдерде осы теңіз шені фрегат капитаны деп аталады. Командир – кез келген қарулы күштер бөліміне басшылық ететін офицерді бейнелейтін жалпы атау, мысалы, «взвод командирі», «бригада командирі» және «эскадрилья командирі». Полицияда «аумақтық командир» және «оқиға командирі» сияқты терминдер қолданылады.
Naval and air force officer rank
Commander (commonly abbreviated as Cmdr.) is a common naval officer rank as well as a job title in many armies. Commander is also used as a rank or title in other formal organizations, including several police forces. In several countries this naval rank is termed frigate captain. Commander is also a generic term for an officer commanding any armed forces unit, for example "platoon commander", "brigade commander" and "squadron commander". In the police, terms such as "borough commander" and "incident commander" are used.
Әскери-теңіз және әуе күштері шеніндегі командир
Командир – әскери-теңіз күштерінде қолданылатын, бірақ құрлық әскерінде өте сирек кездесетін шен. Көптеген әскерлерде "командир" термині лауазымдық атау ретінде қолданылады. Мысалы, АҚШ армиясында капитан шені бар офицер (НАТО шендік коды OF 2) "рота командирі" лауазымын атқаруы мүмкін, ал подполковник шені бар офицер (НАТО шендік коды OF 4) әдетте "батальон командирі" лауазымын атқарады. Бұл атаудың бастапқы түрі "шебер және командир" деп аталып, 18 ғасырда лейтенанттың басқара алмайтын, бірақ пост капитаны мен (1770 жылға дейін) желкенші шеберін тағайындауға жеткіліксіз үлкен соғыс кемелерін басқаратын теңіз офицерлерін сипаттау үшін пайда болды; бұл жағдайда командир өзінің жеке басшысы болды. Көбінесе бұл 20 зеңбіректен аспайтын, санатталмаған соғыс кемелері болды. Корольдік теңіз күштері 1794 жылы "шебер және командир" атауын "командир" деп қысқартты; алайда, "шебер және командир" термині бірнеше жыл бойы (ресми емес) кеңінен қолданыста болды. Америкалық "шебер комендант" шені 1838 жылы "командир" деп өзгертілгенге дейін қолданылып келді. Кейбір теңіз күштерінде осыған сәйкес келетін шен – фрегат капитаны. 20 және 21 ғасырларда бұл шенге НАТО-ның OF 4 шендік коды тағайындалды. Командирдің әртүрлі функцияларын атқаратын лауазымдар да командир деп аталды. Голландия Республикасының теңіз күштерінде кемеге немесе флотқа басшылық ететін, тиісті шені жоқ кез келген адамды "командеур" деп атауға болар еді. Бұған арнайы флот командирлері мен міндетін атқарушы капитан (Luitenant Commandeur) кіретін. Алайда, Зеландия адмиралтейлігінің флотында "командеур" – бұл басқа голланд адмиралтейліктеріндегі Schout bij nacht (артқы адмирал) шенімен тең ресми шен болды. Голландтық атау шен ретінде қолданылуы Голландия Корольдік теңіз күштерінде сақталды, ол комодор шенімен балама болып табылады. Алайда, Голландия Корольдік Әуе күштерінде бұл шен ағылшын тіліндегі "комодор" деп аталады, бұл британдық әуе комодорының голландтық баламасы.
Австралия
Австралия Корольдік Әскери-теңіз флотында (RAN) командир шені британдық Корольдік Әскери-теңіз флотындағы командир шенімен толық сәйкес келеді. RAN-нің 1, 2 немесе 3-ші дивизияларында (бес дивизияның ішінде) қызмет ететін дін қызметкерлері командир шеніне баламалы дәрежеге ие. Бұл, командир, подполковник немесе эскадрилья командирінен төмен шендегі офицерлер мен сержанттар үшін дін қызметкері жоғары тұратынын білдіреді. Ал командирден жоғары шендегі офицерлерге дін қызметкері бағынышты болады. Мұндай баламалылық болғанымен, RAN-нің 1, 2 немесе 3-ші дивизияларындағы дін қызметкерлері іс жүзінде командир шенін тағайындамайды және оларға командалық құқықтар берілмейді.
