Октав Оническу: Румыниялық математик және статистика мектебінің негізін қалаушысы

Кіріспе

Октав Оническу (20 тамыз 1892 – 19 тамыз 1983) – румын математигі және Румын академиясының мүшесі. Ол шәкірті Георге Михочпен бірге Румынияның ықтималдықтар теориясы мен статистика мектебінің негізін қалаушысы деп есептеледі.

Өмірбаян

Ол Ботошаниде, Ботошани округінің Штефанешти қаласынан Влад Оническу мен Неамц округінің Оничени қаласынан Ананың ұлы ретінде дүниеге келді. 1911 жылы Ботошани А. Т. Лаурян орта мектебін 10-дық үздік бағамен бітірді. Сол жылы Бухарест университетіне қабылданып, 1913 жылы математика және философия мамандықтары бойынша диплом алды. 1914-1916 жылдары Тарговиштеге жақын орналасқан Диалу монастырының әскери гимназиясында математика пәнін оқытты. 1916-1918 жылдары Бірінші дүниежүзілік соғыста қатысты. 1919 жылы Оническу Туллио Леви-Чивитаның жетекшілігімен Рим университетінде геометрияны оқыды. 1920 жылдың маусым айында «Sopra gli spazi einsteiniani a gruppi continui di transformazione» («Айнштейн кеңістіктері және үздіксіз трансформациялар топтары туралы») тақырыбындағы диссертациясын қорғап, доктор ғылымын алды. Диссертациясы Альберт Эйнштейннің салыстырмалылық теориясына қатысты дифференциалдық геометрия мәселелерін қарастырды және Леви-Чивита, Вито Волтерра және Гвидо Кастельнуово сияқты 11 математиктен тұратын комиссия алдында сәтті қорғалды. 1920 жылдың күзінде Парижге барып, Коллеж де Франста Жак Адамардың семинарында баяндама жасады. Парижде жүргенде Петре Сергеску, Шербан Георгиу, Александру Пантази және Шербан Кокулеску сияқты басқа румын математиктерімен бірге семинар ұйымдастырды. 1922 жылы Бухарестке оралып, 40 жылға созылған университет карьерасын бастады. 1924 жылы Румынияда алғашқы жоғары деңгейдегі ықтималдықтар теориясы курсын оқыта бастады. 1928 жылдан бастап Бухарест университетінің Ғылым факультетінде профессор болып жұмыс істеді, ал 1931 жылы толық профессор атанды. 1930 жылы Статистика мектебін ұйымдастырып, Калькулус институтын құрды және көп жылдар бойы оның директоры қызметін атқарды. 1936 жылы Легионерлік қозғалысқа қосылды. Румын ақыны және математигі Ион Барбу (Дан Барбилиан) оның жақын досы болды. Оническу 1928 жылы Болоньяда және 1936 жылы Ослода өткен Халықаралық математиктер конгресінде шақырылған спикер ретінде қатысты. 1933 жылы Румын академиясының корреспондент мүшесі болып сайланды, ал 1965 жылдың 4 ақпанында толық мүшесі атанды. Ол Румын академиясының Математика институтындағы Ықтималдықтар теориясы бөлімін басқарды. 91 жасқа толу қарсаңында Бухарест қаласында қысқа аурудан кейін дүние салды.

He was born in Botoșani, the son of Vlad Onicescu, from Ștefănești, Botoșani County, and Ana, from Oniceni, Neamț County. He graduated from the Botoșani A. T. Laurian High School in 1911 with a perfect average grade of 10. That same year, he entered the University of Bucharest, from where he graduated with degrees in mathematics and philosophy in 1913. From 1914 to 1916 he was a mathematics teacher at the military gymnasium of Dealu Monastery, near Târgoviște. From 1916 to 1918 he fought in World War I. In 1919, Onicescu went to study geometry at the University of Rome, under the guidance of Tullio Levi Civita. He earned his PhD in June, 1920 for a thesis titled Sopra gli spazi einsteiniani a gruppi continui di transformazione ("On Einstein manifolds and groups of continuous transformations"). The thesis, which dealt with problems in differential geometry related to Albert Einstein's theory of relativity, was defended in front of a jury of 11 mathematicians, including Levi Civita, Vito Volterra, and Guido Castelnuovo. In the fall of 1920 he went to Paris, where he gave talks in Jacques Hadamard's seminar at the Collège de France. While in Paris, he organized a seminar with other Romanian mathematicians, including Petre Sergescu, Șerban Gheorghiu, Alexandru Pantazi, and Șerban Coculescu. In 1922, he returned to Bucharest, where he embarked on a 40 year long university career. In 1924, he started teaching the first college level probability theory course in Romania. From 1928 on, he was professor at the Faculty of Sciences of the University of Bucharest, and was appointed full professor in 1931. In 1930, he organized the School of Statistics and established an Institute of Calculus, serving as its director for many years. In 1936 he entered the Legionary Movement. The Romanian poet and mathematician Ion Barbu (Dan Barbilian) was a close friend of his. Onicescu was an invited speaker at the International Congress of Mathematicians in 1928 at Bologna and in 1936 at Oslo. He was elected corresponding member of the Romanian Academy in 1933, and became titular member on February 4, 1965. He was in charge of the Probability Theory section of the Institute of Mathematics of the Romanian Academy. He died in Bucharest on the eve of his 91st birthday, after a short illness.

Мұра

Оническу Балқан математиктері одағының (1934 жылы) және Удинедегі Халықаралық механика ғылымдары орталығының (1968 жылы) негізін қалаушылардың бірі болды. 1995 жылғы қазан айында Ботошаниде ашылған "Октав Оническу" мұражайында оған тиесілі жиһаз және естелік заттар, оның ішінде қолжазбалар, хаттар, дипломдар, кітаптар, фотосуреттер мен әскери наградалары сақталған. Еске алу үйі қазір жоқ. Оническу ақпарат теориясында ақпараттық энергияны және корреляциялық коэффициентті анықтады және зерттеді.