Кіріспе

Дариер ауруы (DAR) – сирек кездесетін, тұқым қуалайтын тері ауруы, көбінесе майлы, қабықшалы, қалың қоңыр түстегі түйіршіктермен көрінеді, олар бірігіп дақтарды құрайды. Бұл француз дерматологы Фердинанд Жан Дариер ашқан аутосомалық доминантты ауру. Аурудың ең көп таралған түрлері – жеңіл формалары, олар жоғары ылғалдылық, стресс немесе тығыз киім сияқты белгілі бір жағдайларда күшейтілетін тері бөртпелерімен ғана сипатталады. Тік жолақтары бар нашар қалыптасқан тырнақтармен қатар қысқа бойлылық, тіпті DAR-дың жеңіл формаларын диагностикалауға мүмкіндік береді. Симптомдар әдетте балалық шақтың соңында немесе ересек жасқа өткенде, 15-30 жас аралығында пайда болады және өмір бойында өзгереді. Ауыр жағдайларда теріде қараңғы, қабықшалы, сәл майлы және күшті иісі бар дақтар пайда болады. Бұл дақтар, сондай-ақ кератоздық папулалар, фоликулярлық кератоз немесе фоликулярлық дискератоз деп те аталады, көбінесе бас терісінде, маңдайда, жоғарғы қолдарда, кеудеде, арқада, тізелерде, шынтақтарда және құлақтың артында пайда болады.

Генетика

Бір гендегі ATP2A2 мутациясы Дариер ауруының дамуына себеп болады. ATP2A2 SERCA2 ақуызын кодтайды, бұл эндоплазмалық тордың (ER) мембраналарына орналасқан кальций сорғысы болып табылады. ER – бұл секрецияға бағытталған ақуыздардың өңделуі мен тасымалдануы басталатын орын. SR – бұл бұлшық ет жасушаларында кездесетін ER-дің ерекше түрі, ол кальцийді жинақтайды, оның цитозолға реттелген шығарылуы бұлшық ет талшықтарының жиырылуын стимуляциялайды. Кальций көптеген жасушалық сигналдық жолдарда екінші мессенджер ретінде әрекет етеді. SERCA2 жасушаларда Ca2+ сигнализациясы үшін қажет, себебі ол цитоплазмадан дерлік барлық Ca2+ иондарын алып тастап, оларды ER/SR бөлімдерінде сақтайды. Дариер ауруымен байланысты ATP2A2 мутантты аллельдерінің көп саны анықталды. 19 отбасы және 6 эпизодтық жағдайды зерттеуде DAR симптомдарымен байланысты 24 жаңа мутация табылды. Бұл зерттеуде ATP2A2 мутацияларының ауырлығы мен аурудың ауырлығы арасындағы байланыстың шала, толық емес екендігі көрсетілді. Сондай-ақ, бұл зерттеуде бір мутацияны алып жүретін бір отбасының мүшелері арасындағы аурудың ауырлығындағы айқын айырмашылықтар туралы хабарланды, бұл генетикалық модификаторлар белгілі бір мутациялардың фенотиптік экспрессиясына әсер ететінін ұсынады. Мутация аутосомалық доминантты үлгіде мұраға беріледі. Бұл, тек бір аллельдің мутацияға ұшырауы белгіні білдіру үшін жеткілікті дегенді білдіреді. Сондай-ақ, DAR ауруымен бір ата-анасынан туған адамның мутантты аллельді мұраға алу және ауруға шалдығу ықтималдығы 50% құрайды. Функциясын жоғалтқан мутациялар көбінесе рецессивті мұраға беріледі, ал функцияның пайда болуы немесе ақуыздардың жоғары белсенділігі доминантты мутацияларға тән. SERCA2-нің тек бір мутацияланған аллелінің клиникалық симптомдарды тудыруға жеткілікті екендігі туралы байқаулар, жасушаларда Ca2+ гомеостазын сақтау үшін дұрыс "гендік доза" қажеттігін көрсетеді.

