Эмиль Борель: Француз математигі және саяхатшысы

Кіріспе

Француз математигі (1871–1956)

Феликс Эдуард Джастин Эмиль Борел (bɔʁɛl; 7 қаңтар 1871 – 3 ақпан 1956) – француз математигі және саясаткер. Математик ретінде ол өлшемдер теориясы мен ықтималдықтар теориясын қалаушы ретінде белгілі болды.

Өмірбаян

Борель Авейронның Сент-Аффрик қаласында протестант пасторының ұлы болып дүниеге келді. Ол Колледж Сент-Барб және Лицей Луи-ле-Гранда оқыды, содан кейін École normale supérieure және École Polytechnique-ге түсуге өтініш берді. Екеуіне де бірінші болып қабылданды және 1889 жылы біріншісінде оқуды жалғастырды. Сол жылы ол жыл сайынғы ұлттық математикалық сайыста жеңіске жетті. 1892 жылы тәмамдағаннан кейін, ол агрегацияда бірінші орын алды, бұл мемлекеттік қызметке қабылданып, агрегация профессоры лауазымын алуға мүмкіндік берді. 1893 жылы жарық көрген диссертациясының тақырыбы «Функциялар теориясының кейбір мәселелері» («Sur quelques points de la théorie des fonctions») болды. Сол жылы Борель Лилль университетінде төрт жыл оқытушы болып жұмыс істеді, осы кезеңде 22 ғылыми мақала жариялады. 1897 жылы École normale supérieure-ге оралып, функциялар теориясы кафедрасының профессоры болып тағайындалды және 1941 жылға дейін осы лауазымды иеленді. 1901 жылы Борель әріптесі Поль Эмиль Аппельдің 17 жасар қызы Маргаритаға үйленді; ол кейін Камиль Марбо псевдонімімен 30-дан астам роман жазды. Эмиль Борель 1956 жылдың 3 ақпанында Парижде қайтыс болды. Джон фон Нейман 1953 жылы Econometrica журналында жарияланған хатында осы басымдыққа қарсылық білдірді, Борель стратегиялық ойындарды анықтамағанын, өйткені ол минимакс теоремасын қабылдамағанын мәлімдеді. 1900 жылдардың басында статистикалық гипотезаларды тексеру дамыған кезде, кездейсоқтықты анықтау үшін әртүрлі тесттер ұсынылды. Кейде олардың жалпы маңызы бар деп айтылды, бірақ көбінесе олар қарапайым практикалық әдістер ретінде қарастырылды. 1909 жылы Борель өзінің мәніне қарай кездейсоқ таңдалған сандардың көбінесе қалыпты болатынын айтты, ал цифрлар арқылы нақты құрылымдар жасау арқылы қалыпты сандарды алу өте оңай. 1913 және 1914 жылдары ол гиперболалық геометрия мен арнайы салыстырмалылық теориясы арасындағы байланысты ашып көрсету жұмысымен жақындастырды. Мысалы, оның «Introduction Géométrique à quelques Théories Physiques» кітабында гиперболалық айналымдар гиперболаны өзгеріссіз қалдыратын трансформациялар ретінде сипатталған, дәл сол сияқты айналу центрінің айналасындағы шеңбер де өзгеріссіз қалады. 1922 жылы ол ең көне француз статистика мектебі – Париж статистика институтын құрды, ал 1928 жылы Парижде Анри Пуанкаре институтын құрды.

Borel was born in Saint Affrique, Aveyron, the son of a Protestant pastor. He studied at the Collège Sainte Barbe and Lycée Louis le Grand before applying to both the École normale supérieure and the École Polytechnique. He qualified in the first position for both and chose to attend the former institution in 1889. That year he also won the concours général, an annual national mathematics competition. After graduating in 1892, he placed first in the agrégation, a competitive civil service examination leading to the position of professeur agrégé. His thesis, published in 1893, was titled Sur quelques points de la théorie des fonctions ("On some points in the theory of functions"). That year, Borel started a four year stint as a lecturer at the University of Lille, during which time he published 22 research papers. He returned to the École normale supérieure in 1897, and was appointed to the chair of theory of functions, which he held until 1941. In 1901, Borel married 17 year old Marguerite, the daughter of colleague Paul Émile Appel; she later wrote more than 30 novels under the pseudonym Camille Marbo. Émile Borel died in Paris on 3 February 1956. John von Neumann objected to this assignment of priority in a letter to Econometrica published in 1953 where he asserted that Borel could not have defined games of strategy because he rejected the minimax theorem. With the development of statistical hypothesis testing in the early 1900s various tests for randomness were proposed. Sometimes these were claimed to have some kind of general significance, but mostly they were just viewed as simple practical methods. In 1909, Borel formulated the notion that numbers picked randomly on the basis of their value are almost always normal, and with explicit constructions in terms of digits, it is quite straightforward to get numbers that are normal. In 1913 and 1914 he bridged the gap between hyperbolic geometry and special relativity with expository work. For instance, his book Introduction Géométrique à quelques Théories Physiques described hyperbolic rotations as transformations that leave a hyperbola stable just as a circle around a rotational center is stable. In 1922, he founded the Paris Institute of Statistics, the oldest French school for statistics; then in 1928 he co founded the Institut Henri Poincaré in Paris.

Саяси мансап

1920-шы, 1930-шы және 1940-шы жылдары ол саясатта белсенділік танытты. 1924 жылдан 1936 жылға дейін ол Депутаттар палатасының мүшесі болды. 1925 жылы ол математик Пол Пэнлеве үкіметінде Әскери-теңіз министрі қызметін атқарды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол француз Төңкерісіне қатысты.

Мақалалар

"Ғылым әлемдік дағдарысқа жауапты ма?" Scientia: rivista internazionale di sintesi scientifica, 51, 1932, 99–106 бб. "Социалистік қоғамдағы ғылым", Scientia: rivista internazionale di sintesi scientifica, 31, 1922, 223–228 бб. "Математикалық үздіксіздік және физикалық үздіксіздік", Rivista di scienza, 6, 1909, 21–35 бб.