Скандинавия
Командир – Скандинавия елдеріндегі теңіз күштерінің капитаны дәрежесімен маңыздылығы жағынан тең келетін әскери шен (Дания және Норвегияда Kommandør, швед тілінде Kommendör). Скандинавияда командир шені "командир капитан" (Kommandørkaptein, Kommendörkapten, Kommandørkaptajn) шенінен жоғары, ал бұл шен англо-американдық теңіз күштерінің командирі дәрежесімен тең.
Дания
Данияда командир шені kommandørkaptajn (командир капитан немесе басқарушы капитан) деп аталады, ол orlogskaptajn (капитан) және kommandør (командир) шендерінен жоғары. Kommandørkaptajn ағылшын тіліне ресми түрде "Commander, Senior Grade" деп аударылады, ал orlogskaptajn ресми түрде "Commander" деп аударылады.
Корольдік теңіз флоты
Корольдік теңіз күштерінде командир, командир-лейтенанттан жоғары, капитаннан төмен дәрежеде болады және әскердегі подполковникпен тең. Командир фрегат, эсминец, суасты кемесі, авиациялық эскадрилья немесе жағалаудағы базаға қолбасшылық ете алады, сондай-ақ штабта қызмет ете алады.
Корольдік әуе күштері
Британдық Корольдік әуе күштерінің орта буын офицерлерінің шендері Корольдік теңіз күштерінің шендерімен үлгіленгендіктен, "қанат командирі" термині шен ретінде қолданылады, бұл армиядағы подполковникке немесе теңіз күштеріндегі командирге баламалы. Қанат командирінің шені эскадрилья жетекшісінен жоғары, ал топ командирінен төмен. 1918 жылы Корольдік ұшу корпусымен бірігіп, Корольдік әуе күштерін құраған бұрынғы Корольдік әскери-әуе қызметінде, ұшқыштар өздерінің әдеттегі Корольдік теңіз күштері шендерімен қатар, қосымша тағайындамаларға ие болды және шенін емес, тағайындамасына сәйкес белгілер тақты. Ұшу командирі лейтенанттың екі жолағынан жоғары бір жұлдыз, эскадрилья командирі екі жолағынан жоғары екі жұлдыз (қызмет мерзімі сегіз жылдан аз болғанда) немесе екі жарым жолақ (сегіз жылдан астам болғанда) және қанат командирі үш жолақ тақты. Жолақтардағы өрнектер әдеттегі Корольдік теңіз күштерінің иілген пішінінде болды және олардың үстінде бүркіт бейнеленген.
Америка Құрама Штаттары
АҚШ Әскери-теңіз күштерінде, АҚШ Жағалау күзетінде, АҚШ Халық денсаулығы сақтау қызметінің комиссияланған корпусында және Ұлттық мұхиттық және атмосфералық басқарманың комиссияланған офицерлер корпусында командир (қысқартылған "CDR") – жоғары дәрежелі офицерлік шен, жалақысы O 5. Командир шені командир-лейтенанттан (O 4) жоғары және капитаннан (O 6) төмен. Командир АҚШ Армиясының, АҚШ Әуе күштерінің, АҚШ Теңіз жаяу әскерлерінің және АҚШ Ғарыш күштерінің подполковнигі шеніне баламалы. Ерекшелігі, командир шенінде офицер алғаш рет әшекейленген бас киім киеді, ал басқа әскери қызметтердегі офицерлер O 4 шенінде осындай бас киімді әшекейлендіруге құқылы. АҚШ Әскери-теңіз күштерінде командир шеніне өту 1980 жылғы Қорғаныс офицерлерінің қызметін басқару туралы заңға (DOPMA) немесе оның серігі Резерв офицерлерінің қызметін басқару туралы заңға (ROPMA) негізделген АҚШ Қорғаныс министрлігінің саясатымен реттеледі. DOPMA/ROPMA нұсқауларына сәйкес, лейтенант-командирлердің 70%-ы қазіргі шенінде кемінде үш жыл қызмет еткеннен кейін және комиссияланған қызметте 15-17 жыл тәжірибе алғаннан кейін командир шеніне көтерілуі тиіс, бірақ бұл көрсеткіш қорғаныс бюджеттеріне, күш құрылымына және қызметтің қажеттіліктеріне байланысты белгілі бір офицерлік мамандықтар үшін (яғни негізгі "мамандықтар") өзгеруі мүмкін.