Диагностика

Дариер ауруының диагностикасы көбінесе терінің көрінісі, отбасылық анамнезі немесе ATP2A2 геніндегі мутацияны анықтау үшін жүргізілетін генетикалық тексеру арқылы қойылады. Дегенмен, көптеген адамдар симптомдарының жеңілдігіне байланысты ешқашан диагноз алмайды. Жеңіл жағдайларда клиникалық белгілері шағын бөртпелер түрінде көрінеді (жағымсыз иіссіз), олар ыстыққа, ылғалға, стреске және күн сәулесіне ұшырағанда күшеюі мүмкін. Ауру симптомдарының себебі десмосомалық кератин филаменттері кешеніндегі бұзылыс деп саналады, бұл жасушалардың бірігуіне кедерес келтіреді. Бірнеше жағдай бойынша зерттеулер көрсеткендей, ауруға шалдыққандардың арасында оқу қиындықтары жиі кездеседі, бірақ бұл әлі расталмаған. [[Файл:Дарьер ауруы.jpg|thumb| Дарьер ауруының бөртпесі]]

Эпидемиология

Дүниежүзілік таралуы 1:30,000 және 1:100,000 аралығында деп есептеледі. Жағдай бойынша зерттеулер көрсеткендей, Словениядағы шамамен таралу көрсеткіші 3,8:100,000, Солтүстік-Шығыс Англияда 1:36,000, Шотландияда 1:30,000, ал Данияда 1:100,000 құрайды.

Тарих

Дарьер ауруын алғаш рет дерматолог Фердинанд Жан Дарьер француз дерматологиялық журналы "Анналь дерматологиясы және сифилографиясы"-нда сипаттады. Дарьер сол кездегі беделді дерматолог болды және Сент-Луи ауруханасының медициналық бөлімінің басшысы қызметін атқарды. Дарьер гистопатологияның, яғни аурудың себебін анықтау үшін микроскоп астында аурулы тіндердің үлгілерін зерттеудің ерте жақтаушысы болды. Осы әдіс арқылы ол Дарьер ауруының және оның атын алып жүрген басқа да көптеген аурулардың пайда болуын анықтады. Гарвард медицина мектебінің дерматологы Джеймс Кларк Уайт дерматологиялық бұл бұзылысқа қатысты өз байқауларын Дарьермен бірдей жылы (1889) сипаттап жариялады, сондықтан бұл жағдай Дариер-Уайт ауруы деп те аталады.

Сот істері

Сингапурда Дариер ауруына шалдыққан адам кісі өлтіру үшін тағайындалған өлім жазасынан құтылды. 27 жасар малайзиялық Онг Тенг Сиу, тауық союшы, 1995 жылдың желтоқсан айында 82 жастағы опиумға тәуелді Нг Ги Сехті (сонымен қатар Нг Э Сенг деп те аталады) өлтіргені үшін айыпталды. 1996 жылдың тамызында сот оны кісі өлтіруде кінәлі деп тапқаннан кейін Онгқа өлім жазасы берілді. Ол өзінің айыбы мен жазасына шағымданып жатқанда, 1996 жылдың қыркүйегінде Дариер ауруының күйзелісіне байланысты ауруханаға түсті. Бұл ауру бұрын диагностикаланбаған және сот процесі кезінде де анықталмаған болатын. Оның адвокаты Вонг Сиу Хонг бұл аурудың түрлі психикалық ауруларға себеп болатынын анықтағаннан кейін, жаңа дәлелдер Онгқа Нг-ні өлтіру ісі бойынша қайта сотталуға сәтті өтініш беруге мүмкіндік берді. Сот жаңа дәлелдерді тыңдағаннан кейін, Онг өлтіру кезінде Дариер ауруының салдарынан жауапкершілігі шектеулі болғанын қабылдады. Осылайша, Онг кісі өлтірудің ең жеңіл түрі – қасақана зиян келтіруде кінәлі деп танылды және 1998 жылдың сәуірінде өмір бойына бас бостандығынан айырылды.