Австралия полициясының атағы
Австралияда командир атағы Виктория, Тасмания, Батыс Австралия, Оңтүстік Австралия және Австралия Федералды полиция күштерінде қолданылады. Оның белгісі үшбұрышты құрылымда орналасқан үш ванна жұлдызының үстіндегі тәжден тұрады, бұл армиядағы бригадирге балама болып табылады. Барлық төрт күште де бұл атақ көмекші комиссардан төмен, бас инспектордан жоғары, бірақ Батыс Австралия мен Викторияда инспектордан жоғары. Жаңа Оңтүстік Уэльсте командир лауазымы команда немесе бөлімді басқаратын офицерлерге (әдетте суперинтенданттарға) тағайындалады.
Америка полициясының атағы
АҚШ-тағы кейбір ірі полиция бөлімдері мен шериф кеңселерінде командир шені бар. Көбінесе, бұл капитаннан жоғары шен. Мысалдарға Чикаго полиция департаменті, Лос-Анджелес полиция департаменті, Сан-Франциско полиция департаменті, Портленд полиция бюросы және Рочестер полиция департаменті кіреді. Басқаларында, мысалы, Феникс полиция департаменті мен Сент-Пол полиция департаменті, командир шені лейтенанттан жоғары, капитанға тең. Флорида штатының Нортпорт полиция бөлімінде командирлер капитаннан төмен. LAPD-дегі командир басқа ірі АҚШ департаменттеріндегі инспекторға тең (мысалы, NYPD); LAPD шені бастапқыда инспектор деп аталған, бірақ 1974 жылы командир болып өзгертілді. Колумбия округінің қалалық полиция департаменті де командир шенін қолданады, ол инспектордан жоғары және капитаннан екі шен жоғары. Монтгомери округінің полиция бөлімінде командир – полиция бөлімін басқаруға тағайындалған капитан. Шендік белгілер полиция немесе шериф бөліміне байланысты майор мен генерал-майор арасындағы барлық белгілерден болуы мүмкін. Албукерки полиция департаментінің командирлері капитан шеніне тең, бірақ капитанның мыс белгісімен. Кейбір полиция немесе шериф бөлімдерінде, мысалы Флорида штатының Ли округі шерифтері бөлімінде, капитанның күміс емес, мыс белгілері болса, командирлер капитаннан жоғары, майорлардан төмен, ал белгілері – гүл шоқтары бар мыс капитандық таяқшалар. Нортпорт полициясының командирлері екінші лейтенанттардың белгілерін тағады. Командир кейбір жағдайларда, мысалы детективтер тобының командирі ретінде де қолданылады, ол әдетте лейтенант шеніне ие болады, сондай-ақ кейбір полиция немесе шериф бөлімдерінде командирлер шенді болса, басқа шендегі офицерлер немесе орынбасарлар да лауазымы бойынша командир деп аталады.
Канада полициясының атағы
Монреаль полициясы (Service de police de la Ville de Montréal) командир (Commandant) шені қолданады.
Қақтығыс басқару жүйесі
Қақтығыс басқару жүйесінде төтенше жағдайға жауап беруді оқиға командирі басқарады. Оқиға дамыған сайын бұл лауазым бір адамнан екіншісіне берілуі мүмкін.
Жоғарғы әскерлер
Командир атағы Мальтаның егемендік әскери ордені сияқты рыцарьдық ордендерде, рыцардан жоғары тұрған мүшеге беріледі. Көбінесе, одан да жоғары дәреже көрсету үшін "рыцарь-командир" атағы қолданылады. Осы ережелер континенттік рыцарьдық ордендердің көпшілігінде де қолданылады. Ұлыбританияда жіктемелер басқаша. Көптеген британдық рыцарьдық ордендерінде, командир (немесе ханым) дәрежесі – рыцарьдық атақтың ең төменгі сатысы, бірақ ол серік дәрежесінен жоғары (серік атағы рыцарьдық атақ бермейді). Корольдік Виктория орденінде және Британ империясы орденінде командир дәрежесі лейтенант немесе офицер дәрежесінен жоғары, бірақ рыцарь немесе ханым-командир дәрежесінен төмен. Британдық Қасиетті Иоанн орденінде командир рыцардан төмен тұрады.